Bilim • 13 Aqpan, 2019

Kún energııasyn paıdalanyp, mıllıondardy únemdep júr

440 retkórsetildi

HHI ǵasyrdyń Qazaqstannyń basyndaǵy qarqyndy áleýmettik-ekonomıkalyq damýy tehnıkalyq, basqarýshylyq jáne kóshbasshylyq quzyreti joǵary deńgeıdegi mamandarǵa qajettilikti týdyrdy. Búgingi tańda Nazarbaev zııatkerlik mektepterindegi ozyq júıemen oqytyp, bala qııalynyń barynsha órge órlep, kóńil kókjıegi keńeıip, talǵamy joǵary bolyp ósýine yqpal etetin jobalardyń biri – «Mektepterge kún energııasy» jobasy.

Elimizdiń Energetıka mınıstrligi, Astana qalasy ákimdigi, «Nazarbaev zııat­ker­lik mektepteri» DBBU jáne «Shell Qazaqstan» kompanııasynyń qatysýymen iske asyrylǵan bul joba energııanyń balamaly kózderi men elimizdegi parnıktik gaz shy­ǵyn­­­dy­laryn azaıtýdaǵy nysanaly ındı­ka­tor­larǵa qol jetkizý jónin­degi Úkimet tarapynan qolǵa alyn­ǵan isterge úles qosa otyryp, jańartylatyn energııa óndirisin ári qaraı damytýdyń ózindik tuǵyrnamasy deýge bolady. 

«STEM-bilim berý ádisterin belsendi iske asyratyn «Mektepterge kún energııasy» jobasynyń mańyzy erekshe. Zııatkerlik mektepter turaqty damýdyń barlyq artyqshylyǵyn, sonyń ishinde energııanyń balamaly kózderin taratýdy qoldaıdy. Oqý oryndarynda kúnniń fotoelektrli júıesin engizý strategııalyq turǵydan oryndy, óıtkeni tek mektep qana tabıǵı resýrstarǵa uqypty qaraýdy jáne ekologııalyq jaýap­kershilikti qalyptastyrýdy kózdeıdi», deıdi «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» DBBU Basqarma tóraıymy Kúlásh Shámshıdınova.

Kún sáýlesinen qýat alatyn alǵashqy mekteptiń biri – Astana qalasynyń fızıka-matematıka baǵytyndaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebi. Onda «Shell Qazaqstan» kompanııasy qýaty 100 kVt/saǵ kún foto­elektrli paneldermen jabdyq­tal­ǵan, jalpy kólemi 828 sharshy metr maman­dandyrylǵan turaq ornatty. Orna­tyl­ǵan kún fotoelektrli júıesi mekteptiń energııaǵa táýeldiligin azaıtýǵa aıtarlyqtaı úles qosýda. Joba mekteptiń jyldyq energııa tutynýshynyń 30%-yn jabýdy kózdeıdi, sondaı-aq elektr qýatyn edáýir únemdeýge múmkindik berip, óndirilgen artyq elektr energııasyn qalalyq jelige taratýǵa jaǵdaı týǵyzady. Joba óske­leń urpaqtyń naqty ǵylymdardy (STEM) oqýǵa degen qyzyǵýshylyǵyn art­tyrýǵa jáne energııanyń balamaly kóz­de­ri salasynyń jańa múmkindikteri jaıyn­da habardar etýge baǵyttalǵan. Bul Shell NXplorers-tiń Nazarbaev zııatkerlik mektepteri men Qazaqstannyń basqa da áleýetti mektepterinde oılaý qabiletiniń jańa tehnologııalaryna negizdelgen bilim berý baǵdarlamasy arqyly iske asady. Bıyl Oral, Almaty, Atyraý jáne Aqtaý qalalaryndaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektepterinde de kún fotoelektrli júıeleri ornatylmaq.

