Tarıh • 17 Qazan, 2018

Amangeldi batyrdyń týy qandaı bolǵan?

399 retkórsetildi

О́lketanýshy Shóptibaı Báı­dil­dın 1916 jylǵy ult-azat­tyq kóterilisiniń negizgi basshy­lary Amangeldi, Keıki batyr­lar, Ábdiǵapar týraly biraz eńbektenip, zertteý júr­gizgen. О́zi Torǵaı óńiri­niń týmasy bolǵandyqtan ol osy aımaqtaǵy ult-azat­tyq kóterilisi jáne oǵan qaty­sýshylar, negizgi keıipker­ler týraly kózkórgender­men kezdesip, olardyń máli­met­terin, kórgen oqıǵalaryn qaǵazǵa túsirip, jazyp alyp otyrǵan. Shókeń kópten beri 1916 jyly Amangeldiniń sarbazdary kóterip shyqqan týy týraly aıtyp keledi. 

– Bala kezimde ákem Báıdildá, ájem Naǵıpa, Seıitqasym kókem bizdiń tóreler áýletinde tý bolǵanyn, ony 1932 jyly ashtyqta elden aýar kezde Jylanshyq boıyndaǵy Áden tóre degen jerdegi Kenjebaı degen ákemizdiń úıindegi tereze kósigi astyna qurym kıizge orap tyqqanyn aıtyp otyratyn. Sol týdy jasyrǵan Seıitqasym Jambyluly Amangeldi sarbazdarynyń biri bolǵan. Ol asharshylyqta Jezqazǵan asyp, sonaý Tájikstanǵa deıin baryp, Torǵaıǵa 40-jyldary ǵana oralǵan. Sol kisi 1982 jyly 86 jasynda qaıtys bolady. 1965 jyly jasyrǵan jerden týdyń jurnaǵyn tapqan da sol kisi. Týdy tapqanda onyń qasynda Amangeldi batyrdyń jeke kómekshisi, soǵys komıssary bolǵan Sultan Bektasov, Báıdildá Omarov, Sarjan Muqanuly, Baızaq Báıdildın degen kisiler bolǵan, – deıdi Shóptibaı aǵa. 

Tý qandaı bolǵan edi? Amangeldi aýdandyq mýzeıindegi Amangeldi batyr kóterdi degen týdyń túsi qyzyl, arabsha jazýy bar. Shóptibaı aǵaıdyń aıtýynsha, ol myna ózi aıtyp otyrǵan týǵa uqsamaıdy. Týdyń jurnaǵy tabylǵannan keıin oıýshy, sýretshiligi bar Shókeń ýaqytysynda kórgen Sultan Bektasov, Seıitqasym Jambyluly degen kisilerdiń aıtýy­men onyń sýretin salyp shyǵady. 

– Amangeldiniń myńbasy bolǵan Atambektiń Ybyraıy degen kisi birde úıge kelip, týdyń qaǵazǵa salynǵan sýretin kórgen soń: «Týdy aınytpaı salypsyń, qaraǵym! Tý osyndaı bolatyn» dep qýanǵan edi. Kózkórgenderdiń maǵan sıpattaýynsha, týdyń túsi jalpy aq bolǵanymen, ol boz, kókshil tárizdenip, qubylyp turatyn mata eken. Tý tómen salbyrap turǵan, betinde úsh bólek, úsh tumarsha bolǵan. Ár tumarshanyń jıegine Quran aıaty jazylǵan qustyń súıegi bekitilgen. Al týdyń jıegine jaǵalaı sý sıyrdyń (teńiz haıýany) qylynan shashaq jasap ilingen. Týdyń ushar basynda kólemi shaı kesedeı kúmbez beıneli altyn áshekeıi bolǵan. Asharshylyqta ony satyp jiberse kerek, – deıdi ólketanýshy.

Aıtpaqshy, týdy tapqanda onyń matasy ustaýǵa kelmeı úgitilip ketedi, tek tumarǵa baılanǵan qus súıegi, sý sıyrdyń qyly ǵana qalady. Týdan qalǵan osy jurnaqtardy kózi ashyq Sultan Bektasov poshtamen Selınograd oblystyq mýzeıine jiberse kerek. Biraq keıin izdegende ólketanýshy Shóptibaı mýzeıden tappaıdy. 

Názıra JÁRIMBET,

«Egemen Qazaqstan»

QOSTANAI

Sońǵy jańalyqtar

Tilsiz jaý taǵy keldi

Aımaqtar • Búgin, 13:09

Sanıtarlyq sharalar turaqty júrgiziledi

Aımaqtar • Búgin, 13:06

ShOB-ty qoldaý joldary túsindirildi

Ekonomıka • Búgin, 12:44

Almaty: Búginge deıin indet 90 adamnan tabyldy

Koronavırýs • Búgin, 12:19

Almatyǵa Qytaıdan gýmanıtarlyq kómek keldi

Koronavırýs • Búgin, 12:02

El ekologııaǵa alańdaıdy

Ekologııa • Búgin, 10:55

Jalǵan aqparat taratqandar jazalanady

Aımaqtar • Búgin, 10:42

Mańǵystaý oblysy karantınge jabylady

Aımaqtar • Búgin, 10:29

Uqsas jańalyqtar