О́ner • 14 Qańtar, 2019

Kantatalar qanat qaqqan kesh

291 retkórsetildi

Qazaqstan Memlekettik Ortalyq mýzeıi Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Almaty qalasyndaǵy Bas Konsýldyǵymen birlesip aspanasty eliniń tanymal halyq artısi Sıan Sınhaıdy eske alýǵa arnalǵan memorıaldyq fotokórmesin ashty.

Sıan Sınhaı halyq sazgeri, halyq mýzykanty, pedagog jáne kommýnıst revolıýsıoner, sondaı-aq eline belgili kompozıtor, pıanıst, dırıjer bolǵan. Ol 250-den astam shyǵarma avtory, súbeli týyndylarynyń arasynda Kantata, opera, sımfonııa, orkestrlik mýzykaǵa arnalǵan sıýtalar, rapsodııa, skrıpkaǵa men pıanınoǵa arnalǵan kóptegen shyǵarma men yrǵaq áýenderdiń máni zor. Sazgerdiń tól týyndylarynda ol Qytaıdyń uly revolıýsııasynyń shyndyǵy men ulttyq bostandyǵyn tereńnen tolǵaǵan. Onyń birqatar mýzykalyq shyǵarmasy ulttyq órnek pen túpnusqalyq qundylyǵymen erekshelenedi, sonymen birge aspanasty eliniń qoldaýyn ıelengen jáne de búgingi kúni erekshe tanymaldyqqa ıe.

Sınhaı sazger balań kezinde Pekın ýnıversıteti janyndaǵy dástúrli qytaı mýzykasy ınstıtýtynda, keıin Shanhaı konservatorııasynda oqydy. 1929 jyly ol Parıjge oqýǵa baryp, 1935 jyly eline oralyp, antıjapondyq patrıottyq qozǵalysqa belsene qatysady. Al, 1938 jyly Sınhaı Qytaı revalıýsııasynyń qasıetti orny - Iаnanǵa keldi. 1939 jyly Lý Sıýn atyndaǵy О́ner ınstıtýtynyń mýzyka fakýltetiniń dekany bolyp taǵaıyndalady. Iаnanda ótken jyldar kompozıtordyń shyǵarmashylyq ómiriniń eń tabysty kezeńi bolyp aıryqshalanady: bar-joǵy bir jyl ishinde  ol óziniń jaýhar týyndylarynyń biri - «Saryózen kantatasy», sondaı aq «Eńbek týraly kontata», «18 qyrqúıek týraly kantata» jáne «Qarsy shabýyl», «Halyqaralyq áıelder kúni», «Joıylsyn Van Szınveı» sııaqty dúbirli shyǵarmalaryn jazdy.

1940 jyly Sıan Sınhaı Keńes Odaǵyna Máskeýge jiberildi, sonda «Ult azattyǵy» dep atalatyn birinshi sımfonııasyn aıaqtady.1941 jyly Almatyǵa kóship kelip, sol jyldary «Qasıetti soǵys» atty ekinshi sımfonııasy, «Qytaı rapsodııasy» sıýıtasyn, «Amankeldi Imanov» poemasyn jazdy. Buǵan qosa ol eki el arasyndaǵy elshi retinde qazaqtyń kóptegen halyq ánin jınap, qaıta óńdedi.

Qazaqstan men Qytaı dostyǵynyń belgisi retinde 1998 jyly 7 qazanda Almaty qalasyndaǵy kóshelerdiń biri «Sıan Sınhaı kóshesi» ataýyna ózgertilip, onda sazgerdiń qurmetine eskertkish ornatyldy. Bul eskerkish taqtada: «Kórnekti qytaı kompozıtory, Qytaı-Qazaqstan dostyǵy men mádenıetter almasý úrdisindegi elshi bolǵan Sıan Sınhaıdy eske alýǵa arnalady», - dep jazylǵan. Bıyl Sıan Sınhaıdyń týǵanyna 113 jyl tolýyna oraı, qazaqsandyq jáne qytaılyq óner sheberleri sazgerdiń ómiri men shyǵarmashylyq jolyn, Sıan Sınhaı men qazaqstandyq kompozıtor Baqytjan Baıqadamovtyń arasyndaǵy shynaıy dostyqty arqaý etken «Mýzykant» atalatyn qysqa metrajdy fılmdi túsirdi. Búgingi ashylǵan kórmeniń ekspozısııasynda sazgerdiń Qytaı men Parıjde oqyǵan jyldary, dostarymen birge túsken, proletarlyq, mýzykalyq mádenı sharalarǵa qatysqan, áıeli Sıan Iýnlın jáne qyzy  Nınamen birge túsken otbasylyq fotosýretterden turatyn 60-qa jýyq sýret, Lý Sın atyndaǵy О́ner ınstıtýtyna jazǵan oqý quraldary, Reseı, Qazaqstan, Mońǵolııada ómir súrgen jyldar, mýzykalyq partıtýralary, Sıan Sınhaı jáne Baıqadamovtar otbasylarynyń arasyndaǵy dostyq yqylasqa toly jyldardy beıneleıtin fotolar qoıyldy. Keshte Qurmanǵazy atyndaǵy konservatorııanyń stýdentteri Jumanııaz Qanat pen Amanbaı Nurǵalymnyń oryndaýynda Sıan Sınhaıdyń kantatalary shyrqalyp, jurtshylyqty áserli sezimge bóledi.

Saparbaı PARMANQUL,

«Egemen Qazaqstan»

ALMATY

Banner
Sońǵy jańalyqtar

IOS júıesine qazaq tili resmı túrde qosyldy

Tehnologııa • Búgin, 18:11

Altyn Adam sherýi Malaızııada jalǵasady

Rýhanııat • Búgin, 17:52

Almatylyq stýdentter tazalyq kúnin ótkizdi

Ekologııa • Búgin, 15:21

«Kanelo» Golovkınnen qorqa ma?

Boks • Búgin, 14:51

Qasym-Jomart Toqaev Nıý-Iorkke keldi

Prezıdent • Búgin, 11:09

Baı-О́lkede mádenı ortalyq ashyldy

Ádebıet • Búgin, 10:11

Hat qorjyn (23.09.2019)

Qoǵam • Búgin, 09:59

Adal isti aramdamasaq qaıter...

Qoǵam • Búgin, 09:53

Onlaın-tapsyrys kómirden taryqtyrmaıdy

Aımaqtar • Búgin, 09:51

Qostanaı qysta tońbaıdy

Aımaqtar • Búgin, 09:48

«Mal da joq, qaıyr da joq»

Qazaqstan • Búgin, 09:46

Jylytý maýsymyna daıyndyq pysyqtaldy

Qazaqstan • Búgin, 09:45

Ádemi dánekerleýshimen áńgime

Qoǵam • Búgin, 09:38

Bıýdjet tıimdi josparlanýy tıis

Aımaqtar • Búgin, 09:25

Jezqazǵanda ishki gaz jelileri tartylýda

Aımaqtar • Búgin, 09:24

Halhyn-gol shaıqasynyń qaharmany

Rýhanııat • Búgin, 09:09

Aqyn toıyna daıyndyq qalaı?

Rýhanııat • Búgin, 09:08

Damý baǵyty aıqyn

Aımaqtar • Búgin, 09:00

Uqsas jańalyqtar