Qazaqstan • 13 Naýryz, 2019

Ekonomıkany ártaraptandyrýǵa basymdyq beriledi

847 retkórsetildi

Keshe Premer-Mınıstr Asqar Mamınniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimettiń kezekti otyrysynda 2019-2023 jyldarǵa arnalǵan eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy jáne 2019-2021 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet boljamy kelisildi, bıylǵy qańtar-aqpandaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq damýdyń jáne respýblıkalyq bıýdjettiń oryndalýynyń qorytyndysy baıandaldy. Sonymen qatar 2019-2025 jyldarǵa arnalǵan týrıstik salany damytý jónindegi memlekettik baǵdarlamanyń jobasy keńinen sóz boldy.

Qarajat 3 baǵytta jumsalmaq

Negizgi makrokórsetkishter men bıýdjettik parametrlerdiń boljamdary týraly Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary – Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov jáne Ulttyq ekonomıka mınıstri Rýslan Dálenov baıandady.

Ulttyq ekonomıka mınıstr­li­gi­niń derekteri boıynsha, bıyl­ǵy makro­kórsetkishterdiń oń óz­gerisine áser etken negizgi faktorlar byltyrǵydaı IJО́ úlesindegi taý-ken ónerkásibi men qyzmet kórsetý sektorynyń ósý qarqyny esebinen oryn almaq. 

− 2018 jyly IJО́ kólemi 58,8 trln teńgeni qurady. Bul 2019 jyldy baǵalaý úshin jaqsy baza sanalady. 2018 jylmen salystyrǵanda munaı óndirý 1,4 mln tonnaǵa nemese 1,5%-ǵa tómendeıdi. Bul taý-ken ónerkásibiniń baıaý ósýin qa­lyp­tastyrady. Buǵan qosa, qyzmet kór­setý sektory boıynsha barynsha joǵary ósim kútilip otyr. Qyzmet kórsetý sektory ósiminiń negizi – ishki suranystyń ulǵaıýy, − dep málimdedi R.Dálenov.

Jıynda belgili bolǵandaı, syrtqy jáne ishki faktorlar negizinde 2019 jylǵa arnalǵan bazalyq parametrler bu­ryn maquldanǵan deńgeıde saqtaldy. Atap aıtar bolsaq, munaı baǵasy 1 bar­rel – 55 AQSh dollary kóleminde saq­tal­sa, teńge baǵamy 1 AQSh dollary – 370 teńgeni quraıdy. Sonymen qatar, jyl­dyq ınflıasııanyń nysanaly dálizi – 4-6%.

Túzetilgen makroekonomıkalyq bol­jam negizinde Elbasynyń jańa áleý­mettik bastamalaryn iske asyrýdy, sonymen qatar Qazaqstan halqyna ar­nal­ǵan Joldaýdy jáne «Nur Otan» par­tııasynyń XVIII sezinde berilgen tap­syr­malardy oryndaýǵa jumsalatyn qa­rajatty anyqtaý úshin 2019 jylǵa arnalǵan bıýdjet para­met­r­leriniń boljamy naqtylandy. Pre­mer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary – Qarjy mınıstri Á.Smaıylov naqtylanǵan respýblıkalyq bıýdjettiń jobasy ázirlengenin aıtty.

− Alda turǵan basty maqsattardyń biri – birinshiden, osy naqtylanǵan res­pýb­lıkalyq bıýdjettiń jobasyn Par­lamentke engizý jáne onyń qabyldanýyn qam­tamasyz etý. Ekinshiden, naqty­lan­ǵan bıýdjette kózdelgen tólem­der­diń alýshylarǵa ýaqytynda jetýin qamtamasyz etý úshin barlyq bıýdjettik prosedýralardy tez arada ótkizý. Úshinshiden, bıýdjet kiristeriniń tolyq oryn­dalýyn qadaǵalaý jáne bıýdjet qara­jatynyń atqarylýyna onlaın-monı­torıngini jalǵastyrý, – dedi Á.Sma­ıylov. Mınıstrdiń aıtýynsha, naqtylanǵan bıýdjet jobasy úsh baǵyt boıynsha qarastyrylady. Birinshisi, Elbasynyń «Nur Otan» partııasynyń XVIII sezinde ataǵan «Áleýmettik qam­qor­lyq» áleýmettik sharalaryn iske asy­rý úshin jalpy somasy 444,3 mlrd teń­ge bólinedi.

– Atalǵan qarajat aıasynda aza­mat­tar­dyń jekelegen sanattaryna áleý­mettik qoldaýdy kúsheıtý kóz­delgen, onyń ishinde jalaqysy tómen ju­mys­shylardyń eńbekaqysyn, múgedektigi úshin beriletin járdemaqylardy ulǵaıtý, ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndaý parametrlerin ózgertý, az qamtylǵan kóp balaly otbasylarǵa jaldamaly turǵyn úı salý jáne QTQJB arqyly jeńildikti nesıelendirýdi engizý. Sondaı-aq óńirlik ınfraqurylym men «Aýyl – el besigi» arnaıy jobasyn damytý kózdelgen, – dedi Á.Smaıylov.

