Bilim • 22 Qańtar, 2019

Jastar ustazdyqqa yqylasty emes

380 retkórsetildi

«Pedagog mártebesi týraly» zańynyń qabyldanatynyn pedagogtar qaýymy qýanyshpen qarsy aldy. Meniń oıymsha, muǵalim mártebesi degenimiz – qoǵamnyń, jurtshylyqtyń muǵalimge degen kózqarasy, iltıpaty, pikiri. Sondaı-aq muǵalim mártebesi – Úkimettiń muǵalimge jasap jatqan áleýmettik, moraldyq, materıaldyq jaǵdaıyn jaqsar­tý baǵytyndaǵy qamqorlyǵy arqyly da qalyptasady. Eger, muǵalim jan-jaqty qamtylǵan bolsa, qoǵamnyń da, jurtshylyq qaýymnyń da kózqarasy ózgeredi, ıaǵnı, mártebesi artady. Qazirgi kezde muǵalim mártebesi sál de bolsa álsiregendeı me, qalaı?! Oǵan sebep ne? Oǵan birinshi sebep, muǵalim eńbekaqysynyń az­dyǵy, jan-jaqty materıaldyq tolyqqandy qamtylmaýy. 

Buryn muǵalimniń mártebesi men bedeliniń qanshalyqty ekenin atalarymyzdyń nemerelerine «Muǵalim bol!», «Ustaz atan!» dep bata berýinen-aq ańǵarýǵa bolatyn edi. Kóshede oqýshylary muǵalimniń aldynan qııa ótpeıtin. Eger oqýshyǵa muǵalim uryssa, úıde ata-anasy qosa ursatyn edi. Qazir olaı emes. Muǵalim oqýshyǵa sál daýys kóterse, ata-anasy aryzdanyp shyǵa keledi. Sondyqtan bul kópshilik pen qoǵam tarapynan sheshimin kútip turǵan másele. 

Qazirgi tańda, muǵalimniń eńbek­aqysy qazaqstandyq­tar­­dyń ortasha jalaqysymen salys­tyrǵanda nebári 75 paıyzyn qu­raı­dy eken. Jumysqa jańadan kel­gen mamandardyń jalaqysy 50 myń teńge kóleminde ǵana. Qa­laı degende de muǵalimderdiń jal­aqy­sy onyń biliktiligine qa­raı belgilenetin bolǵany – búgin­niń basty talaptarynyń biri. 

Qazirgi tańda aýyldyq jerde muǵalimder jetispeıdi. Degen­men, «Dıplommen − aýy­lǵa!» qozǵalysy jastardy aýyl­ǵa tartýdyń jaqsy bastamasy boldy. Kúrmeýi kúrdeli máseleler­diń birine ustazdardyń qartaıý úrdisin de qosý kerek. Bul jerde áńgime muǵalimniń jasynda emes, ustazdar qataryna jastar az kelýinde bolyp otyr. Táýelsiz sarapshylardyń anyqtaǵandaı, elimizde 340 myńdaı muǵalim jumys isteıdi eken. Onyń ishindegi 8 myńǵa jýyǵy zeınetker, 40 myńy zeınet jasyna jaqyndaǵandar jáne 190 myńǵa jýyǵy orta jastaǵylar (30-50 jas aralyǵynda) eken. Sonda jastardyń úlesi úshten birin quraıdy degen sóz. Sonymen birge, ustazdar arasyndaǵy gen­derlik sáıkessizdikterdiń bolýy. Atap aıtqanda, áıel muǵa­limderdiń kóp bolýy. Elimizdegi barlyq muǵalimniń 86 paıyzyn áıel muǵalimder quraıdy eken. Er adamdardyń az bolýy urpaq tárbıesine yqpalyn tıgizeri sózsiz. «Áke kórgen oq jonar...» dep beker aıtylmaǵan. Osy máseleni sheshý de oıda júretin másele. 

Muǵalim mártebesi degenimiz − mu­ǵalimniń oqýshylarǵa ózin moıyndatýy, pánge degen qyzy­ǵýshylyǵyn oıata bilý. 

Muǵalim jan-jaqty qamtyl­ǵan, Úkimettiń erekshe nazarynda bolýy tıis. Qaıtkenmen de muǵalimniń qoǵam aldyndaǵy mártebesi joǵary bolmaı, bedeli de joǵary bola almaıdy. Muǵalim óz bedelin ózi kóterýi kerek. Muǵalim óziniń júris-turysymen, kıim kıisimen, sóz saptaýymen jáne kópshilik orynda ózin-ózi ustaýymen, bilimimen erekshelenýi tıis. Sebebi qalyń kópshilik jáne oqýshylary muǵalimge syn kózben qaraıdy. Osy aıtylǵandardy, ásirese keıingi býyn, jas mamandar qatty eskergenderi durys. Taǵy bir eskeretin jaǵdaı, «kezdeı­soq» muǵalimderdiń bolýy jáne «kezdeısoq» bilim mekemeleriniń basshysy bolýy. Shyn yntasymen, júrek qalaýymen muǵalim bolǵan adamda ǵana bedel bolady. Sebebi ol mamandyǵyn súıedi, qıynshylyqtardy jeńe biledi, izdenedi, óz bedelin ózi jınaıdy. Qazirgi jas mamandarǵa dál osyndaı qasıetter kerek dep oılaımyn.

