Qazaqstan • 08 Aqpan, 2019

Júz jastaǵy aǵartýshy ana

317 retkórsetildi

Bıyl onynshy aqpanda Bolaı ana júz jasqa tolady.

– Talaı toılar jasadyńdar ǵoı, aınalaıyndar, – depti perzentterine.  – Ákeleriń barda altyn toı da, gaýhar toı da ótti, nebir mereıtoılar, ul-qyz­da­rymyzdyń úılený toılary da, sún­det toılar da boldy. Áli de bola berer. Myna meniń júz jas­qa tolǵanyma áýrelenbeı-aq qoıyńdar. Nemerelerim men shóbe­lerim kóbirek kelip, áýlettiń áýe­nin áýeletse jetedi. Shilı júdá jurt­ty mazalamańdar, altyndarym. 

Sóıtipti Bolaı ana. Artynsha kádýilgisinshe kúlimsirepti. Meıirim shýaǵyn shashyratyp. Sálden soń kúrsinipti. 

– Nemene, apa, shalyńyzdy oılap kettińiz be? – dep qaljyńdapty kóńildi júretin kelini Kerimqyz. – Kúlip otyryp kúrsindińiz ǵoı?

– Iá, búgin Kisim kóbirek eles­tep, altyn toıdy elestetip otyrmyn, – dep jymııady júzdegi ana. Jubaıy Nurlybaıdyń atyn atap kórgen emes, Kisim deıtin.  

– Oı, apa, aqyry oılanǵan soń altyn toıdan góri alǵashqy toılaryńyzdy keltirmeısiz be kóz aldyńyzǵa?! – dep, Kerimqyz odan beter qaıraıdy-aı...

Beý, jalǵan-aı... Bolaı sulý­dyń babasy bolys edi. Jet­pisten asa bere sol Sarypbek baba bolystyǵyn tapsyryp, qa­jylyqqa ketken. Bir jylda qaı­typ oralǵan. Bertinirekte bolys­tar men bılerdiń, baılardyń tuqymdary ne kórmedi deısiz? Atyl­dy. Asyldy. Qamaldy. Aıdaý­ǵa, qýdalaýǵa tústi. Túrki­basy aımaǵynyń adamdary byt-shyt bop bólinip, tektilikti tabanǵa taptady. Tárkileý degen tozaqy jyldar taptatty ǵoı. 

Baı-bolystardyń, bılerdiń tuqymdary dep, erkekkindikterdiń toz-tozyn shyǵaryp, qatyn-qa­lashtaryna qorlyq kórsetken sholaq belsendiler Bolaıdaıyn tulymy jelbiregen tıtteı qyz ben­ eki ápkesin sheshesi Momyshpen birge jáne Ázimbektiń áıeli men bala-shaǵasyn Teris ózenine aǵy­zyp jiberýge buıyrady. Eki jandaıshap jaby attaryna minip, aıdap jóneledi. Teris ózeni typ-tynysh qana tymyrsyqtana aǵyp jatypty. Baldyrǵandar ulardaı shýlaıdy. Eki áıel zarlaıdy. 

– Eı, myna shynjyr balaq, shubar tósterdiń sháýildekterin tezirek qurtaıyqshy! Biraq Teris­tiń sýy adam aǵyzatyndaı emes qoı, baıqap kóreıikshi! – degen bi­rinshi jandaıshap atyna qamshy basyp, sýǵa túse bere joq bop ketipti.

– Oıbaı-oıbaı! Arýaq atty, arýaqtar atty! – dep, ekinshi jandaıshap jabysyn borbaılata uryp, bezip jóneledi. 

Momysh ana qyzdaryn Syr boıyndaǵy tórkin jurtyna jet­kizip, jan saýǵalaıdy. Araǵa jyldar salyp, Jámılasyn sol jaqta kúıeýge berip, Túrkibasynyń taý baýraıyna ázer oralǵan.

Bolaı qyz tez eseıdi. Altynshy klasty bitire sala Lengirdegi pedýchılıshede úsh aı oqyp, on úsh jasynda Eltaı aýylyndaǵy mektepte muǵalim bolady. Bilim jetildiretin jedeldetilgen kýrs­tardan ótip, az ǵana jylda aıtýly aǵartýshyǵa aınalady. Aýdan-aımaq, qala berdi temirjol mek­tep­teri boıynsha ozyq ustaz, «Bas­taýyshtyń Bolaıy» atanady. Bas­taýysh mektep, bastaýysh bilim týraly aıtatyndar da, jazatyndar da Bolaı Mátkerimqyzyna toqtalmaı óte almaıtyn bolǵan. Búkil aýyldyń ǵana emes, tutas óńirdiń jasy úlkenderi de apaı deýge kóshken. 

