Aımaqtar • 06 Naýryz, 2019

Internatta oqyp júr talaı qazaq balasy...

1121 retkórsetildi

Kereký óńirindegi bilim salasynyń basty bir máselesi – aýyldardaǵy shaǵyn mektepterdiń kóptigi. Oblysta 400-deı mektep bolsa, onyń 234-i, ıaǵnı 63 paıyzy shaǵyn mektepter qatarynda. Bul mektepterde 15 myńnan astam bala bilim alýda. Shaǵyn mektepte oqıtyn bir oqýshy úshin jylyna 400 myń teńgeden 3 mıllıon teńgege deıin qarjy jumsalady. Oblystyq bilim basqarmasynyń málimetine qaraǵanda, sońǵy úsh jylda óńirdegi aýyldarda 41 shaǵyn mektep jabylǵan. 

Biz jýyrda shaǵyn mektepter máselesin aýdan ortalyqtarynda mektep janynan ınternat ashý arqyly sheshýdi qolǵa alǵan Baıan­aýyl, Aqtoǵaı aýdandaryna baryp, mektep-ınternattardy kórip qaıttyq. 

Aýdan ortalyǵy Aqtoǵaı aýylynda ınternat úıi 2017 jyly ashylsa, Baıanaýylda 2 mlrd teńge qarajat jumsalǵan 600 oryndyq ınternat úıiniń qurylysy 2010 jyly aıaqtalyp, paıdalanýǵa berilgen-di. Bul qurylystyń Baıan­aýyldyń shalǵaı aýyldarynda turatyn balalaryna arnalǵan ın­ternat bolýyna Qorabaı Shákirov bas­taǵan sol kezdegi aýdan ákimdigi úlken qoldaý kórsetti. 

Aldymen aýdan ortalyǵy Baıan­aýyl­­daǵy Sh.Aımanov atyn­daǵy 

 mek­tep-ınternattyń tynys-tirshiliginen bas­­tap kó­relik. Mektep-ınternattyń dırek­­tory Saltanat Dosmaǵanbetova­nyń aı­týynsha, bul kúnderi 446 oqýshy bi­lim alýda. Oqýshylardyń 200-i ınter­nat tárbıelenýshileri. Bir aýysymda oqýǵa tolyq múm­kindik bar. Internatta turyp jat­qan oqýshylardyń áleýmettik jaǵdaıyna keletin bolsaq, az qamtamasyz etilgen otbasynan 8 oqýshy, 21 kóp balaly otbasynan 104 oqýshy, tolyq emes 12 otbasydan 17 oqýshy, jartylaı jetim 7 oqýshy, jaǵdaıy tómen otbasynan 10 oqýshy oqıdy. Internatta 18 tárbıeshi ju­mys isteıdi. Internat bólmeleri taza, keń. Balalardyń sabaqqa daıyndalýyna, bos ýaqytyn ótkizýge, demalýlaryna barlyq jaǵdaı jasalǵan. Jýyný bólmelerinde sýyq sý, ystyq sý bar, kir jýý mashınasy, keptirgish mashına, kıim útikteý orny jumys isteıdi. 

– Basty mindet – shalǵaı aýylda turatyn otbasy balalarynyń bilim alýyna múmkindik jasaý. Mysaly, 1 synypqa 8,9 jastaǵy balalar da kelgen jaılar kezdesti. Bizdiń áleýmettik pedagog osy aýyl­dardan keletin Týý týraly kýá­­ligi joq keıbir balalardyń qujattaryn ázirleýmen aınalysady. Birinshi synypqa oqýǵa kelgen balaǵa osynda úırengenshe óz otbasynyń balalarymen birge bir bólmeden oryn beriledi. In­­ternatta balalar kúndiz-túni mu­ǵalimder, synyp jetekshileri, tár­bıeshilerdiń baqylaýynda. Internat úıinde, mektepte 60 beınekamera ornatylǵan. Muǵalim – sabaqta, tárbıeshi – sabaqtan tys ýaqytta, aspazshy tamaq pisir­gende, ot jaǵýshy jylýǵa ja­ýapty degendeı, qyzmetkerlerdiń ár­qaısysyna jaýapkershilik júk­telgen, – deıdi Saltanat Seıit­janqyzy. 

Shalǵaı demekshi, aýdanǵa Maı­­qaıyń kenti jáne Baıanaýyl, Aqsan, Birlik, Jańajol, Jańa­­tilek, Qaratomar, Qundykól, Kúr­k­eli, Qyzyltaý, Leker, Sát­baev, Toraıǵyr, Uzynbulaq atalatyn 14 aýyldyq aýmaq qaraıdy.

Aýdan ákimdiginiń málimetinshe, burynǵydaı emes, aýyldyń sany da, halqy da azaıyp barady. Bul­ kúnderi taý baýraıynda qal­­­­­­­­­ǵan aýyl­darda mal ósirgen aýyl­sha­rýa­­­shylyq kásiporyndary men 261 sharýa qojalyǵy bar. 

Buǵan qosa 414 jeke bólimshe­lerge aınalǵan, shalǵaıda jatqan shaǵyn aýyldar bar. Qujattaryn jóndep, jazdyryp alýǵa 

aýdan­­­ or­­talyqtaryna da jete al­­­maı­­­­­­dy. Shalǵaıda jatqan bul bó­­lim­­shelerde turatyn otbasy­lardyń ul-qyzdaryn bilim alýy úshin aýdan ortalyǵyndaǵy mek­tep-ın­ter­natqa ákelý de aýdan ákim­­­diginiń basty jumysy. 

– Balalarymyzǵa mektep-ınternatta barlyq jaǵdaı jasalǵan. Biz rızamyz. Ul-qyzdarymyz oqy­syn deımiz. Tárbıeshiler barlyǵyn qadaǵalaıdy. Meniń úsh qyzym osy mektep-ınternatta bilim alýda, – deıdi Temirbek Qur­manov. 

– Internattaǵy tárbıelený­shilerdiń ata-analarymen mektep tyǵyz baılanysta. Oqý or­ny jyl boıy «Ashyq esik kún­deri», daıarlaý kýrstary, lekto­rıı, ata-analarǵa arnalǵan keńes­ter, kezdesýler ótkizip, testi­leý, psı­hologpen suhbattar júrgi­zedi. Aýdandaǵy mádenıet úıi, óner jáne sport mektepteri, ish­ki ister, ishki saıasat, tótenshe jaǵ­daı bólimderi, aýrýhana, jas­tar ortalyǵy, ulttyq parkpen birle­se qyzmet etemiz, – deıdi S.Seıit­janqyzy. 

– Ata-analarmen baılanys­ta qa­zir esh qıyndyq joq. Uıaly telefon arqyly habarlasamyz. Jınalystar, is-sharalar, mektep-ınternatynyń jumysyna qatysý, senbi, jeksenbi kúnderi kelip ketý demekshi, ata-analar balalarymen, mekteppen baılanys orny­ǵýyna tolyq múmkindik bar. Internatta jumys isteý tártibi ashyq, kez kelgen kúni balasyna kele alady. Otbasylyq merekelerge jiberemiz, – deıdi E. Salyqova.

Sonymen birge aýdandyq bıýdjetten bólingen qarajatqa ınternat tárbıelenýshileri kúnine 5 ret tamaqtanady. Mektep ınternatta 300 oryndyq ashana, túrli pán kabınetteri, robottehnıka, shahmat úıirmeleri, IT-klass, kovorkıng alańy bar kitaphana, sport zaly, gımnastıka zaly, sheberhanalar, sport alańy, jeke medısınalyq blok, jylyjaı jumys isteıdi. 

Bıologııa pániniń muǵalimi Qar­lyǵan Smaǵulovanyń aıtýyn­sha, jylyjaıda gúl, qııar, qyzanaq ósiredi. Mektep-ınternat aýlasyn kógaldandyrý úshin aǵashtar egip, sýaryp, kútip baptaıdy. Aqpan aıynda jylyjaıdan oqý­shylarmen birge 12 kılo qııar jınap alypty. Qyzanaqtary gúldep, jemisteri túıindep keledi.