Buryn qaǵazbastylyq az boldy. Muǵalim jumysyn ǵana bildi. Qazir de muǵalim bedeli joq deı almaımyz, barlyǵy zaman talabyna saı. Tek ony kópshilikke tanytatyn, moıyndatatyn tetik qajet. «Bilim júıesiniń jany da, júregi de, tiregi de – ustaz» degen Prezıdent sózinen-aq muǵalim­ge qanshalyqty jaýapkershi­lik júktelip turǵanyn seziný­ge bolady. Shyǵys ǵulama­sy «Ortasha muǵalim aıtyp bere­di, jaqsy muǵalim túsindire­di, úzdik muǵalim kórsetedi, uly muǵalim qanattandyrady, shabyttandyrady» deıdi. En­deshe, elimizde bilimge negiz­delgen ınno­va­sııalyq-ekono­mı­ka­lyq jetis­tikterdi eldiń damý strategııa­symen sabaqtas­ty­ratyn, ári ony júzege asyrýǵa úl­ken úles qosatyn bilikti ustaz­dar ekenin jastarymyz durys túsinýi qajet.

Muǵalimderdiń konstı­tý­sııa­­lyq quqyǵyn qorǵaı­tyn, eńbek zańdylyq­tarynyń saq­talýyna baqylaý jasaıtyn bir­den-bir qoǵamdyq uıym – kásip­tik odaq. Táýelsizdiktiń al­ǵash­qy jyldaryndaǵy ótpeli kezeń­de qıynshylyqtarda eńbek adam­darymen birge bolǵan da – kásip­odaq. Ol kezde basqa qoǵamdyq uıym­dar tarap ketkende, kásip­odaq óz jumysyn toqtatqan emes. Sodan beri kásipodaq qoǵam ómirindegi ózgerister men jetis­tikterge belsene aralasyp, eńbek adamdarynyń ekono­mıkalyq-áleýmettik jaǵdaılaryn jaq­sartýda óz úlesin qosyp keledi. Eńbek kodeksinde kózdelgen quqyqtardyń saqtalýyna, odan tómen bolmaýyna ujymdyq shart, áleýmettik seriktestik jónindegi kelisim, jeke eńbek sharttary arqyly qol jetkizip keledi. 

Kásipodaq jańa Eńbek kodek­sin qabyldaý kezinde asqan bel­sendilik tanytyp, 200-ge jýyq usynys berdi. Onyń 60 pa­ıyzy Eńbek kodeksine engizildi. Mu­ǵalimderdiń eńbekaqysyn kóterýde, turmys jaǵdaıyn jaq­­sartý baǵytynda áleýmettik ótem­aqylar men tólemaqylardy kóbeıtýge, joǵary organdar arqyly durys sheshilýine oń yqpal etip keledi. Osy baǵytta ótken jyly qazaqstandyq sala­lyq bilim jáne ǵylym qyzmet­kerleri kásip­odaǵynyń Úkimet pen Par­la­mentke jazǵan Úndeýin aıtýǵa bolady. Onda qazirgi kún­kóris ólshemimen alǵanda eńbek­aqy­nyń tómendigi, aýyldyq jer­de turatyn muǵalimderge kom­mýnaldyq tólemniń óte tómen ekendigi jáne eńbekaqy esepteý tetigin qaıta qaraý kerek ekendigi aıtylyp, qaıta qaraýǵa usynys berildi.

Raýshan SERIKOVA, 

«Qazaqstandyq salalyq bilim jáne ǵylym qyzmetkerleri kásiptik odaǵynyń Aqtóbe oblystyq uıymy» qoǵamdyq birlestiginiń tóraıymy

AQTО́BE 

Sońǵy jańalyqtar

Sheteldik kólikti tirkeý kerek

Saıasat • Búgin, 07:25

Jańa ekonomıkalyq baǵyt qajet

Prezıdent • Búgin, 07:18

Sıfrlandyrý qadamdary artyp keledi

Tehnologııa • Keshe

Almaty mańynda jer silkindi

Qazaqstan • Keshe

Elbasy Túrkııa halqyna kóńil aıtty

Qazaqstan • 25 Qańtar, 2020

Elektiń sory – alty valentti hrom

Ekologııa • 25 Qańtar, 2020

BQO polısııasy 440 otbasyn tekserdi

Aımaqtar • 25 Qańtar, 2020

Elimizdiń birneshe óńirinde tas joldar jabyq

Qazaqstan • 25 Qańtar, 2020

Túrkııada jer silkinisi boldy

Álem • 25 Qańtar, 2020

Qyzylorda: Qazalydaǵy qonys toı

Aımaqtar • 25 Qańtar, 2020

Qasym-Jomart Toqaev birqatar ákimdi qabyldady

Prezıdent • 24 Qańtar, 2020

Dzıýdo: Búgin júlde buıyrmady

Kúres • 24 Qańtar, 2020

Búgingi jańalyqtarǵa sholý (vıdeo)

Vıdeo • 24 Qańtar, 2020

Elordada «Abaı álemi» ortalyǵy salynady

Rýhanııat • 24 Qańtar, 2020

Prezıdent ákimdermen keńes ótkizdi

Prezıdent • 24 Qańtar, 2020

Uqsas jańalyqtar