Al endi Nurlybaı men Bolaı­dyń arasyndaǵy móldir mahabbat – óz aldyna bir dastan. Ashar­shylyqtyń qyrǵynynda talaı týystary men aýyldastarynan aıyrylyp, ázer aman qalǵan Nurlybaı da taǵdyrdyń taýqymetin kóp tart­qan. Oqý-toqýǵa, bilimge qushtar eki jas bir-birine bir kórgennen ǵashyq bolǵan. Hat jazysqan. Nurlybaı qara sózben. Bolaı óleńmen. Jigit soǵysqa attanǵan. Ataqty 8-gvardııalyq Panfılov dı­vızııasynyń Baýyrjan Mo­mysh­uly basqaratyn 19-shy gvar­­dııa­lyq atqyshtar polki qu­­ra­myn­da qanshama qanqasap shaı­qastarǵa túsken. Baýyrjan ba­tyrdyń jaýyngeri Nurlybaı Qa­symbekov pen on úsh jasynda mu­ǵalim, odan keıin kóp uzamaı-aq aǵartýshy atanǵan Bolaı sulýdyń súıispenshilik tunǵan hattary ańyz­ǵa aınalǵan. 

Soǵystyń sońyna taman Qa­sym­bekov qatty jaralanady. Dárigerlerdiń dáremetinen be, súıgen qyzy óleńdetip jazatyn­ hattardyń keremetinen be, aýyr jaraqatynan aıyǵyp, elge oralady. 1946 jyly qos ǵashyq qo­sy­lady. Qosylǵan qos bulaq sekil­de­nip. Kerimqyz kelinniń ázildeı meńzegeninde mánis joq emes, árıne. 

Nurlybaı men Bolaı Alataý men Qarataýdyń túıisken tórinde­gi, ataqty Aqsý-Jabaǵyly qory­ǵynyń kireberisindegi Abaıyl aýy­ly bastaýysh mektebinde on­daǵan jyldar boıy ozyq oıly, bilikti, tynymsyz izdenetin tálim­gerler boldy. Syrttaı oqyp, pedýchılıshe, pedınstıtýt támamdasty. 

Bolaı ana alǵash tátti kúlim­si­rep, keıinnen sál-pál kúrsiniń­kirep eske alǵan Nurekeń 2006 jyly toqsanǵa taıanǵan jasynda baqılyq boldy. Búginde Abaıyl aýylyndaǵy bir kóshe jáne bastaýysh mektep Baýyrjan polkiniń batyl jaýyngeri bolǵan Nurlybaı Qasymbekovtiń atymen atalady.

– Bizdiń ájemiz Rázııa da, áke­miz de qoldary ashyq, naǵyz shúkir­shiliktiń kisileri edi. Ashar­shylyqtan zardap shekken ǵoı. Qoradaǵy azyn-aýlaq ýaq maldy bata oqyrǵa yrzalyqpen aparyp, toı-tomalaqqa myrzalyqpen taratyp, súti azdaý surǵylt sıyrdy qanaǵat tutyp otyra berse kerek. Anamyz Bolaı bir kúni belsenip shyǵyp, qarala qunajyn satyp ákeldi. Sol sıyr qut bop qondy. Mal kóbeıdi, sút-qaımaq, aıran-qurt molaıdy. Iri qara bireý emes, birnesheý boldy, qoramyz qoıǵa toldy. Jylqy bitti. Ata-anamyz perzentterin qınalmaı oqyta bas­tady. Mysaly, men Máskeýde on bir jyl oqydym. Stýdent, ǵylymı izdenýshi, aspırant degendeı. Ekeýi eki jaqtap eńbeksúıgish etip baýlydy. Bárimizdi. Erinshektik bizdiń otbasymyzdaǵy onymyzǵa da (áke-sheshemiz eki qyz, segiz ul tárbıelep ósirdi ǵoı) muqym-múlde jat boldy, – deıdi Máskeýdegi búkil álemge áıgili Baýman atyndaǵy ataqty oqý ornyn bitirgen, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Almaty ekonomıkalyq kolledjiniń dırektory Jaqsybaı Qasymbekov myrza. 

Bolaı ananyń tuńǵyshy Per­naıym QazMÝ-di, úlken uly Sátbaı QazPI-di, О́serbaı Almaty energetıka ınstıtýtyn, Baq­tybaı temirjol ınstıtýtyn, Nurııa Lenıngrad qarjy jáne ekonomıka ınstıtýtyn, Marat jeńil ónerkásip ınstıtýtyn, Talǵat Qyrǵyz memlekettik ýnıversıtetin, Manat Almaty medısına ınstıtýtyn, Sábıt Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýty men HQTÝ-dy bitirdi. 

Bári de óz mamandyqtary bo­ıynsha bıik belesterge, sheber­liktiń shyńdaryna shyǵýǵa um­tyldy. Umtylyp ta keledi. Nur­lybaı men Bolaı atty ustaz­dardyń ul-qyzdary ónegeli óren­derge, elge eleýli erender­ge aınaldy. Ǵalymdar da, jo­ǵary laýa­­zymdy memlekettik qyz­met­ker­ler de, alýan salalarda maı­talman ma­man, bilikti basshy bop júrgen­der de barshylyq. Máselen, Bo­­laı Qasymbekovanyń kenj­e uly Sábıt Nurlybaıuly – ener­getıka vıse-mınıstri. Ke­zinde sútkenjelerin oqytpaı-aq, qoldarynda qaldyrýdy kóp aıtqan Kisisi. Sábıtti Almaty asy­ǵyp aparǵan da anasy-tuǵyn.

