Aımaqtar • 12 Naýryz, 2019

Tabys syry – talpynysta

700 retkórsetildi

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty Qazaqstan halqyna joldaǵan Joldaýynda qoıyl­ǵan mindetterdi minsiz oryndaýǵa jumylǵan sharýashylyqtar jumystarynyń baǵytyn qaıta saralap, jomart jerdiń ár pushpaǵyn tıimdi paıdalanýǵa jete mán berýde. 

Osyndaı sharýashylyqtyń biri – Kons­tan­tınovka aýylyndaǵy «Eńbek-1» jaýap­ker­shiligi shekteýli seriktestigi. Astan­anyń azyq-túlik beldeýine súbeli úles qosyp otyr­­­ǵan sharýashylyq 2012 jyldan beri «Kók­ónis saqtaý qoımasyn qurý jáne damytý» ınves­tı­­sııalyq baǵyttaǵy ınnovasııalyq jobasy boıynsha jumys isteýde. Áýel basta 156 gektar jerge kartop otyrǵyzylsa, keıin ulttyq qor qarjysynyń esebinen sony serpin alyp, alqap kólemin ulǵaıtýǵa den qoıǵan. Sharýashylyq búginde sýarmaly egistikti tıimdi paıdalanyp, az jerden kóp ónim alýǵa bet buryp otyr. Sonyń nátıjesinde egin alqabynyń kólemi 820 gektarǵa jetti.

Kartop ósirýdiń jáne uzaq ýaqyt saq­taý­dyń ozyq tehnologııasyn meılinshe meń­­gerýge den qoıǵan sharýashylyq qajet­ti tuqymdy Germanııanyń «Norık», Gol­lan­dııanyń «Agrık» fırmasynan, sondaı-aq Belarýstan jet­kizýde. О́zderi ǵana paı­­da­lanyp qoımaı, tuqymdy kórshiles sharýa­shylyqtarǵa da beredi.

Sońǵy alty jyl ishinde kartop ón­dirýge qajetti eýropalyq jáne álemdik stan­­­darttarǵa saı keletin tehnıkany satyp aldy. Onyń bári álemniń Grımme, Gaýgle, Reın­ke tárizdi kókónis ósirýdegi kósh bastap turǵan kompanııalardiki. Búgingi tańda osyndaı qýatty tehnıkalarmen kúzgi naýqandyq jumystardy jıyrma kúnge jetkizbeı tap-tuınaqtaı etip aıaqtap shyǵatyn bolǵan. Kóktemde de kóp kórim ýaqyt únemdeledi. 

О́tken jyly 260 gektar alqapqa kartop ekti. Jaz boıy agrotehnıkalyq sharalar ýaq­tyly atqaryldy. Osyndaı kútimniń nátı­jesinde ár gektardan 378 sentner ónim jınaldy. Sóıtip 9818 tonna kartop kókónis qoımasyna jetkizildi. 

Sóz arasynda osyndaı tabysqa memle­kettik qoldaýdyń arqasynda qol jetkizilip otyrǵanyn aıta ketýimiz kerek. О́ıtkeni Astanany arzan azyq-túlikpen qamtamasyz etip otyrǵan sharýashylyq jeńildetilgen nesıe alyp júr. Sondaı-aq satyp alynǵan tehnıka qunynyń 25 paıyzyna sýbsıdııa tólenedi. Joba qolǵa alynǵannan beri tehnıka satyp alýǵa 80 mıllıon teńge sýbsıdııa bólingen. О́tken jyly tuqym qunyn arzandatýǵa da, tyńaıtqyshqa da 54973 myń teńge ınvestısııa salynypty. 

Osyndaı qamqorlyqtyń nátıjesinde sharýa­shylyq isi ártaraptandyrylyp, jańa­dan 70-ten astam jumys orny ashyldy. Bul shaǵyn eldi meken úshin az olja emes. Sharýa­shy­lyqta turaqty 170 adamnyń jumys isteı­tinin aıta keteıik. Al kóktemgi jáne kúzgi naýqandyq jumystar kezinde mundaǵy eńbek­kerlerdiń sany 250-ge deıin jetedi. О́tken jyly seriktestik jumysshylarynyń ortasha eńbekaqysy 94900 teńgeden aınalsa, jańa jyldan bastap Elbasynyń tapsyrmasyna oraı jalaqy 11 paıyzǵa kóbeıdi. 

Tıimdi jumys isteıtin sharýashylyqtyń sharapaty eldi meken turǵyndaryna molynan tıip otyrǵanyna da toqtalmaı kete almaımyz. О́tken jyly bıýdjetke 76 mıllıon teńgeden astam salyq tólegenin eskersek, berekeli istiń belesi qanshalyqty bıiktep kele jatqanyn ańǵarýǵa bolady. 

Sýarmaly egistik alqaby tyńǵylyqty kútimdi qajet etedi. Oǵan ozyq tehnıka da qajet. Sharýashylyq óz qarjysyna sý quby­ryn tartyp, aýqymyn 900 shaqyrymǵa jetkizdi. Endigi kezekte mol ónimdi saqtaıtyn qoıma kerek boldy. Sóıtip 9 myń tonna kókónis saqtaýǵa jetetin qoıma salyndy. Myń tonnasy muzdatqysh esebinde. Qazir bul qoımalarda jańa tehnologııa talaptaryn múltiksiz júzege asyra otyryp saqtalǵan kókónistiń segiz aı boıy murty buzylmaıdy. 

– Egistik alqaptarynan kartop ystyq kúıinde keledi, – deıdi qoıma meńgerýshisi Dáýlet Shiderbaev. – Alǵashqy 15 kúnde ystyq kartopty «emdeımiz». Sóıtip kún sa­ı­yn qyzýyn túsire kele, 3 gradýsqa jet­kize­miz. Áıtpese, uzaq ýaqytqa shydas ber­­meı, shirip ketedi. Saqtalatyn ónimdi áb­den su­ryptaımyz, shirigenin, kesilgenin, bú­lin­genin alyp tastaımyz. Alyp tastaımyz degende, múlde laqtyryp tastamaımyz, sharýashylyq ondaı kartoptardy mal azyǵyna jaratady. Suryptalǵan ónimdi jylǵa jýyq saqtaýǵa tolyq múmkindik bar. Avtomattandyrylǵan qurylǵylar qoımanyń ishindegi ylǵalmen aýa temperatýrasyn eseptep turady. 

Qazir qoımalarda eki aýysymda 60 adam jumys isteıdi. Olardyń barlyǵy óz isteriniń mamandary. Qol eńbegi barynsha azaıtylyp, jumystyń bári avtomattandyrylǵan. Osyn­daı talpynystyń nátıjesinde ózin­dik qun da tómendegen. Sol sebepti, bul sharýashy­lyqtyń kartobynyń bir kılosy 40 teńge ǵana. 

– Basty maqsat – elordanyń saýda sóre­lerin arzan azyq-túlikpen qamtý. Buryn kartop ońtústik óńirden tasymaldansa, qazir bizdiń baǵamyz arzan bolǵandyqtan, olar bizden tasymaldap jatyr, – deıdi sharýa­shylyq basshysy Baǵdat Túgelbaeva. – Oǵan qosa biz kúnbaǵys ta egemiz. 

Kúnbaǵys qana emes, 12588 gektar alqapqa astyq ta egedi, 3477 gektarǵa arpa daqyly otyr­ǵyzylady, 603 gektarǵa – kúnbaǵys. Kún­baǵysty sharýashylyqtyń ózinde óń­dep, maı shyǵarady. Eshqandaı konservant qosylmaǵan, 100 paıyz tabıǵı taza ónim. Onyń ydysyn da ózderi daıyndaıdy eken. Kópshilik suranysyna ıe bolǵan «Kons­tantınovskoe» maılary Astana men aýdan ortalyǵynda satylyp jatyr. 

– Osy sehta aıyna 50 tonna kúnbaǵys óń­deı­miz, – deıdi seh meńgerýshisi Andreı Ga­gen. – Sharýa­shylyq ózi ósirgen kúnbaǵys­tyń bir dánin de shetke shıki kúıinde satpaıdy. 