Dırektordyń orynbasary E.Salyqovanyń aıtýyn­sha, medbıkeler, balalar dárigeri táýlik boıy medısınalyq baqy­laýda qyzmet atqarady. Tıisti dári-dármek formýlıary boıynsha tegin dári-dármekpen tolyǵymen qam­tylǵan. 

Sabaqtan soń, ınternat tár­bıe­­lenýshileri qosymsha bilim be­rý kestesi boıynsha mektep kó­­li­gimen Jaıaý Musa atyndaǵy óner mektebine, Balalar jáne jas­­óspirimderdiń sport mektebine ba­rady, úı tapsyrmalaryn oryndaıdy, tárbıe saǵattaryna, basqa da rýhanı is-sharalarǵa qatysady. Keshki astan keıin mýzyka tyńdap, kitap oqyp, teledıdar kóredi. Ten­nıs, shahmat, toǵyzqumalaq oı­naıdy. 

– Mektep-ınternatymyzda 2007 jyldan beri gımnazııa synyptary, 2012 jyly túzetý – damytý synyptary ashyldy.­ Ink­lıýzıvti bilim berý deń­geıi­ne jet­tik. Maqsat – az qam­tama­syz etil­gen, kóp balaly ot­ba­­sylardyń, da­ryndy jáne múm­kindigi shekteýli balalar úshin jan-jaqty tabys­ty adam qa­lyp­­tastyrý jolynda barlyq múm­kindik jasalýda, – deıdi S.Seıit­janqyzy. 

Internat tárbıelenýshileri men mektep oqýshylary «Baıan­­aýylda ekologııalyq velotýrızm» atty áleýmettik kásipker­­­lik jobasyna qatysady. Sony­men birge jańartylǵan bilim baǵdar­lamasyna sáıkes mektep-ınternatynyń jumys kes­tesi 5 kúndik oqytý jú­ıe­sine sáı­kes oqytylady. Senbi, jek­­­sen­bi kúnderi oqýshylardyń bos ýaqytyn tıimdi ótkizý, shy­ǵar­mashy­lyqpen, ǵylymı ju­mys­tarmen aınalysýǵa yqpal etý qarastyrylǵan. Oqýshylardyń ǵylymı jobalar qorǵaýdaǵy, pán olımpıadalaryndaǵy kór­set­kishteri jyldan-jylǵa jaq­saryp keledi. Aýdandyq, oblys­tyq, respýblıkalyq óner baıqaý­laryna qatysady. 

Er balalarǵa, qyzdarǵa arnal­ǵan sheberhanalarda qolóner, aǵash óńdeý, is tigý úıirmeleri qaras­tyrylǵan. Jyl saıyn mek­tep-ınternatta 7-8 synyp oqýshy­lary arasynda hımııa, fızıka, matematıka, geografııa, ınformatıka, bıologııa pánderi boıynsha halyq­aralyq Sátbaev olımpıadasy ótedi.

Al aýdan ortalyǵy Aqtoǵaıda orta mekteptiń 1-qabaty ınter­nat­qa laıyqtanyp qaıta jab­dyqtalypty. Internattyń ishi-syr­ty jarqyrap tur. Bul ıgi isti aýdannyń burynǵy ákimi Aǵybaı Ámrın qolǵa alyp, aýyl balalaryna janashyrlyq tanytty. Iаǵnı, aýdanǵa qarasty Sholaqsor, Jolaman, Prırechensk, Jalaýly aýyldarynan 11 oqýshy turyp jatyr. Bir ókinishtisi, munda ba­la sany az, áli de bolsa óńirdiń bas­­­­qa da aýyldarynda turyp jat­­­­­qan keıbir ata-analardaı ın­ter­­­­natqa degen senimsizdik bar se­­­kildi. «Balalarym qasymda bol­­­­­­­syn, shaǵyn mektep bolsa da oqı bersin», – degen oıda. Ata-ana­larmen turaqty nasıhat, tanys­tyrý, zaman aǵymyna saı bilim berý jaıly jumystar jetkilikti júrgizilse, ata-analardyń da kóz­qa­rastary ózgerip, ınternatqa qaraı bet burar. 

