Qazaqstan • 12 Qazan, 2018

Birlik pen beıbitshilik jarshysy

472 retkórsetildi

Astanada Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń VI sezi máresine jetip, jıynnyń qorytyndy qujaty – Deklarasııa qabyldandy. Bıyl «Dinı lıderler – qaýipsiz álem úshin» degen taqyryppen ótken jıynǵa 42 elden quramynda bedeldi dinı kóshbasshylar, saıasatkerler men qoǵam qaıratkerleri bar 80-nen astam delegasııa qatysty. Halyqaralyq sharada ıslam dini salasy boıynsha 20-dan asa, hrıstıan dini salasy boıynsha 15-ten asa quram jáne ıýdaızm, ındýızm, daosızm, býddızm, zoroastrızm, bahaı jáne kóptegen dinı birlestikter ókilderi Sezde belsendilik tanytyp, óz oılaryn ortaǵa saldy.

«Beıbitshilik qabyrǵasy» janynda qulshylyq jasady

Bas qalamyzda 2003 jyldan bastap úsh jyl saıyn ótkizilip kele jatqan jıyn bul joly joǵary deńgeıde ótti deýge tolyq negiz bar. Sezdiń alǵashqy kúni Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev álemniń jáne jekelegen aımaqtardyń aldyndaǵy jańa zamanǵa tán qaýip-qaterlerdi atap, ǵalamdy qutqarý joldaryn, negizgi qıyndyqtardy ekshep bergen bolatyn. Sezdiń ekinshi kúni árbir sóıleýshi oılaryn Nursultan Nazarbaevtyń baıandamasynan úzindi, mysal keltire otyryp túıindedi.

Jalpy, Sezdiń ekinshi kúnin din kóshbasshylary «Beıbitshilik qabyrǵasy» monýmentiniń janynda jer betindegi beıbitshilik úshin duǵa jasaýdan bastady. Halyqaralyq mádenıetter men dinder ortalyǵynyń dırektory Aıdar Ábýov «Beıbitshilik qabyrǵasynyń» Qazaqstannyń ıadrolyq polıgonyn japqanyn ǵana emes, álemdegi tórtinshi ıadrolyq áleýetten bas tartqanyn aıǵaqtaıtyny týraly aıtyp berdi. Monýment tarıhtaǵy qaıǵyly oqıǵalardyń zardaptaryn umytpaı, jer júzindegi beıbitshilik pen yntymaqty qasterleýge úndeıtindigin eske saldy. 

Qorytyndy qujat biraýyzdan qabyldandy

Qazaqstan Senatynyń Tór­aǵasy, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi Hat­shy­lyǵynyń basshysy Qasym-Jomart Toqaev Astanadaǵy aıtýly jıyndy qorytyndylaý sózin barlyq delegasııalardyń bas­shylary men qonaqtaryna, ha­lyqaralyq uıymdardyń joǵary ókilderine alǵys aıtýdan bastady. Olardyń Sezd jumysyna belsene qatysyp, syndarly úles qosqanyn atap ótti. 

– Sezdiń jalpy jáne sek­sııalyq otyrystarynda qaýipsiz álemdi nyǵaıtýǵa jáne rýha­nııat pen dinı dástúrlerdiń rólin arttyrýǵa baǵyttalǵan qundy bastamalar kóterildi. Osy sıpattaǵy qarym-qatynastar óz jalǵasyn tabatynyna jáne ny­ǵaıa túsetinine kámil senemin. Sezdiń túpki maqsaty da osyny kózdeıdi. Barlyq konfessııa ókil­deriniń belsendiligi men óza­ra is-qımyldary qar­qynyn joǵaltpaýy tıis.

Forým barysynda ashyq aı­tylǵan mazmundy oı-pikirler men usynystardy tereń zerdelep, oı eleginen ótkizý qajet. Álemniń jańa beınesine qatysty ortaq kózqaras pen ózara túsinistik bar ekendigine kóz jetkizdik, – dedi Qasym-Jomart Toqaev. 

Sondaı-aq Senat Tóraǵasy As­ta­nadaǵy aıtýly jıynǵa álem nazar aýdaryp otyrǵandyǵyn da jet­kizdi.

