Tarıh • 24 Qańtar, 2019

«Maqash pravıtel» týraly kitap qazaqshaǵa aýdaryldy

333 retkórsetildi

Byltyr Máskeýdegi «Hýdojestvennaıa lıteratýra» baspasynan qazaq televızııasynyń metri, pýblısıst, aqyn Ǵadilbek Shalahmetovtiń «Pıatyı son» atty derekti hıkaıaty jaryq kórgen bolatyn. Orys tilinde jazylǵan dúnıe taıaýda qazaq tiline aýdarylyp bitti.

– О́tken jyly Máskeýdegi jaryq kórgen «Pıatyı son» derekti hıkaıatynyń basty keıipkeri – osy «Maqash pravıtel». Budan bir jarym ǵasyr burynǵy tarıhı shyndyq kitapta qur baıandalyp qoımaıdy. Odan keıingi oqıǵalardan bastap búgingi kúngi qubylystarǵa deıin organıkalyq baılanysta oı shertiletin bul týyndynyń qazaq oqyrmandaryna bereri mol. Monshaqtaı tizilgen oqıǵalar tizbesi – qazaq pýblısıstıkasyndaǵy orasan eńbek,– deıdi tanymal jýrnalıst, kitaptyń alǵashqy oqyrmandarynyń biri Sharhan Qazyǵul.

Onyń aıtýynsha, kóp adam bile bermeıtin Arynǵazy hannyń boıynan Abylaı hannyń kózsiz batyrlyǵy da, Jáńgir hannyń tereń saýattylyǵy da tabylǵan. Orys ımperııasy Arynǵazydan ólerdeı qoryqqan. Sondyqtan da Kalýgaǵa jer aýdartyp, jandaryna baılap ustaǵan. HIH ǵasyrdaǵy «Maqash pravıtel» sııaqty el bıleýshiler tipti sosıalızm týraly oılaryn aıtyp ketken. Sherkeshten shyqqan Túrke bıdiń jetinshi urpaǵy Muhambetjan Sholtyruly Bekmuhambetovti halyq jaqsy kórgennen osylaı atap ketken.

– 1886 jyly Maqash pravıtel Qurmanǵazyny túrmeden shyǵaryp alýǵa baryp, Nıkolaı Chernyshevkııdi kezdestirip qalady. Sol baıaǵy «Chto delat?» romanyn jazyp, Sibirge jer aýdarylǵan orystyń synshysy. Maqash kórgen jerde ony úıine qonaq bolýǵa shaqyrady. Nıkolaı Gavrılovıch «Men memlekettik qylmyskermin ǵoı, maǵan syı-qurmet kórsetkenińizdi bilse, aq patsha sazaıyńyzdy beredi» dep shyr-pyr bolady. Patshadan qorqatyn «Maqash pravıtel» me, qoıar da qoımaı úıine alyp keledi. Sibirden Astrahan túrmesine rahymshylyqpen aýystyrylǵan jazýshyny bes kún qonaq qylady. Tórt-bes tildi qatar biletin polıglot «Maqash pravıtel» Nıkolaı Gavrılovıchpen sosıalızm tóńireginde biraz pikir talastyrady. Baıqap otyrsyz ba, Uly Qazan sosıalıstik tóńkerisine deıin áli otyz bir jyl bar. Al, bizdiń atamyz orystyń revolıýsıonerimen teń dárejede bolashaqqa boljaý jasaǵan. Maqash burynnan «Sovremennık», «Kolokol» jýrnaldaryn aldyrtyp oqıtynyn aıtqanda Chernyshevskıı tańǵalypty. Bir adam arqyly búkil qazaq halqy týraly pikirin jaqsy jaqqa ózgertip, rızashylyǵyn áıeline jazǵan hatynda qadap aıtqan,– deıdi Sh.Qazyǵul.

Oqyrmannyń tunyp turǵan tarıhymyzdy taǵy bir oı eleginen ótkizetin kún alys emes. «Besinshi tús» dep atalatyn jańa kitap aldaǵy úsh-tórt aıda jaryqqa shyǵyp qalatynyn oqyrman qaýymǵa qýana habarlaımyz. 

Sońǵy jańalyqtar

Elbasy Talǵat Donaqovty qabyldady

Qazaqstan • Búgin, 17:52

QHR azamattaryna vıza berý toqtatyldy

Úkimet • Búgin, 16:43

Qazaqstandyq bitimgerler - Úndistanda

Úkimet • Búgin, 16:20

Qazaq handyǵynyń 555 jyldyǵyna arnaldy

Aımaqtar • Búgin, 16:15

MÁMS boıynsha jıi qoıylatyn 10 suraq

Medısına • Búgin, 14:22

Ǵaryshtaǵy qoqys (vıdeo)

Vıdeo • Búgin, 13:08

Uqsas jańalyqtar