Memlekettik qazynadan bólinetin qarajattyń ekinshi baǵyty − Jastar jy­lyn ótkizý aıasynda is-sharalardy iske asyrýǵa arnalyp otyr. Bul maq­satqa 24,6 mlrd teńge bólinbek. Úshin­shisi, Prezıdenttiń 2017 jáne 2018 jyl­dardaǵy Joldaýlarynda aıtylǵan tap­syrmalaryn oryndaý úshin 286 mlrd teńge qarastyrylǵan. Qarjy mı­nıstri atalǵan qarajat aıasynda Túr­kistan oblysyn jáne Astana qalasyn da­mytýdyń keshendi josparlaryn iske asyrý, Astanada Ǵylymı-onkologııalyq ortalyq salý, «Saryarqa» gaz qubyryn tartý, sondaı-aq elimizdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge qatysty is-sharalardy iske asyrý kózdelgenin atap ótti.

Mindet – IJО́ kólemin 5 paıyzǵa jetkizý

Ulttyq ekonomıka mınıstri R.Dá­le­nov osy jylǵy eki aıdyń qory­tyn­dysy boıynsha IJО́ serpini artqanyn, ınflıasııa nysanaly dálizde saqtalyp otyr­ǵanyn, ınvestısııalar qaıta óse bastaǵanyn, halyqaralyq qorlar turaqty deńgeıde turǵanyn atap ótti.

− IJО́ ósýi – 3,5%. Qańtarda bul kór­­set­kish 2,9%-dy quraǵan bolatyn. Mun­­daı serpin taýarlar óndirisiniń ósýi­­men, sondaı-aq qyzmet kórsetý sek­torynyń jaqsarýymen tyǵyz baılanys­ty, – dedi Ulttyq ekonomıka mı­nıstri. Atalǵan mınıstrlik keltirgen derek boıynsha, ónerkásip óndirisiniń ósýi qańtar-aqpanda 2,7%-dy qurady. Aýyl sharýashylyǵynda turaqty ósý qarqy­ny baıqalyp, óndiris kólemi 3,6%-ǵa ulǵaıǵan.

Jıynda sóz alǵan Ulttyq bank tór­­aǵasy Erbolat Dosaev jyldyq ın­flıa­sııanyń báseńdegenin habarlady. Onyń aıtýynsha, búginde «7-20-25» baǵ­­darlamasy 8 bank arqyly júzege asy­­rylyp jatyr. 1 naýryzǵa deıingi ara­lyqta 114,1 mlrd teńge somaǵa 9 983 ótinim qabyldanǵan. Sondaı-aq 68 mlrd teń­gege 5 816 ótinim maquldanǵany anyq­talyp otyr. 

− Bankter 4 566 ótinim boıynsha 54,5 mlrd teńge berdi. «Baspana» ıpotekalyq uıymy 13 ákimdikpen baǵdarlama boıyn­sha bastapqy jarnany sýbsıdııalaý týra­ly memorandýmdar jasady, – dedi E.Do­saev. Sonymen qatar ol 2019 jylǵy qań­tarda bankterdiń aktıvteri 0,1 %-ǵa aza­ıyp, 25,2 trln teńge bolǵanyn atap ótti. 

− Elimizde merzimi 90 kúnnen asqan bere­shegi bar kredıtter nesıe port­feliniń 8,1%-yn qurady. Saqtandyrý uıym­darynyń aktıvteri aǵymdaǵy jyl­ǵy qańtarda 1 080 mlrd teńgege, ıaǵnı 3%-ǵa ósti. Bul rette saqtandyrý re­zerv­teri 5,6%-ǵa ulǵaıyp, 548 mlrd teńge bol­dy, – dedi Ulttyq bank tóraǵasy. So­ny­men qa­tar E.Dosaevtyń baıandamasynda ne­sıe berý naryǵynyń birtindep qa­lypqa kelgendigi aıtyldy. 

− 2019 jylǵy qańtarda 898 mlrd teńgege jańa nesıeler berildi. Bul ótken jylǵy osy kezeńmen salystyrǵanda 8,2%-ǵa kóp. Nesıe portfeli 2019 jylǵy qań­tardyń sońynda 12,5 trln teńgeni qurady, – dedi ol. Mınıstrdiń aıtýynsha, kásiporyndarǵa teńgemen nesıe berý mólsherlemesi 2018 jyldyń basyndaǵy 13,2%-dan 2019 jylǵy qańtarda 12,4%-ǵa deıin tómendegen. Qysqa merzimdi nesıeler boıynsha mólsherleme 12,9%-dan 12,3%-ǵa deıin, uzaq merzimdi nesıe berý boıynsha 14,3%-dan 13,8%-ǵa deıin tómendegen. 

− Ekonomıkanyń basym sektorlary úshin 600 mlrd teńge somaǵa uzaq merzimdi resýrstar berý mindeti aıasynda Ulttyq bank Úkimetpen jáne banktermen birlesip jobalardy qarjylandyrý tetikterin ázirledi. 2019 jylǵy 1 naý­ryzda eki banktiń 25 mlrd teńge kóle­min­degi oblıgasııalary satyp alyndy, – dedi E.Dosaev.

Taqyrypty qorytyndylaǵan Úkimet basshysy A.Mamın taý-ken, hımııa ónerkásibinde, mashına jasaýda, saýda, kólik salasynda, aýyl sharýashylyǵynda oń ósim qarqyny baıqalatynyn atap ót­ti. Jalpy IJО́ eki aıda 3,5%-ǵa óskenine toqtala kelip, negizgi mindet bıyl IJО́-ni 5%-ǵa jetkizý ekenin aıtty.

Týrızmdi damytýǵa tıis baǵdarlama bekitildi

Úkimet úıinde qaralǵan úshinshi má­se­le – týrızm salasyna qatysty. Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń derekteri boıynsha, Qazaqstan Respýblıkasynyń týrıstik salasyn damytýdyń 2019-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵ­darlamasyn jáne oǵan ilespe zań jobasyn qabyldaý arqyly saıahat úshin tartymdy 50 eldiń qataryna kirýge múmkindik týmaq. Memlekettik baǵdarlama eleýli áleýmettik-ekonomıkalyq áseri bar 10 júıeli sharany qamtıdy. Mınıstrdiń aıtýynsha, bul baǵytta 800 mlrd teńge kóleminde ınvestısııa tartylyp, 200-den astam ınvestısııalyq jobany iske asyrý kózdelip otyr. 

− Qazaqstandy týrızmniń álemdik kartasynda ilgeriletý jáne marketıng jumystary úshin sheteldik tájirıbege uqsas, shetel azamattarynan 2-4 dollar mólsherinde týrıstik jarna («Bed Tax») alýdy engizý josparda bar. Shara memlekettik baǵdarlama qabyldanǵan sátten bastap Qazaqstan boıynsha áreket etetin bolady. 

Sonymen qatar A.Muhamedıuly mem­­lekettik baǵdarlama jobasynda vı­za­lyq rejimdi yryqtandyrý máselesine erekshe kóńil bólingenin aıtty. Munda «e-Visa» tetigin ońtaılandyrý, 72 sa­ǵattyq vızasyz tranzıtti keńeıtýdiń sharalar kesheni ázirlenedi. Buǵan qosa, e-Hotel júıesin engizý kózdelgen. Atalǵan sharalar elimizge sheteldik týrıster aǵynynyń ulǵaıýyn qamtamasyz etedi. Budan ózge, memlekettik baǵdarlama aıasynda respýblıka shekaralarynda ótkizý pýnktteriniń jumysyn jetildirý, sondaı-aq Eýroodaq, Aýstralııa, Taı­land, Sın­ga­pýr jáne TMD-nyń keıbir el­deri – Re­seı, Belarýs, Grýzııa el­deriniń táji­rıbesi boıynsha 2022 jyldan bas­tap «Tax Free» engizý josparda bar. Osyn­daı sharalardyń nátıjesinde damy­ǵan elder saýda aınalymyn ǵana emes, shopıng-týrısterdiń aǵynyn da ulǵaıt­qanyn jetkizdi. 

Memlekettik baǵdarlama jobasyn iske asyrý barysynda McKinsey halyq­aralyq konsaltıngilik kompanııa­sy qazaqstandyq ókildiginiń keńesshisi Iohan Berbner sóz sóıledi. Ol týrıstik oryndardy damytý boıynsha táýelsiz sarapshy retindegi pikirin jetkizdi. Sonymen qatar I.Berbner Qazaqstannyń joǵary týrıstik áleýeti bar ekenin jáne ony tabysty iske asyrǵan sátte týrızm Qazaqstan ekonomıkasynyń jańa draıverine aınalatynyn atap ótti.

Premer-Mınıstr A.Mamın týrızm salasyn damytý aıasynda kúrdeli, biraq qoldan keletin mindet turǵanyn jetkizdi.

Erkejan AITQAZY,

«Egemen Qazaqstan»

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Taldyqorǵanda 5 myń aǵash otyrǵyzyldy

Aımaqtar • 12 Qazan, 2019

Keı óńirlerde aýa-raıy ózgeredi

Aımaqtar • 12 Qazan, 2019

Eń qysqa áńgime. Iesiz zyndan. Dıdar AMANTAI

Rýhanııat • 12 Qazan, 2019

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly

Rýhanııat • 12 Qazan, 2019

Senatorlar senbilikke shyqty

Qazaqstan • 12 Qazan, 2019

Berdibek Saparbaev Aqtaý emhanalaryn aralady

Medısına • 11 Qazan, 2019

NZM IýNESKO syıaqysyna laıyq dep tanyldy

Qazaqstan • 11 Qazan, 2019

Oralda «LATYN FEST» jastar forýmy ótti

Aımaqtar • 11 Qazan, 2019

Uqsas jańalyqtar