– Búginde Sezdiń shynaıy alańy – Astana ǵana emes, bar­sha álem qoǵamdastyǵy. Sebebi búkil álemde ár alýan dindi us­ta­natyn adamdar Qazaqstannyń elor­dasyndaǵy kezdesýge zor úmitpen kóz tigýde.  Urys-janjal men úreı­den qajyǵan mıllıondaǵan adam beıbitshilikti, tynysh­tyqty, turaqtylyqty qalaıdy. Halyqtar shyn máninde, bitim­gershilikke zárý ekeni anyq. 

Búgin osy zalda otyrǵan din jetekshileri, belgili saıasatkerler men halyqaralyq uıymdardyń basshylary óz memleketteri men halqyna VI sezdiń qory­tyn­dylaryn jetkizedi dep úmit­te­nemin. Deklarasııanyń negizgi she­shimderin azamattyq qoǵamnyń barlyq deńgeıdegi ınstıtýttary arqyly sizder belsendi túr­de nasıhattaıdy dep senemin. Delegasııa basshylaryna, VI sez­diń barlyq qatysýshylary men qonaqtaryna beıbitshilik pen jasampazdyq jolyndaǵy jaýapty qyzmetteri úshin jáne Sezdiń izgi ıdeıalary men basta­ma­laryn ilge­ri­letýge qosqan qo­maqty úlesi úshin  alǵys aıtamyn, – dep sózin túıin­dedi Q.Toqaev.

Budan soń VI sezdiń tarıhyn­da qalatyn taǵy bir oqıǵa boldy. Ol – 20 myń danamen aına­lym­ǵa engiziletin poshta markasy. Mar­kanyń úlgisin ortaǵa Qo­ǵamdyq damý mınıstri Darhan Kale­taev pen «Qazposhta» AQ bas­qarma tór­aǵasy Sáken Sársenov ortaǵa alyp shyqty. Markada Sezdiń logo­tıpi, Beıbitshilik jáne keli­sim saraıy, záıtún aǵashynyń bu­­taq­­tary men beıbitshiliktiń sım­­volyna aınalǵan kógershinder beı­­nelengen. Sondaı-aq qazaq já­ne aǵylshyn tilderinde «Álem­dik jáne dástúrli dinder kóshbas­shy­larynyń VI sezi» degen jazý bar. 

Mazmundy tórt taqyryp

Iá, Sezdiń ekinshi kúni negiz­gi talqylaýlar, baıandaýlar, pikir­talastar men sóz jarystary Táýel­sizdik saraıynda qyzǵan edi. Uıym­dastyrýshylar usynǵan taqy­ryptardyń mazmunyn onyń ataýlarynyń ózi ashyp turdy.

Máselen, «Álem. HHI ǵa­syr» manıfesi jahandyq qaýip­s­iz­­dik tujyrymdamasy retin­de, «Qubylmaly geosaıasat jaǵ­­da­­ıyn­­daǵy dinder: adamzatty birik­­tirýge arnalǵan jańa múm­­kin­dikter», «Din jáne jahan­daný: syn-tegeýrinder men jaýap­tar», «Dinı kóshbasshylar men saıa­sı qaıratkerler ekstremızm men terrorızmdi eńserý jolynda». Bul jıyndar ótken atshap­tyrym zaldarda ıne shanshar oryn bolmaǵandyǵyn da atap ótken jón. Sóz basynda aıtqa­nymyzdaı, Elbasynyń bir kún burynǵy saıası syndarly sózderinen qýat al­ǵan dinı qaı­rat­kerler oılaryn ashyq aıtyp, neǵurlym belsen­dilik tanytty.

Qaı jaǵynan qarasaq ta qazirgi kezeńde álemdegi geosaıası jáne geoekonomıkalyq ahýal edáýir óz­geristerge tap bolyp otyr. Álem­niń kóppolıarly qurylymy kóp­tegen geosaıası faktorlardyń áseri­men qalyptasýda. Halyq­aralyq qatynastarda shıelenister de údep barady. Sonyń saldary­nan qaı dindi bolmasyn halyq­aralyq daýlardy órshitý, ter­ro­rıstik uıymdardyń áreketterin qoldaý, adamdardyń quqyqtary men bostandyqtaryn buzý úshin paıdalanýda. Qazaqstan álemniń zulymdyqpen shyrmalǵan tu­syn­da qoǵamdyq-saıası sahnada syn-qaterlerge qarsy turýdyń amaldaryn usynyp keledi. Sondaı sharalardyń biri de biregeıi – Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi. 

Pravoslavııa parlament­ara­lyq Assambleıasynyń pre­zı­denti, Reseı Federaldyq jınalysy Mem­­lekettik Dýmasynyń depý­ta­ty Sergeı Gavrılov: «Qazaq­stan Prezıdenti Nur­sul­tan Nazarbaev­­tyń bastamasymen Asta­nada kezek­ti ret adamzat balasy úshin taǵ­dyrsheshti kezeńde bas qo­syp otyrmyz. Shyn máninde biz qa­ýip-qaterdiń nebir túrin, násil­shildikti, ekstremızm men terro­­rızmniń óktemdigin, bosqan bos­qyn­dardy, mıllıondaǵan ash-ja­lańash adamdy kórip otyr­myz. Bul jaǵdaılar adamzat da­mýyn ondaǵan jylǵa keıin she­geretinin sezinemiz. Ony halyq­aralyq quqyqtardyń buzylýy­nyń, memleketterdiń ishki isi­ne aralasýynyń, jastardyń kú­shi­men júzege asyrylyp jat­qan tóńkeristerdiń saldary dep sa­naı­myn. Sondyqtan da As­tana sezi joǵaryda atalǵan máse­leler­di sheshýdiń tıimdi alańy dep esep­teımin. О́ıtkeni din kósh­bas­shy­lary – bizge qa­jetti se­nimdi qalyp­tas­tyra ala­tyn kúsh. Al senim negizinde álem­dik din kóshbas­shylary qalyp­tastyrǵan qoǵam­nyń irgetasyn nyǵaıta tú­sýge bolady» deıdi.

Al Dúnıejúzilik Islam Lı­gasy Bas hatshysynyń keńesshisi (SAK) Mýnkız Mahmýd As-Sakar da álemdik qoǵamdastyqtyń, onyń ishinde dinbasylardyń beı­­bit­shilik jolyndaǵy is-qımy­lynyń álsizdigin ashyp aıtty. 

– Álemdegi kóptegen zulym­dyqtyń astaryn dinnen izdeıtin jańsaq, syńarjaq oılarmen kelispeımin. Jer betindegi so­­ǵystar osydan bes myń jyldaı ýaqyt buryn bastalǵan. Sol kezde de, qazir de soǵys órti shıkizatqa talas, kek alý, transulttyq kom­panııalardyń shataqtarynan bas­taý alyp keldi. Árıne din­dar­lar da taza boldy dep esepte­meımin. Jańa zamandaǵy qaýip-qaterlerdi keshegi otyrysta Qa­zaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev naqty ári ashyq aıtyp berdi. Álemdik deńgeıdegi bas­shynyń sózderine tolyq qo­sy­lamyn. Álemde qazirdiń ózin­de soǵys órti órship tur. Ár­bir so­ǵysta myńdaǵan adamdar opat bolyp, myńdaǵan adam­dar baspa­nasyz qalýda. Halyq­aralyq qoǵam­dastyq jańa zaman­daǵy jetis­tikterge qaramastan, sol so­ǵys­­tardy toqtatýda dár­men­sizdik ta­nytýda. Ǵalymdardyń ózi qa­jet­ti tetikterdi taba alar emes. Onyń ústine, biz – dinba­sy­lar beıbitshilik jolyndaǵy óz min­det­terimizdi, paryzymyzdy tolyq oryndap otyrmaǵanymyzdy mo­ıyndaýymyz kerek. Qazir adamzatty adamshylyqqa jeteleıtin rýh bere almaı kelemiz. Demek endi Astana jıynynan soń bizder álemdi tyǵyryqtan shyǵarar joldy usynýymyz kerek. Qazirgi jaǵdaıda tek dinı kóshbasshylar ǵana qıyndyqtyń kúrmeýin shesher kilt taba alady, – dedi ol.