Otyzdan astam nemeresi, qy­ryq shaqty shóberesi jelkildep ósip keledi. Shópshekter de dú­nıe­ge kele bastady. Nemere­le­­ri­niń birtalaıy shetelderde, baı­taǵymyzdaǵy je­tekshi jo­ǵary oqý oryndarynda bilim ıge­rip, ma­mandyqtar alyp, eń­bek­­ke ara­lasyp júr. Olar­dyń ara­synda myqty menedjerler, ká­sipkerler, memlekettik ma­ńyzdy organdardyń jaýapty qyz­­metkerleri, JShS dırektorla­ry bar. 

Bolaı ananyń keıde kúrsini­si kóbeıińkireıtini de ras. Baýyr­laryn bilim aıdynynda qulshyna qulash sermeýge baýlyǵan Per­naıym men Nurııa – jurtty talant­tarymen tańyrqatqan aıaýly arýlar ómirden erterek ozdy. Shúkirshilik, urpaqtary, el-jur­ty aman.

Uzaq jasaýynyń mánisine kelsek, árıne muǵalimdik mamandyqty sheksiz jaqsy kórip, shákirtterine ursyp, zekip, jasqandyryp emes, qanat bitirip, shabyttandyrý arqyly bilim men tárbıe bergeni birinshi sebep ekeni aqıqat. Kúıip-pispeıtini, ashýy «sháıi oramal kepkenshe» tarap úlgeretini. Kisi­simen keı-keıde ǵana bolatyn «aıaq-tabaq syldyryn»  únemi ázilge jeńdirip aıaqtaıtyny. Boı­jetken qyzdar men er jetken jigitterdi til tabystyryp, úı­lestirip, úılendirip júretini. Úıirgelik telimdi tańǵajaıyp túr­lentip, qyzanaq, qııar, qyryq­qabat sııaqty kókónisterdi, jú­geri, tary, kúnbaǵys, taǵysyn-taǵylardy tamyljytyp ósiretini. Barlyq tirlikten lázzat alatyn úlpil-lúpil sezimtaldyǵy men sergektigi, jyldam sóılep, jedel qımyldaıtyn jelgektigi... Jıyrma jyldan beri Kisisi, Baýyr­jan polkiniń jaýyngeri Nur­lybaı Qasymbekovke arnalǵan sporttyq týrnır ótkende Bolaı ana perzentteriniń, nemere-shóbereleriniń túgel derlik jınalatynyna qatty qýanyp, qýnap, mereılenedi. Otyz-qyryq jasqa jasaryp ketedi. Ustanymy: qýana bilgenge qut qonady, baǵalaı bilgenge baq qonady.  

Osy jyldyń onynshy aqpany kúni júz jasqa tolatyn, el ga­zeti «Egemen Qazaqstannyń» qur­dasy, aǵartýshy ana Bolaıdyń perzentteri, nemere-shóbere-shóp­shekteri Alataý men Qarataýdyń túıisken tórine, móldirlik pen sulýlyqtyń súıisken jerine jı­nalady. Kóbisin ózi qalap, ózi quda túsip alǵan kelinderi tizi­lip sálem beredi, zyr júgirip qyz­met etedi. «Mazalamaı-aq, áýre­lemeı-aq qoıyńdar» degen jurtshylyq, aǵaıyn-týystary, jekjat-jurattary, júzdegen shákirtteri shyn yqylaspen, shynaıy peıilden qońyraý shalyp quttyqtaıdy. Sol qońyraýlar Abaıyl bastaýysh mektebindegi qyryq jyl soqqan qońyraýynyń áýenindeı estiletin bolar, Bolaı anaǵa.

Marhabat BAIǴUT

Sońǵy jańalyqtar

Kóktemgi egiske kóp qalǵan joq

Qazaqstan • Búgin, 13:32

Aqmolada áýe qatynasy qatań baqylanýda

Aımaqtar • Búgin, 13:23

Tilsiz jaý taǵy keldi

Aımaqtar • Búgin, 13:09

Sanıtarlyq sharalar turaqty júrgiziledi

Aımaqtar • Búgin, 13:06

ShOB-ty qoldaý joldary túsindirildi

Ekonomıka • Búgin, 12:44

Almaty: Búginge deıin indet 90 adamnan tabyldy

Koronavırýs • Búgin, 12:19

Almatyǵa Qytaıdan gýmanıtarlyq kómek keldi

Koronavırýs • Búgin, 12:02

El ekologııaǵa alańdaıdy

Ekologııa • Búgin, 10:55

Jalǵan aqparat taratqandar jazalanady

Aımaqtar • Búgin, 10:42

Mańǵystaý oblysy karantınge jabylady

Aımaqtar • Búgin, 10:29

Uqsas jańalyqtar