Joǵary sapaly ónimge suranys mol. Lıtri 337 teńge turady, al sharýashylyqtyń óz jumysshylaryna 307 teńgeden satylady. Maı ónimderiniń qaldyǵyn qus fabrıkasy men sút fermasy qýana satyp alady eken. О́z ónimderin óńdep satýdyń tıimdiligine kóz jetkizip otyrǵan sharýashylyq basshylary al­daǵy ýaqytta jumys aýqymyn keńeıte túspekshi. 

Sońǵy eki jyl boıy astyq tazalaıtyn keshenniń qyzyǵyn kórip kele jatqanyn da bizge qýana jetkizdi. Qýatty keshen bir táýlikte 500 tonna astyq keptiredi, tazalaıdy. Bul qondyrǵylar «Sedar-8» modeldi Ispanııa tehnıkasy. 

– Aýdanda astyq qabyldaıtyn elevator­lardyń bolmaýy qıyndyq týǵyzyp otyr, –deıdi sharýashylyq basshysy. –  О́z ónimimizdi ótkizetin jer tappaı, jigerimiz qum bolady. 

Taǵy bir másele, Túrgen eldi mekeninen basta­latyn joldyń ábden tozyǵy jetken­digi. Jyl saıyn sharýashylyq jolǵa aǵym­daǵy jóndeý jumystaryn júrgizedi. Qazan­shuń­qyrlar qıyrshyq taspen biteledi. Biraq bar jumys aınaldyrǵan bir-eki aıdyń ishinde zaıa ketip, jol baıaǵy qalpyna túsedi. Qys aılarynda Konstantınovka aýylynan bas­tap Krasnoe ozero eldi mekenine deıin óz kúshterimen joldy arshyp júr. 

– Osyndaı sharýashylyqtarmen eldi meken­derdiń eńsesi kóterilip keledi, – deıdi aýdan ákimi Talǵat Muhamedjanov. Sharýa­shy­lyq óz ónimderin óńdeýdi jolǵa qoıýda. Osy­laısha Elbasynyń Joldaýynan týyn­daı­tyn mindetterdi júzege asyrýǵa, jergi­likti ha­lyq­tyń ál-aýqatyn arttyrýǵa súbeli úles qosýda. 

Sharýashylyq jergilikti bilim oshaǵyn da qamqor qanatyna alǵan. Mektepti azyq-túlikpen qamtamasyz etedi. Jylý júıesin jón­deýge 600 myń teńge qarajat bólgenin de aıta keteıik. Qarttar kúnin, basqa da mere­keni óz deńgeıinde ótkizýge janashyrlyq jasaı­tyny jáne bar. El ishinde qamqor bo­lyp otyrǵan osyndaı dińgegi myqty sharýa­shy­lyqtar ǵoı ortaq isti ońǵa bastyratyn. 

Baıqal BAIÁDIL,

«Egemen Qazaqstan» 

Aqmola oblysy,

Arshaly aýdany

Sońǵy jańalyqtar

Tasqynnyń búgingi ahýaly

Aımaqtar • Búgin, 15:42

Salehardtan kelgen sıklon

Aımaqtar • Búgin, 15:30

Elordada jalpy jaǵdaı turaqty

Koronavırýs • Búgin, 14:50

Fýtbol maýsymy jalǵasa ma?

Sport • Búgin, 14:48

Qyzylorda oblysynda qylmys azaıdy

Aımaqtar • Búgin, 11:49

Qostanaı qalasy jartylaı jaryqsyz qaldy

Aımaqtar • Búgin, 11:06

Karantındegi Qaraǵandynyń «qyzyqtary»

Aımaqtar • Búgin, 11:05

Álemdegi ahýal qandaı?

Koronavırýs • Búgin, 10:57

Onlaın formatta otbasylyq baıqaý ótti

Aımaqtar • Búgin, 10:37

Qytaı: Ýhanda karantın aıaqtaldy

Álem • Búgin, 10:08

Daýyl «dertimizdi» anyqtap berdi

Aımaqtar • Búgin, 10:02

Qyzylorda: Taǵy 3 adam tirkeldi

Aımaqtar • Búgin, 09:57

MMA: UFC-di synǵa aldy

Sport • Búgin, 09:20

Elimizde vırýs juqtyrǵandar sany 700-den asty

Koronavırýs • Búgin, 08:48

Uqsas jańalyqtar