22 Qańtar, 2019

Patsha zamanynan jetken jıhaz

167 retkórsetildi

Ákemteatrdyń býtaforııa sehy qaqpasyn ashsań, qazynasy shashylyp túsetin kómbeniń ózi. Tarıhı jádigerge tunyp turǵan elimizdegi kez kelgen mańdaıaldy mýzeımen bás tigýge qory da, qarymy da jetkilikti. 

Mundaǵy bir ǵana Serke Qojamqulov ustaǵan qamshynyń ózi nege turady? «Asaýǵa tusaýda» Sháken Aımanovtyń Pet­rýchıo rólinde kıip, jýyla-jýyla juqaryp, jyrtylyp ketken shalbary, keıingi aktrısalar «jolyn bersin» dep yrymdap bir kıgennen keıin áspettep ornyna qaıta qoıatyn Sábıra Maıqanovanyń kóldeı kı­meshegi, óner maıtalmandarynyń qoljazbalary, kúndelikteri, 1930 jyldardaǵy spektakl afıshalary, tize berseń, taýsylmaıtyn buıym­dardan tutas bir mýzeıdi ta­ban as­tynda jasaqtap qoıýǵa teatr­dyń múmkindigi ábden jetedi. Osylardyń ishinde «Ymyrttaǵy mahabbat» at­ty spektakl qoıylǵan saıyn yńyrshaǵy shyqsa da, sahnada «óz rólin oınap turatyn» aıryqsha kóne jádiger kózimizge ystyq tartady. Kórgen saıyn ózimizge qoıatyn bir suraǵymyz taǵy bar. «О́tken ǵasyrlarda aqsúıekter ǵana tutynǵan aǵashy da, súıegi de asyl, qymbat jıhaz qazaq teatrynyń sahnasynda qaıdan júr?» Túısigimiz aldamapty, kamod, dıvan, ústeli, tórt kreslosy, barlyǵy jeti buıymnan turatyn jıyntyq jádigerdiń tarıhyn kóp jyldar boıy teatrdyń bas sýretshisi bolǵan Esengeldi Tuıaqov tamyljytyp turyp aıtyp berdi.

– Bul jıhazdy dál qazir aýk­sıonǵa qoıyp satsańyz, mıllıard tu­ratynyna kepildik bere alamyn. Bir oryndyǵynyń ózin osy salanyń myqty mamandary esh qınalmaı 100 myń dollardan artyq baǵalaıtyny anyq. О́ıtkeni bul – baǵa jetpes rarıtet. 1980 jyldardyń tusynda teatr «Shoqan Ýálıhanovty» sahnalaıtyn boldy. Men patshanyń saltanatyn asyratyn, zamanyna laıyq jıhaz izdeı bastadym. Sebebi Shoqannyń patshamen kezdesetin sahnasy bar edi. Sol zamandy pash etetin patsha palatasyna ǵana tán aqsúıektik ádemi jıhaz kerek boldy, al ony aǵash sheberine tapsyrys berip jasatsań, qarabaıyr bolyp shyǵatyny belgili jáne muny zalda otyrǵan kórermen mindetti túrde ańǵaratyn edi. Qaıtpek kerek?

Bir kúni Esengeldi aǵamyzdyń kók­ten izdegeni jerden tabylady. Teatrǵa súıegine ilingen aryq, taıaǵyna súıenip aıaǵyn áreń súıretip basatyn orys keıýanasy kelip sýretshini suraıdy. Jón surasqan soń álgi qarııa sharýasyn aıtady. «Bilesiz be, meniń úıimde óte kóne, tarıhı jıhaz bar edi. Siz sony kóresiz be? Sebebi ol qymbat buıym­nyń baǵasyn bir bilse, osy ónerdiń mańaıynda júrgen adamdar ǵana biledi. Meniń ájemniń kózindeı áýlettik asyl murany basqa eshbir janǵa senip tapsyra almaımyn. Men qartaıdym, bul jaqta et jaqyn eshkimim qalǵan joq, Odessaǵa, elime ketemin» deıdi...