Al óńirdegi basqa aýdandar­da, mysaly, Aqqýly, Maı, Pav­lodar, Jelezınka, Tereńkól, Ertis aýdandarynda, 30-dan asa shaǵyn aýyldary bar Ekibastuz ben Aqsý qalalarynda ınternat joq. Aqqýly aýdanyndaǵy 23 mek­tepte 1775 oqýshy ǵana qal­ǵan. Aýdandaǵy Sharbaqty aýylyn­daǵy aýyldyq ınternatta 15 ba­la bar. 

О́ńirdegi shaǵyn mektepterdiń kóptegen oqýshylary eki aýyl ara­synda jyldar boıy tasymal arqyly oqýda. Bıyl ákimderdiń ese­binde turǵyndardyń kó­bi es­ki, toz­ǵan avtobýstar­men baryp oqyp júr­gen bala­la­ry­nyń qaýipsizdigine alań­­daı­tyn­dyqtaryn aıtty. Ekin­shiden, aýdandyq ákimdikter aýyl­da­ryn­­daǵy shaǵyn mektepter jabyl­sa aýyldan el ketedi, aýyl­dy saqtap qalý kerek deıtin ustanym­da. 

Alaıda, bul bastamany aýyl­dan el ketpes buryn jasap, sýyn, jolyn jóndep, áleýmettik máse­le­lerdi der kezinde sheshý kerek edi. 

Oblystyq bilim basqarmasy mamandary da shaǵyn mektepter jabylmaıtynyn aıtady. «Saqtap qalamyz, 32 shaǵyn mektep qaıta qurylmaq. Ár aýdanǵa oń­tústikten qonys aýdarǵan 5-6 otbasy balalarymen keledi», deı­di.

Biraq másele qonys aýdaryp kelgen turǵyndarǵa jaǵdaı jasaý­da ǵoı, balalaryn jetektep kelgen otbasylarǵa eń keregi bas­pana, jumys taýyp be­rý kerektigin de oılanǵanymyz jón.

2007 jyly qabyldanǵan eli­miz­diń «Bilim týraly» zańynda «Mem­leket turǵyndar sany az aýyl­darda turatyn balalardyń bas­taýysh, negizgi orta, jalpy orta bilim alý quqyqtaryn qam­tamasyz etý úshin shaǵyn jı­naq­y mektepter men ınternat uıym­darynyń jumys isteýine kepil­dik beredi» dep kórsetilgen. 

2011 jyldarǵa deıin óńirdegi Maı, Sharbaqty, Jelezınka, Pav­lodar, Ýspen aýdandarynda, Ekibastuzdyń Aqkól, О́leńti aýyldarynda shaǵyn ınternattar boldy. Keńes ókimeti kezinde árbir oblys, aýdan ortalyqtarynda mektep-ınternattar jumys istedi. Al qazir ınternattar sany azaıǵan. Sondyqtan Baıanaýyl men Aqtoǵaı aýdandaryndaǵy ınternattardyń qyzmeti basqa aýdandarǵa da oı salar dep oılaımyz.

О́ıtkeni shalǵaıdaǵy aýyl ba­lalarynyń oqyp, bilim alýy úshin árbir aýdanǵa ınternat qajet. Bul jaıynda «Nur Otan» par­tııasynyń HVIII sezinde Elbasy aıtyp ótti. Mektep ınter­nattar aýyl balalarynyń sapaly bilim alýyn qamtamsyz etip qana qoımaıdy. Sonymen bir­ge aımaqtar arasyndaǵy ómir sapa­synyń teńsizdigin joıýǵa da yqpal et­pek. 

Farıda BYQAI,

«Egemen Qazaqstan» 

Pavlodar oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Kókshetaýda qara daýyl, qarly jańbyr

Aımaqtar • Búgin, 22:15

Tynyshtyqbek Ábdikákimuly. KARANTIN

Ádebıet • Búgin, 20:57

Almaty: Jolaýshylar aǵyny men kólik sany azaıdy

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 18:10

Betperde kıgen kóktem - 6

Qoǵam • Búgin, 17:09

D dárýmeni - ınfeksııalardyń «jaýy»

Koronavırýs • Búgin, 16:47

Shymkent: Sıfrly otbasynyń bir kúni

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:58

Uqsas jańalyqtar