Ádebıet • 14 Aqpan, 2019

Maqpal Mysa: Aqyn árqashan ómirdi jyrlaıdy...

782 retkórsetildi

Keshe Astanada Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» jobasynyń ekinshi kezeńi jeńimpazdaryn anyqtaý saltanaty ótken bolatyn. «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda júzege asqan sharada el óńirlerinen topjarǵan 29 adam Elbasymen kezdesti.

Osy saltanatqa Almaty oblysynnan aqyn Maqpal Mysa qatysqan bolatyn. Qazaq poezııasyna ózindik qoltańbasymen kelgen Maqpal oblystyq «Jetisý» gazetinde qyzmet etedi. 4 jyr jınaǵynyń avtory. Elbasy qory ótkizgen «Altyn tobylǵy» baıqaýynyń bas júldegeri. Biz «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» qataryna qosylǵan aqynmen az-kem suhbattasyp, saltanatty sharadan alǵan áseri men ádebıet, shyǵarmashylyq jaıly da áńgimelesken edik.

«Meniń elimizdiń eleýli esimderiniń qatarynan kórinýime sebep bolǵan oqyrmandaryma, jerlesterime sheksiz alǵys aıtamyn. Bul dáreje maǵan úlken qurmetpen qatar, zor jaýapkershilik júkteıdi. Eńbegimdi, shyǵarmashylyǵymdy Táýelsiz elimizdiń damýyna arnaı beremin. Jalpy, keshegi kezdesýdiń áseri kúshti boldy. Azdap tolqydym...» deıdi aqyn.

- Maqpal, keshegi oqyǵan óleńge qatysýshylardyń eljiregenin, Elbasynyń zeıinmen qulaq salǵanyn teledıdardan kórdik...

- Shynymdy aıtsam, azdap resmı jıynnyń protokolyn buzýǵa týra keldi. Men otyrysta patrıottyq taqyryptaǵy óleń oqýym kerek bolatyn. Soǵan ishteı daıyndalyp otyrǵanmyn. Aınalamdaǵy adamdardyń áserli áńgimesi, taǵdyr jolyndaǵy jetistikteri, ómirge degen qushtarlyq, qıyndyqty eńserý sııaqty jiger-kúshi qanat bitirip, «Nege mahabbat, sezim jaıly óleń oqymasqa?» dep sheshtim. Aqyn qashan da ómirdi jyrlaıdy ǵoı. Búgingideı adamzat balasynyń aqyl-oıy alamanǵa túsken zamanda bizdiń ádebıetimizdiń kórkeıip, kemeldenýi asa mańyzdy. Jan tazarmaı, dúnıe tazarmaıdy. Adamdar bir-biriniń qadirine jetip, baǵalaı bilse, jaqsy kórip baqyt syılasa. О́mir degen osy bir adamı qundylyqtardan turady...

- Maqpal, áńgimemizdi shyǵarmashylyq ortaǵa qaraı bursaq. Sizdiń býyn aldyńǵy tolqyn sııaqty qurmet kórgen qoǵamda ómir súrip júrgen joq. Biraq, aǵa býynnyń ótken kezeńdegi ádebıetke degen qamqorlyqty ańsaýy jastarǵa juqty. Bul jas tolqynnyń qaýqarsyzdyǵy ma, álde shynymen talantqa, óleńge, jalpy ádebıetke degen suranystyń joqtyǵy ma?

- Kezinde ádebıettegi aǵa býyndy ıdeologııanyń jyrshylary retinde qyzmet etkizdi. Sol qoǵam, sol ýaqyttyń ıeligine qatysty shyǵarmalar týdyrýǵa májbúrledi. Biraq, ádebıetti qashanda jeke adamdar jasaıdy. Sol talanttar qazaq ádebıetin jasady, ǵumyrly týyndylardy dúnıege ákeldi. Máselen, Muhtar Áýezov «Abaı joly» romanyn qylyshynan qan tamǵan Keńestik dáýirde jazdy. Bizdiń zamanymyz qazir babalar ańsaǵan táýelsizdikke qol jetkizgen, baǵyn qondyrǵan zaman. Biz - Táýelsizdiktiń túlekterimiz. Qazir naǵyz ulttyń tabıǵatyn, janyn, tarıhy men muratyn jazatyn kez dep oılaımyn. Naryq kelgeli ádebıettiń quny da túsip ketti deımiz. Ádebıet tek ádebıettiń aınalasyndaǵylarǵa ǵana kerek degen uǵym qalyptasty. Suranystyń joqtyǵy osy áńgimege qatysty. Degenmen, óner ólmeıdi. Qyn túbinde jatqan almastaı jarqyrap shyǵady, shyǵyp ta jatyr. Qamqorlyq dep keshegi Muqaǵalıdyń «Aqqýlar uıqtaǵanda» poemasyn jazyp, Ǵabıt Músirepovke oqytqanynda, altyn qalam syılaýyn aıtýǵa bolady. Bul sol kezde qoǵamdyq rezonans týdyrǵan bıik shyǵarmaǵa berilgen baǵa dep túsiný kerek. Jáne ádebıetke kelgen árbir qalamger osy suraqty ózine qoıý tıis shyǵar...

 - Durys qoı, biraq, ádebıetke kelý belgili bir kezeńdi qajet etedi deıdi eken. Siz jáne sizdiń qalamdastaryńyz qazir ádebı otaýdyń bosaǵasynda ma... múmkin ol tustan da oryn tımeı júrgen shyǵar?

- Ádebıet - kıeli tór. Onyń qaı jerinen oryn tıetinin uly mártebeli ýaqyt qana anyqtaı alady!

- Esińizde shyǵar, Esenǵalı aǵamyz bylaı degen: «Áıelden aqyn shyqpaıdy, Bıshi, kúıshi bolmasa...». Kerisinshe, qazirgi qazaq poezııasynda qalamy qýatty qyzdar kóp. Meni qyzyqtyratyny, jany názik aqyndardyń ózara qarym-qatynasy, dostyǵy...

 - Negizi, óz suraǵyńyzǵa ózińiz jaýap berip qoıdyńyz. «Aqynda adamzattan dos bolmaıdy, jalǵyz aq syryn aıtar qalamyna...» demeı me uly Maǵjan? Menińshe osy eki jol suraǵyńyzǵa týra jaýap.

- Burynǵy Shyǵysta ózine deıingi aqyndardan pálenshe jol jatqa aıtpaǵan aqyndardy moıyndamaıdy eken. Mysalǵa, siz úlgi alǵan, úırengen, áli kúnge deıin «áserinen arylmaı jurmin-aý» deıtin 5 aqyndy atańyzshy. Tek, Abaı men Maǵjannan bólek...

- Meniń ustazdarym - qazaqtyń qara óleńiniń ózi, maǵan deıin jyr jazǵan aqyndardyń bári, onyń ishinde Ilııas, Qasym, Muqaǵalı, Keńshilik pen Qanıpa da bar...

- Múmkindik týyp turǵanda keshegi saltanatta Elbasyn eljiretken óleńińizdi «Egemenniń» oqyrmandaryna da oqýǵa usynarsyz...

-Álbette. О́leń izdegen jurtqa, shashýym bolsyn, minekı!

 

SEN MENEN ALYSTAMA!

... Qaıda meni bastaısyń ǵaryshqa ma?

Dosqa da aıpas syr edi tanysqa da.

Saǵynyshym sarǵaıǵan saǵymdardaı,

Sen menen alystama!

 

Ottaı sharpyp ótetin jalyn ishten,

Saǵym ba ediń, sarǵaıǵan saǵynysh pa eń?

Janaryńda jahuttaı jasyn oınap,

Baqyttyń balyn ishkem.

 

Túren tartqan tirshilik tur óńińde,

Bir sóz aıtyp qalsańshy júrerińde.

О́mir zýlap barady kóz aldymda,

О́leń týlap barady júregimde.

 

Araı syıla sen maǵan aı kún usyn,

О́zińmenen kúnim kún, aı tynysym.

Bul ómirge kelgenbiz bizder bálkı,

Baqyt ánin qosylyp aıtý úshin.

 

Tunjyrap tur tanys qyr, tanys qala,

Arna kerek alqynǵan aǵysqa da.

О́mir jaıly óleńdi men bastaıyn,

Sen menen alystama!

 

Suhbattasqan Qalmahanbet MUQAMETQALI,

«Egemen Qazaqstan»

 

Sońǵy jańalyqtar

Búgingi jańalyqtar (27.02.2020)

Vıdeo • Búgin, 18:45

Basylym basshylary - Erkin QYDYR (1962)

Basylym basshylary • Búgin, 17:05

Karateshiler Aýstrııada aıqasady

Sport • Búgin, 16:26

Almatyda sel júrý qaýpi joq

Aımaqtar • Búgin, 16:23

Biz birgemiz: Aleksandr Baraev

Vıdeo • Búgin, 13:52

Álemniń 50 elimen jumys isteıtin oblys

Qazaqstan • Búgin, 12:58

Uqsas jańalyqtar