Tuıaqov páterge kirip barǵanda, talyp túse jazdaıdy. Onyń aldynda HVIII ǵasyrdyń jaqutqa bergisiz jádigeri tur edi.

1730 jyldary Peterbýrgte áı­gi­­li jeltoqsan oqıǵasy bolyp, kó­te­riliske shyqqan dekabrısterdiń úl­ken bóligi Qıyr Shyǵysqa jer aýdarylady. «Bastan qulaq sadaqa» dep júrip ketý qaıdan ońaı bolsyn, ıt arqasy qııanǵa kúıeýleriniń artynan izdep barǵanda, qý dúnıeni kózi qımaǵan áıelderi úı jıhazyna deıin arqalaı shyǵady. Solardyń biri aıazda qaldy ma, álde ashtyq sebep boldy ma, Vladıvostokqa deıin jete almaı, jolda jıhazyn satyp ketýge májbúr bolady. Al satyp alǵan adamy – álgi keıýananyń arǵy ájesi eken. 

Bul jıhazdyń biregeılik mańyzy son­da, onda bir otbasynyń ómiri tu­tas­taı aǵash betine oıylyp salyn­ǵan. Esiginde qulaqkesti qul men kúń ǵa­na emes, arystanǵa deıin ustaǵan qo­­jaıynnyń ústemdigin, jemis jep, jú­zimniń ǵana sharabyn ishken asa baqýattylyǵyn qolóner sheberi aınytpaı aǵash tilimen sóıletedi. Al jıhazdyń ózi sýdyń astynda 300 jyl jatyp, keptirilgen aǵashtan jasalǵan. Muny jáne jıhazdyń jasalǵan jylyn Ermıtaj mamandary anyqtaǵan. Sebebi qarııa aldymen Lenıngradtaǵy Ermıtajben habar­lasady. Olar Al­matyǵa kelip jıhaz­dy alyp ketýge ýá­de etedi, biraq áldeqandaı sebeptermen kesheýildeı beredi. «Meniń kútip oty­rýǵa ýaqy­tym joq, Odessaǵa tezirek ke­týim ke­rek» dep seksennen asqan qart ájeı amalynyń joqtyǵynan teatrǵa bar bolǵany 1500 dollarǵa, jaı ǵana sımvolıkalyq baǵaǵa eseptep bere salady. «Men bul jıhazdy siz­ge ózimdi jáne óz júregimdi senip tap­­­syrǵandaı senimmen tapsyramyn. Munyń baǵasyn sizden bas­qa esh­kim bilmeıdi, aıalap ustap, kóz­diń qarashyǵyndaı saqtańyzdar» deıdi áýlettiń qımas murasyn qaldyryp bara jatqan qarııa... 

Aıgúl AHANBAIQYZY,

«Egemen Qazaqstan»

ALMATY

Sońǵy jańalyqtar

Zań kimniń jaǵynda?

Búgin, 02:00

Almaty jasyl qalaǵa aınalady

Ekologııa • Keshe

Bulandydaǵy berekeli is

Aımaqtar • Keshe

Mal baqqanǵa bitedi...

Aımaqtar • Keshe

Tekeli – eńbekshiler mekeni

Aımaqtar • Keshe

Jer ıesin tapsa ıgi

Aımaqtar • Keshe

Ǵasyrlarǵa ulasar uly tuǵyr

Rýhanııat • Keshe

«Ádilet, shapqat kimde bar...»

Rýhanııat • Keshe

Bárimizdiń Abaıymyz

Rýhanııat • Keshe

Investısııalar ıgiligi

Ekonomıka • Keshe

Maqtaaralda dıqanshylyq bastaldy

Aımaqtar • 16 Qańtar, 2020

Uqsas jańalyqtar