Sarapshylar joǵary baǵa bergen Nursultan Nazarbaevtyń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesi – jaýapkershiligi mol memleket pen onyń saıası kóshbasshysynyń aıqyn daýy­sy deıdi Brazılııadan kelgen «UniaoPlanetaria» úkimettik emes uıymynyń prezıdenti, «TV-Supren» telearnasynyń jetekshisi Ýlıssıs Rıdel de Resen.

– Qazaqstan Prezıdenti Nursul­tan Nazarbaev álemdegi beı­bit­shilikti qalyptastyrý úshin bel­sendi qyzmet etip keledi. Mem­leket basshysynyń suńǵyla saıa­saty, beıbitsúıgishtik qasıeti, salmaqty qadamy – kóp elderge úlgi. Qazaqstan – 100-den asa etnos ókiliniń tatý-tátti tirshilik keship jatqan berekeli el jáne dinaralyq, ultaralyq tatýlyqtyń ustahanasyna aınaldy, – dedi ol. 

Ýlıssıs Rıdel de Resen óz sózinde elimizde 2009 jyly ótken dál osyndaı sezge qatysyp, nátı­jesinde portýgal tilinde «Rýha­nı ekologııa» atty kitap jazǵa­nyn málimdedi. Onyń aǵylshyn tili­ne aýdarylǵan bir danasyn Beı­bit­shilik jáne kelisim saraıynyń kitaphanasyna tartý etý úshin ala kelgen eken. 

Jalpy, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń VI seziniń nátıjeleri álemdik saıası sahnalardan kórinis tabady. 

Al bul jolǵy jıyn qatysý­shy­lardyń Beıbitshilik jáne kelisim saraıynyń opera zalynda ótken saltanatty konsertti tamashalap, «Nur Álem» bolashaq mýzeıine barýymen aıaqtaldy. 

Kelesi sezd 2021 jyly As­ta­na qalasynda ótetin bolyp keli­sildi.

Serik ÁBDIBEK,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Nur-Sultanda kómir qory jetkilikti

Qazaqstan • Búgin, 15:13

21 jyl boıy qujatsyz júrgen

Aımaqtar • Búgin, 10:59

VII PR forýmy Almatyda ótti

Aımaqtar • Búgin, 10:45

Fermerdiń maýsymdyq tabysy qansha?

Aımaqtar • Búgin, 09:51

Jánibek aýdanynda et óndirý artty

Aımaqtar • Búgin, 09:26

MRT alýǵa jarty mıllıard jumsalǵan

Aımaqtar • Búgin, 09:21

Bas basylymnyń baıtaq belesi

Aımaqtar • Búgin, 09:08

Qaıta oralǵan qumarshyq

Aımaqtar • Búgin, 07:54

Termeshiler tereńnen terbedi

Ádebıet • Búgin, 07:52

Túrik kınolary tegin kórsetiledi

Qoǵam • Búgin, 07:47

«Arý» – kóz arbaǵan kórkemdik álemi

Rýhanııat • Búgin, 07:45

Haziretter qazynasy

Rýhanııat • Búgin, 07:43

«Speshranda» saqtalǵan...

Rýhanııat • Búgin, 07:26

«Tákappar eken qulja alma»

Qoǵam • Búgin, 07:23

Zań kerek!

Ekologııa • Búgin, 07:20

El qurmeti erekshe

100 • Búgin, 07:14

It júgirtip, qus saldy

Aımaqtar • Búgin, 07:12

Senim hám serpin

Rýhanııat • Búgin, 07:09

Ekologııany qorǵaýǵa adaldyq kerek

Ekologııa • Búgin, 07:03

Ǵarysh salasy jańa deńgeıge kóteriledi

Tehnologııa • Búgin, 06:38

Parasattylyq – basty nazarda

Aımaqtar • Búgin, 06:30

Hat qorjyn (14.11.2019)

Ádebıet • Búgin, 06:28

Kúrish suryptary suıylyp barady

Ekonomıka • Búgin, 06:24

Sıpaty bólek kýálik

Qoǵam • Búgin, 06:14

Altyn Adam Afınada

Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar