Ádebıet • 06 Maýsym, 2018

«Bireý toıyp sekiredi...»

800 retkórsetildi

Qasıetti Quran Kárimde: «Ishińder, jeńder, biraq ysyrap qylmańdar. Shyn­­dyǵynda, Alla Taǵala ysyrap qy­lýshylardy súımeıdi», – delingen [Aǵraf súresi 31 aıat]. Qulqynnyń qudy­ǵyna qumyǵyp, ysyrap etýshilerdi Ja­ra­týshy ıemizdiń ózi jaratpaıtynyn, «Qut­qaratyn úsh nárseniń biri – bar kezde de, joq kezde de, baılyqta da, kedeı­likte de únem­deýshilik» (Báıhaqı) ekenin ıslam ǵula­malary jazbalarynan jıi kezdes­tir­genimizben, qazirgi dúnıeniń kepıetine qarap tursań, keıde sony qapysyz oryn­daýǵa adam balasyna Uly Abaıdyń: «Bes asyl is» óleńindegi:
 «О́sek, ótirik, maqtanshaq, 
 Erinshek, beker mal shashpaq –
 Bes dushpanyń, bilseńiz...» degen qara­paıym ǵana qaǵıdasyn kókeıge qon­dyrýy jetispeı turatyndaı kórinedi.

Úıińizdiń janyndaǵy qoqys tastaıtyn jáshikterdiń jany beıbereket shashylǵan as atasy – nanǵa toly. Obal-aq! Bul mańda­ǵy qańǵyǵan ıt pen mysyq kafelerdiń jýyn­dysynan juǵyn izdeıdi. Ushyp júr­gen qus ekesh qusqa deıin tumsyǵymen nuqyp-nuqyp, maılylaý azyqqa ańsary aýǵan syńaı tanytady. Olar da toıynǵan. Jemeıdi... Mundaıda anamyzdan bala kúnimizde estigen: «E, qaraqtarym, nannan úlken as joq. Nandy qadirleńder. Jerde nan jatsa, qoldaryńmen alyp joǵary kóterip qoıyńdar. Osy bir úzim nanǵa zar bolyp, talaı qazaq kóz jumǵan asharshylyq náýbetin Qudaı endi keıingi urpaqtyń basyna eshqashan bermesin» degen aqyl-keńesi, dastarqandaǵy nannyń qıqymyn tastamaı, alaqanymen aıalaı terip otyratyn ǵıbratty beınesi sanaǵa berik uıalap, árkez astamshylyq pen toqmeıilsýdiń qurbany bolýdan saqtap keledi. Aralap talaı jerdiń dámin tatqanda da anamnyń shoqqa kómip pisirgen taba nanynyń sondaǵy til úıirer táttiligine birde-bir eldiń asyl asy teń kelmegen.

Keıde «Adamdar nege bulaı toıynyp, toqyraýǵa ushyraýda, rýhanı azyp-tozýdyń sebebi nede?» degen suraq kómekeıge kól­deneń kepteledi. Dúkennen daıyn kúıindegi nandy satyp alyp jegen urpaq munyń qadir-qasıetin burynǵylardaı qaıdan sezinsin? Maldyń qıyn oıyp, daladaǵy otqa júzi shyjǵyrylyp otyryp tabaǵa pisirse, naısaptardyń nandy ońdy-soldy qoqysqa laqtyryp tastaǵandaryn kórer em. Deısiń. Kúıinesiń. Kúbirleısiń. 

...Erkindik ańsaǵan ata-babalarymyzdyń arman-tilegi oryndalyp, táýelsizdikke, toqshylyq zamanǵa qol jetkizdik, qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan zamanda ómir súrip jatyrmyz. Táýbe, derlik jaǵdaı. Biraq «Ashtyqta jegen quıqany toqtyqta umy­tatynymyz» qandaı jaman. Shash etekten qaryzǵa batyp toı ótkizý, nesıege qymbat kólik minip, qundyz ton kııý sekildi qulqynnyń qulyna aınalý men maqsatsyz mal shashpaqtyń jaǵalaı jalpynyń dertine aınalýy tóbe quıqańdy shymyrlatady. Anada áleýmettik jeli arqyly bir baıshykeshtiń balasynyń úılený toıyna arnap ázirlegen ǵalamat qymbat tortyn kózimiz shalyp qaldy. Baǵasy soıqan endi. «Bireý toıyp sekiredi, bireý tońyp sekiredi» demekshi, astamshylyqtyń munan asqan soraqy kórinisi joq-aý, sirá. Toıhanalar qyp-qyzyl aqsha tabýdyń álimsaqtan qaınar kózine aınalyp ketti. Qysy-jazy oǵan kezekke turýǵa sabylǵan jurttyń nópiri esh tolastamaıdy. Orta eseppen alǵanda, bir toıdan bir mıllıon teńge túsiretin toıhanalar bar eken. Asabaǵa, ánshi, bıshige bólek aqsha tólenedi. Syıly qonaqtarǵa at mingizip, shapan jabý tárizdi qurmet kórsetý joralǵylary taǵy bar. Qarap otyrsańyz, osylarǵa qyrýar qarjy tógiledi. Bul jerde ata-babalarymyzdyń ejelden kele jatqan ádet-ǵurpy men salt-dástúri tamyryna túbegeıli balta shaýyp tastamaq emespiz, toı-tomalaq – qazaqtyń qashannan qazynasy ǵoı, bizdiń tilge tıek etip otyrǵanymyz, árkim óziniń kórpesine qaraı kósilse eken degen áńgime. Aınalyp kelgende, sondaı ysyrapqa, ynsapsyz qareketke jol berýdiń saldarynan halyqtyń yrys-yrzyǵy kemip, nanyna yqylasynyń azaıyp ketkenin aıtý. 

Beıimbet Maılınniń «Kúlpashyn» oqy­ǵanda kózine jas almaǵan mektep oqýshysy kemde-kem shyǵar. Mundaǵy: 

«– Qaraǵym, Qalıjan, tur!..

Tónip kelip Qalıdy súıeıin dep umtyl­ǵanda, kózi Maqtymnyń kózine túsip ketti: kózi adyraıyp, aýzy ashylyp, tisi aqsıyp jatyr eken!..

Kúlpash shoshyp:

– Áı... – dedi.

Budan keıin ne bolǵanyn ózi de bilmeı ólip jatqan baıy men balasyn qushaqtaı qulady» degen joldar júrekti eljiretip, mańdaıdyń tamyryn solqyldatyp jibe­retin edi. Aldaǵy ýaqytta ashtyqtyń qur­ban­daryna oraı ádebı shyǵarmalardyń keıip­kerlerine arnap eskertkish ornatatyn bolsaq, oǵan dál osy Kúlpashtyń beınesi ábden laıyq-aq. Balalarǵa asharshylyq týraly bir sabaqty sol eskertkishtiń túbinde turyp ótse, keıingi urpaq úshin bul áserlirek ári úlken tárbıe saǵaty bolar edi-aý. Nan qadirin baǵalatýdyń, ysyrapsyz turmysqa beıimdeýdiń munan basqa taǵy qandaı ashy amaly bar?! 
 

Sońǵy jańalyqtar

Ystyq tamaq taratty

Qazaqstan • Búgin, 17:59

Jaqsy ákim jalǵyz júredi

Tanym • Búgin, 17:02

Betperde kıgen kóktem

Tanym • Búgin, 16:55

Uqsas jańalyqtar