Balamaly energııa kózderin paıdalaný týraly kóp aıtylyp jatqan shaqta iske asqan bul joba oqýshylarǵa elimiz úshin asa mańyzdy balamaly energııanyń ómirsheńdigin, ertegideı qııal emes, naqty júzege asatynyn kórsetip berdi. Panel­der­men jabdyqtalǵan avtoturaqty kishigirim kún stansasy deýge bolady. Az ýaqyt aralyǵynda kún stansasy tıim­diligin dáleldep úlgerdi. Kún júıesi panelderi kómegimen osy ýaqytqa deıin óndirilgen jalpy energııa qýaty – saǵatyna 6042 kVt quraıdy. Bul mekteptiń energııaǵa táýel­di­ligin azaıtýǵa aıtarlyqtaı úles qosty. Sońǵy eki jyldy saralaı qarasaq, 2017 jyldyń jeltoqsan aıynda qoldanylǵan elektr energııasy úshin mektep 2 mln 700 myń teńge tólegen bolatyn. Al 2018 jyldyń jeltoqsanynda tutynǵan elektr qýaty úshin mektep tek 1 mln 716 myń teńge jumsady. Iаǵnı, fotoelektrli paneldermen jabdyqtalǵan turaq «jasyl» energetıka esebinen mektepke bir aıdyń ózinde 1 mıllıon teńgege jýyq qarajat únemdeýge múmkindik berdi. Eger únemdelgen qarajatty elektr qýatyna aınaldyrsaq, 56685,035 Vt artyq elektr energııa­sy qalalyq jelige taratylǵanyn kóremiz. Sony­men qatar panelder parnıktik gaz shyǵyndylaryn azaıtý salasynda da qorshaǵan ortaǵa edáýir paıda ákeldi. Búgingi tańda panelder SO2-parnıktik gaz shyǵarylýyn 3081 kılogramǵa kemitýge jaǵdaı jasady. «Osylaısha biz «jasyl energııa» artyqshylyqtaryn sezinip, mektep oqýshylaryna energııa únemdeý jáne energııa tıimdiligi saıasatyn nasıhattaýdamyz. Biz úshin bastysy – balalardyń boıynda kúndelikti ómirde energııa tutynýdyń jańa mádenıetin qalyptastyrý bolmaq», dedi Astana qalasyndaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń dırektory Meıram Jakenov.

Energııa qorlaryn únemdeý búgin­gi asa mańyzdy máselelerdiń biri. Astana qalasynyń fızıka-matema­tı­ka baǵy­tyn­da­ǵy Nazarbaev zııat­ker­lik mektebiniń fızıka pániniń muǵalimi Meırambek Keńeshanuly «Mektepterge kún energııasy» jobasy oqýshylarǵa teorııa túrindegi sabaqty tájirıbe júzinde kórýge múmkindik bergenin tilge tıek etti.

«Shákirtterime kún energııasynyń jerdegi sarqylmaıtyn elektr kózi ekenin osyǵan deıin teorııa túrinde túsindirip keldim. Qazir oqýshylarym kún energııasyn elektr energııasyna aınaldyratyn qondyrǵylardyń biri Kún batareıalary ekenin fotoelektrlik paneldermen jabdyqtalǵan mektep turaǵynda kúnde kórip júr. Osyndaı kún batareıalary mektep oranjereıasynda da ornatylǵan. Bul kún batareıalarynan jınaqtalǵan panel oranjereıany qosymsha jaryqtandyrýǵa jáne jeldetýge qajetti elektr energııasyn óndiredi. Mektep aýlasyndaǵy kún elektr stansasy kún sáýlesiniń energııasyn elektr energııasyna aınaldyratyn shala ótkizgishti fotoelektrli túrlendirgishten turatyn tok kózi. Osy tok kózi mektebimizdi tolyq jaryq­tan­dyryp otyr. Byltyr mektep aýlasynda kún elektr stansasyn ornatý boıynsha «Shell Qazaqstan» kompanııasy júrgizgen jumystar oqýshylardy kún energııasyn tıimdi paıdalaný salasynda kóptegen zertteý júrgizip, túrli joba jazýǵa yntalandyrdy. Osyndaı jobalardyń birin 10 «G» synyp oqýshysy Ámir Ahmetov jazdy. «Kún energııasyn tıimdi paıdalaný joldary» taqyrybynda jazylǵan Ámirdiń alǵashqy ǵylymı jumysy 2018 jylǵy sáýir aıynda Pavlodar qalasynda ótken «XVIII Halyqaralyq Sátbaev oqýlary» saıysynda I dáre­je­li dıplom aldy. «Bilimland.kz» ǵylymı-joba saıysynyń 2018 jylǵy jeńimpazy atandy. Taǵy bir talapty bala, 11-synyp oqýshysy Mıras Baıkenov «Bolashaqtyń kepili – jasyl energııa» atty taqyrypta izdenip, bolashaq avtokólik modelin jasady. Al 10-synypta oqıtyn Malıka Dosmaǵanbetovanyń «Kún energııasyn turmysta paıdalaný» atty eńbegi respýblıkalyq «Naýryz kezdesýleri» jarysynda II dárejeli dıplomǵa ıe boldy. Qazir Malıka Ulybrıtanııada tanymal joǵary oqý ornynda oqyp júr», deıdi ol.

Raýan QAIDAR,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Juma: Almatyda 28 indet oshaǵy karantınde tur

Ońtústik Qazaqstan • Keshe

Almatyda zerthanalar sany artady

Ońtústik Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar