Qazaqstan • 14 Aqpan, 2019

Sıfrlandyrý – jastarǵa jańa múmkindik

291 retkórsetildi

2019 jyldyń «Jastar jy­ly» bolyp jarııalanýyn­ «Tehno­lo­gııalyq, ekono­mı­kalyq jáne áleýmettik shapshań da te­reń ózgerister dáýiri» dep atap ótken Memleket basshysynyń tórtin­shi ónerkásiptik revolıýsııa dáýirindegi jańa talaptarǵa daıyn bolý qajettigi jónindegi tapsyrmasyn jaýap­kershilikpen qabyldaǵan jas ǵalymdar otandyq ǵylymda tyń jańa­lyq­tar ákelýge tyrysýda.

Álemniń kóptegen elin­degideı Qazaqstanda da sıfr­lan­dyrý kezeńi bastalyp ketti. Osy jyldyń «Jastar jyly» dep ja­rııalanýy IT salasyndaǵy jas­tarǵa senim artty deýge ne­giz kóp. Onyń ishinde aqparattyq jáne esepteýish tehnologııalar ıns­tıtýtynda (AETI) eńbek etip júr­gen jastar erekshe serpilip, ǵy­lymı izdenisterge yntalary ar­ta túskendeı. Instıtýt jasta­ry ózderiniń IT salasyndaǵy iz­de­nisterin ǵylymı jobalar ta­lap­taryna sáıkestendirip, semı­narlarǵa usynýda. Osy tusta jas ǵalymdardyń jetistigin aıta ket­kendi jón kórip otyrmyz. Talǵat Islamǵojaev kóp­shilikke qyzmet kórsetýge arnalǵan robottyq júıelerdiń 3 túrin jobalap tutynýshylarǵa usynsa, jańǵyrmaly energııa kózderi boıynsha jańa jobalar daıyn­daýda Salaýat Daýylbaev, О́mir­lan Áýelbekov, Murat Kúnel­baev,­ Nazbek Kataev sııaqty jas­tar sıfr­ly basqarymdy jańa ener­­­getıkalyq júıeler jasaý­dy qol­­ǵa alýda. Al Rýstam Musa­baev­­­­tyń jetekshiligindegi jas­tar jeke tulǵanyń qoǵamdaǵy damýy, elimizdiń qaýipsizdigi já­ne áleý­mettik turaqtylyǵy sııaq­t­y máselelerge negiz bolatyn áleý­mettik quny bar jobany júzege asy­rýda jetistikterge je­týde. 

Búginde ınstıtýt quramynyń 60 paıyzy jas ǵalymdardan ja­saq­tal­ǵan. Jastardyń ǵy­ly­mı­ ju­my­­s­y­­nyń, shyǵarma­shy­ly­ǵy­­nyń­, sondaı-aq laýazymynyń ósýine tolyq jaǵdaı bar. Ins­tıtýt jastary aldyńǵy qatarly sheteldik ýnıversıtetterde ǵy­lymı taǵylym­damalardan óte alady. Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ men AETI arasyn­daǵy bi­lim alý baǵdarlamasy boıyn­sha ınstıtýt jas­taryna PhD doktory dárejesin alý da jolǵa qo­ıyl­ǵan. Al ınstıtýttyń 9 ǵy­ly­mı qyzmetkeriniń nesıe­leý baǵdar­lamasy aıasynda­ jeńil­dikpen bas­panaly bolýy jastardyń ǵylymǵa degen qulshynysyn arttyra tús­keni anyq. 

Elimizde aqparat­tyq tehnologııalar salasyndaǵy birden-bir mamandandyrylǵan beıindi ǵy­lymı uıym retinde ınstıtýt qu­ramynda ártúrli ǵylymı ba­ǵyt­tar boıynsha aqparattyq qaýip­­sizdik, matematıkalyq já­ne kompıýterlik modeldeý, beı­ne­lerdi taný jáne sheshimder qa­byldaý, matematıkalyq kıber­netıka jáne esepteýish teh­nolo­gııa­lar, aqparattyq jáne tele­kom­mýnıkasııalyq qyzmet kór­setý, ın­novasııalyq jáne smart-tehnol­ogııalar, 13 zerthana jumys isteıdi. «Robototehnıkalyq júıe­ler jáne mashınalyq kórý» jobasy sheńberinde kedergilerdi aınalyp ótý úshin mobıldik robot, oqý-jattyǵý maqsattary úshin mobıldik platforma, vıdeokamerasy bar geksokopter, barlaýshy robot-tank, mobıldi mınırobot, bıonıkalyq qol, FarmBot robot-baǵban ázirleme­­leri daıyndaldy. 

Instıtýt ǵalymdary roboto­teh­nıkalyq júıelerdi basqarý úshin málimetterdi symsyz tasy­mal­daý jáne «bulttyq esepteý­ler» tehnologııalaryn damy­tý­da. Bul modelderdiń kóp­shi­ligi KADEX-2016, 2018, «Qaı­sar-2016», «Aıbyn-2016» arnaıy kór­me­­lerinde synaqtan ótti. 

Sondaı-aq qazaq tilin aqpa­rat­­tyq júıelerge ıntegrasııa­laý boıyn­sha mátindik aqparattar­dy avtomatty jınaý, saraptaý­ jáne tildi anyqtaý, taný úshin­ baǵdarlamalyq keshender ázir­lendi. Jas ǵalymdar «Qazaqstan halqy» ınteraktıvti kartasyn jasap shyqty.

Ujymnyń zııatkerlik áleýe­tiniń qarjylyq jáne materıaldyq-tehnıkalyq jaǵynan jetkilikti qam­­­tamasyz etilýi ekonomıkany jáne qoǵamdy sıfrlandyrýǵa to­lyq múmkindik beredi. 

Maqsat QALIMOLDAEV,

 UǴA akademıgi, Aqparattyq jáne esepteýish

 tehnologııalar ınstıtýtynyń bas dırektory

Sońǵy jańalyqtar

Búgingi jańalyqtar (27.02.2020)

Vıdeo • Búgin, 18:45

Basylym basshylary - Erkin QYDYR (1962)

Basylym basshylary • Búgin, 17:05

Karateshiler Aýstrııada aıqasady

Sport • Búgin, 16:26

Almatyda sel júrý qaýpi joq

Aımaqtar • Búgin, 16:23

Biz birgemiz: Aleksandr Baraev

Vıdeo • Búgin, 13:52

Álemniń 50 elimen jumys isteıtin oblys

Qazaqstan • Búgin, 12:58

Uqsas jańalyqtar