Aımaqtar • 24 Qańtar, 2019

Torontonyń túlegi Esen Boranbaev Mańǵystaýda qandaı kásip bastady?

232 retkórsetildi

Mańǵystaýlyq Esen Boranbaev  – jeke kásibiniń tasyn órge domalatyp, qyr-syry kúrdeli álemge nyq qadam basqan jastardyń biri. Kanadadaǵy Toronto ýnıversıtetinde «bıznes-logıstıka» mamandyǵy boıynsha bilim alǵan jigitti aýyldaǵy  ákesi jeke kásiptiń tizginin ustaýǵa shaqyrdy. Esen de kóp oılanyp jatpaı, shetelde alǵan bilimin jeke isin, áýlet isin damytýǵa jumsap, týǵan eliniń ekonomıkasy órkendeýine azamattyq úlesin qosýdy jón dep tapty.

Osylaısha ákesiniń keńesimen oblys ortalyǵy Aqtaý qalasynan bes sha­qyrym jerde «Ekzotıka qus álemi» dep atalatyn jeke sharýashylyq ashýdy qol­ǵa aldy. Qazirgi tańda ol Munaıly aýda­nyn­daǵy 2,5 gektar jerde ornalasqan sharýa­shy­lyq­ta ekzotıkalyq qustardy ósirýmen aına­lysady.

Esenniń sharýashylyǵy Qytaı, Re­seı jáne Afrıka elderinen ákelingen sı­rek kezdesetin qus túrlerin, túıequs, mysyr taýyǵy, bódene, qyrǵaýyl, taýys­tyń túrli tuqymy, úırek, taýyq, qaz ben kúrketaýyq jáne túrli tuqymdy úı qoıan­daryn, sondaı-aq túıe  ósirýmen aınalysady.

Sharýashylyq kólemi jyl saıyn ul­ǵaıyp keledi. Eki jyl buryn bes túıequs baǵý­men irgesi qalanǵan  sharýashylyqta qazirgi tańda 1500 bódene, 1 myńǵa jýyq qaz, 30 qyrǵaýyl, túıequstyń 15 túri, jalpy 4350-deı qus bar.

Kásipti shyrq úıirip ketý ońaı bol­ǵan joq. Buǵan bir jaǵynan qustarǵa Mań­ǵys­taýdyń qatal klımaty áser etse, ekinshiden sý, gaz syndy ınfra­qurylymnyń joqtyǵy biraz qolbaılaý boldy. Ásirese bastapqy kezde qus­tardyń dertin anyqtap, tıisinshe emdeý isi de jóndi bolǵan joq. Arada ót­­ken bir-eki jylda qustarmen kún­delikti aralasyp júrip, olardyń tuqym­dyq erekshelikterin, minez-qulqy men tabıǵatyn jete bilý arqyly sharýashylyq ıesi de, mal dárigeri de biraz tájirıbe jınady. Búginde úırek-qazdarǵa haýyz salynǵan, bódenelerdi belgili bir temperatýra saqtalǵan ǵımaratta ustaıdy. Odan táýligine 800-ge deıin jumyrtqa alyp, saýdaǵa shyǵaryp otyr. 

– Túıequstyń bir jumyrtqasy 1,5 kılo tartady. Qýyryp tamaq qylǵanda 16 adamǵa azyq bolady. Aqýyzy kóp – 24 paıyzǵa deıin barady,  holesterın joq. Emdik qasıeti zor. Túıequs ózi 70 jyldaı ómir súredi. Júgirgende 70 shaqyrymmen bir saǵat boıy jyldamdyǵyn túsirmeıdi. Eti óte paıdaly. Boıy – 2,5 metr. Salma­ǵy qazirdiń ózinde 120-140 kılo tartady. Tek etiniń ózi 40-45 kılo beredi, – deıdi  sha­rýashylyqtyń únemi basy-qasynda júrip, aqyl-keńesi men kómegin aıamaıtyn Boranbaı. Onyń sózin kásipker uly Esen bylaı dep jalǵastyrdy:

– Iri qustardyń ósimi tez. Ár qustyń tamaǵy ártúrli. Arpa, bıdaı, qospa jem, barlyǵyn Qostanaıdan alamyz. Ásirese túıequstyń kútimi erekshe. Biraq qys­ta saq bolý kerek. Sebebi túıequs muzǵa sha­lynyp qulasa, aıaǵy synady.  Terisi qoltyraýynnyń terisimen birdeı – baǵa­ly, sapaly. Túrli áshekeı buıymdar, aıaq-kıim, kıim-keshek daıyndaýǵa bolady. Taǵy bir ereksheligi, túıequstyń júnine shań jabyspaıdy. Qyrǵaýyldyń 10-ǵa tarta túri bar. Ishinde patsha, qyzyl altyn sııaqty keń taraǵan túrleri jáne lımon ári kúmis tústileri de kezdesedi. Jubynyń quny 10 myńnan bastap 100 myń teńgeden asady. 

Sharýashylyqty tolyq meńgerip, ár qustyń tabıǵatyn zerttep-zerdelep alǵan Esen Boranbaev ákesimen, aǵa-apasymen birge aldyna zor mindetter qoıyp otyr. 

Týrıstik áleýeti zor óńirde eko­tý­rızmdi damytyp, sırek kezdesetin qustar men úı jaǵdaıynda baǵýǵa bolatyn túrli qanattylardan quralǵan qustar baǵyn Qazaqstannyń kez kelgen turǵyny, shetel­dik týrıster  qalaǵan ýaqytynda tamasha­lap, tabıǵı taza ónimnen dám tatyp, demalatyn orynǵa aınaldyrýdy maqsat etken. Sondaı-aq etno­aýyl jobasyn da­my­týdy kózdep otyrǵan Boranbaevtar jy­ly­jaı sharýashylyǵyn da qolǵa alǵan. Jy­lyjaıda tamshylatyp sýarý arqyly qııar men qulpynaı, qyzanaq ósiredi, 300 túp jemis aǵashyn otyrǵyzǵan. Qazir úsh myńnan astam qustan táýligine 1,5 myń jumyrtqa alyp, aımaqtaǵy barlyq saýda ortalyqtaryna ótkizýde. Túıetaýyq, qaz, úırek pen bódeneniń eti ishki naryqqa shyǵarylady.  Reseıden ımporttalǵan jumyrtqalardyń baǵasy arzan bolǵanymen, jergilikti halyq otandyq ónimdi kóbirek alady eken.

Jıyrmadan astam adamdy­ ju­mys­pen qamtyp otyrǵan kásipker Esen Boranbaev sapaly, baǵasy qol­je­timdi otandyq ónimdi molaıtyp, el eko­no­mıkasynyń damýyna óz úlesin qosý úshin sharýashylyǵyn odan ári jetil­dirip,  sharýashylyǵyn jańa oı, tyń bas­tamalarmen  jan-jaqty ulǵaıta túsýdi oılaıdy. 

Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,

«Egemen Qazagstan»

Mańǵystaý oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Nur-Sultanda qar kúni atap ótiledi

Qoǵam • Búgin, 10:12

18 qańtarǵa arnalǵan aýa-raıy boljamy

Qazaqstan • Búgin, 09:58

Almaty jasyl qalaǵa aınalady

Ekologııa • Keshe

Bulandydaǵy berekeli is

Aımaqtar • Keshe

Mal baqqanǵa bitedi...

Aımaqtar • Keshe

Tekeli – eńbekshiler mekeni

Aımaqtar • Keshe

Jer ıesin tapsa ıgi

Aımaqtar • Keshe

Ǵasyrlarǵa ulasar uly tuǵyr

Rýhanııat • Keshe

«Ádilet, shapqat kimde bar...»

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar