Aımaqtar • 18 Naýryz, 2019

Jel generatory shyǵyndy azaıtyp, óndiristi ulǵaıtýǵa múmkindik berdi

876 retkórsetildi

О́ńirdegi kásipker Aleksandr Kasısyn basqaratyn «Galıskoe» JShS jeldiń qýatyn paıdalanatyn shaǵyn stansa ornatty deýge bolady. EKSPO-2017 kórmesiniń qorytyndysy boıynsha óńirde 20-ǵa jýyq joba qolǵa alynǵan-dy. Aýyl sharýashylyǵy baǵytyndaǵy seriktestik endi «Jasyl energııa» jobasyn júzege asyratyn kásiporyn retinde tanylýda. Iаǵnı sharýashylyqpen qatar aýyldy energııa qýatymen qamtyp, artylǵanyn ishki naryqqa satýǵa múmkindik almaq. 

Jýyrda jel generatorynyń jumy­syn kórý maqsatynda Ga­lıskoe aýylyna bardyq.

Bul jobaǵa A.Kasısyn jyl­dar bo­ıy daıyndalypty. Nátı­je­sinde, se­rik­testik jel genera­torlaryn iske qo­syp, 10 jyl boıy sharýashylyqqa qa­ras­ty sýar­­maly alqaptardy sýaryp ta keledi. Bul shyǵyndy azaıtyp, ón­diris kólemin ulǵaıtýǵa mol­ múmkindik berdi. Balamaly qýat kózderiniń tıim­diligine fer­­mer osylaı kóz jetkizdi. 

Endi mine, jel generator­lary­nyń kómegimen elektr qýa­­tyn óz­deri óndire bastady. Qýaty árqaı­sysynda 1 MVT bolatyn 2 jel ge­neratory or­natylǵan. Iske qo­sylǵan bir jel generatorynyń or­tasha táýliktik energııasy 9000 kVt quraıdy. 

– Bizdiń armanymyzǵa qa­raı «Bo­lashaqtyń energııasy»­ taqyrybyna ar­nalǵan EKSPO-2017 kórmesi ót­ti. Qa­zir joba­lar­dyń birin júzege asy­rýǵa kiristik. Investısııanyń kó­lemi – 390 mıl­lıon teńge. О́z kúshimizben Ger­manııadan qon­dyrǵylar satyp aldyq, – deıdi A. Kasısyn. 

Jalpy, «Galıskoe» JShS 1998 jy­ly qurylǵan. Seriktestik eli­m­izdiń ag­roónerkásiptik keshe­niniń damýyna úlken úles qosýda. Bú­ginde seriktestikte 400-den as­tam aýyl turǵyny eńbek ete­di. Qa­zir munda 1000 basqa arnal­ǵan taýar­ly-sút fermasynyń qury­lysy júr­­gizilýde. Byltyr 500 bas­qa arnalǵan nysan qol­danys­qa berilse, bıyl taǵy 500 basqa ar­nal­ǵan fermanyń qury­lysy aıaq­talady. Kúnine 600 sıyrdy saýyp, 20 tonna sút tapsy­rady. Seriktestik óz qarjy­syna qu­ry­lys pen montajdaý jumys­taryn júrgizýde. Tek qural-jab­­dyq­tardy satyp alý úshin 300 mıllıon teńge nesıe alyp, «Damý» kásipkerlikti qoldaý qo­ry arqyly sýbsıdııalady.

Seriktestik aýmaǵynda 3500 gek­tar bar, alqaptarynda egis, kúz­­dik egis, basqa da daqyl­dar ósi­­riledi. Sonymen qa­tar «Bız­nes­tiń áleýmettik jaýapker­shi­ligi» aıasynda atqaryp otyr­ǵan ıgi­likti isteri de az emes. Galıs­koe aýylynda eki tur­ǵyn úıdi paı­­da­lanýǵa berdi. 

Aldaǵy ýaqytta A.Kasısyn taǵy 16 úı salyp, ekinshi deńgeıli bank arqyly turǵyndarǵa satý týraly jospary bar ekenin aıtady. Bul úshin memleket tarapynan qurylysshy kompanııalarǵa jeńildikter qarastyrylyp, 4 pa­ıyz­dyq mólsherlememen nesıe berilse degen tilegi bar.

Kásipker elektr qýatynan únemdelgen qarjyny sharýa­shylyqty ulǵaıtýǵa jumsamaq. Qazir zamanaýı sút saýatyn ke­shenniń qurylysy aıaqtalyp qaldy. Arnaıy ashylǵan zaýyt mal azyǵyn daıyndaıdy. Seriktestik túgeldeı nemis tehnologııasymen jumys isteıdi. 

Mysaly, ózimiz kórgendeı 500 sıyr­­dy saýýǵa 2 saýynshy jetkilikti. О́ıt­ke­ni jumystyń barlyǵy avtomat­tan­dyrylǵan.

– Biz kún saıyn qalaǵa 15-18 tonna sút jóneltemiz. Alda­ǵy ýaqytta «Ka­­rýsel» saýý qondyrǵysymen taǵy 1 myń basqa arnalǵan taýarly sút fer­­masyn salsaq degen jos­parymyz bar. Bul mal sanyn 6 myńǵa jetkizýge múm­kin­dik beredi. Onyń 2 myńy saýyn sıyr bolmaq, – deıdi ol. 

Al jańadan salynatyn ferma tolyq­taı balamaly qýat kózderimen jumys isteıtin bolady. Mine, biz aýyl shetindegi alyp jel generatorlarynyń biriniń túbinde turmyz. Úz­dik­siz jel aǵynyn sezesiz. Aı­nala aq qar, taza aýa. Ǵa­ryshqa ushatyn zymyran sııaqty, túsi aqshyl, bıik, eń joǵary basynda aınalma qanat­tary toqtaýsyz aınalyp tur. Seriktestik basshysynyń oryn­basary Sergeı Salamaskıı alyp qurylǵynyń esigin ashyp, aldymen baspaldaq ar­qyly ózi, sonan soń bizdi ishke túsirdi. Qon­dyrǵy ishi ká­dimgideı dóń­gelek. Osy jerde jel qoz­ǵaltqyshtyń, elektr togy generatorynyń jumysyn basqa­ratyn avtomatty qurylǵy ornatylǵan. Al munaranyń bıik­tigi 75 metr bolsa, rotorynyń dıametri 93 metrdi quraıdy. 

Jelsiz kúnderi jumys isteýi úshin rezervtik jylýlyq qozǵaltqyshtan, ak­ký­mýlıator batareıalarymen tolyq­ty­rylady.

– Bizdiń seriktestik «Jasyl energııany» paıdalaný boıynsha jel energııasyn qoldanýdy jú­zege asyrýda. Bul úshin jan-jaqty zertteý júrgizildi. Aldymen mamandar jel generatory ornatylatyn oryn daıyndady. Jelden qýat kózin alýǵa múmkindik beretin qondyrǵylar ornatyldy. Elektr qýatyn taratýshy kásiporyndarmen ke­lissózder júrgizildi. Tutyný­shyǵa qýat kózin jetkizý úshin árıne, taǵy da qosymsha qondyr­ǵylar ornatý qajet. О́ıtkeni ba­lamaly qýat kózderin paıda­lanýdyń tıimdiligine kóz jet­kizdik. Sharýashylyq pen aýyl­dy qosqandaǵy qajettilik 1,2 MVt, qalǵan 800 MVatt kásip­kerlik aıasyn keńeıtýge qajet, – deıdi S.Salamaskıı.

Bıik týrbınanyń irgetasyna 22 tonna armatýra tartylyp, beton quıylypty. Aınalmaly qanattardy tekserip qarap tura­tyn mamandardyń kıimderi de ǵaryshkerlerdiki sııaqty eken. Bárimiz qurylǵynyń ishi­nen dalaǵa shyqqanda jel de kúsheıdi, ǵaryshtan ushyp kelip kapsýladan shyqqan ǵarysh­kerlerdeı áser aldyq. 

Farıda BYQAI,

«Egemen Qazaqstan»

Pavlodar oblysy, Ýspen aýdany 

Sońǵy jańalyqtar

Kóktemgi egiske kóp qalǵan joq

Qazaqstan • Búgin, 13:32

Aqmolada áýe qatynasy qatań baqylanýda

Aımaqtar • Búgin, 13:23

Tilsiz jaý taǵy keldi

Aımaqtar • Búgin, 13:09

Sanıtarlyq sharalar turaqty júrgiziledi

Aımaqtar • Búgin, 13:06

ShOB-ty qoldaý joldary túsindirildi

Ekonomıka • Búgin, 12:44

Almaty: Búginge deıin indet 90 adamnan tabyldy

Koronavırýs • Búgin, 12:19

Almatyǵa Qytaıdan gýmanıtarlyq kómek keldi

Koronavırýs • Búgin, 12:02

El ekologııaǵa alańdaıdy

Ekologııa • Búgin, 10:55

Jalǵan aqparat taratqandar jazalanady

Aımaqtar • Búgin, 10:42

Mańǵystaý oblysy karantınge jabylady

Aımaqtar • Búgin, 10:29

Uqsas jańalyqtar