Rýhanııat • 10 Qyrkúıek, 2019

Dańqyń dáýirleı bersin, Dımash!

292 retkórsetildi

О́nerdiń bir asýynan soń ekinshi asýyna kóterilip, tyńdaýshysynyń júregine nur quıyp, janyna sáýle tógip kele jatqan Dımash Qudaıbergenovtiń aty men ataǵyn estigen sát-saǵattan bastap, onyń ár qadamyn, ár júrisin, ár konsertin qalt jibermeý ádetime aınaldy. Tyńdap otyryp, janym bir rahat kúıge bólenedi. Apyr-aı, qazaqtyń áni men sazyn osynshama qubyltyp, tyńdaýshysynyń tula boıyn kezip keter sıqyrly qudiretke qalaı eltimeýge bolady?

Bul – daýsyz anyq!

Árıne jumyr jerdiń kıe­li tósi san túrli daryndar men talanttardy ashýdaı-aq ashqan. Biraq qazirgideı má­denıetter birimen-biri aralasyp, ulttardyń rýhy men rýhanı álemi qıyndyqtardyń ta­laı úlgisin basynan ótkizip kele jatqan dáýirde tildi saqtaý men ulttyń rýhanı bolmysyn saqtaý qıynnyń qıyny. Osy turǵydan alǵanda, Dımash Qudaı­bergenovtiń ǵajaıyp da­ýsyna bir súısinip, onyń týǵan ana tilinde sonshama erkin sóılep, qazaqtyń halyq ánderin óz mánerinde naqyshyna keltirip oryndaǵanyna eki súısinesiń. Dımashty tyńdap otyryp, Uly dalamyzdyń keremetteı áýenderi men qudiretti saryndaryna qanat bitkenin ańǵarasyń. Ondaǵan ǵasyrlar qoınaýynan uly babalarymyzdyń rýhy óre turyp, kosmostyń shýaǵy men nuryna shomylyp jatqandaı kúıge túsesiń.

Mundaı kúıge túsirgen Dımash­tyń daýsy men qazaqtyń rýhy!

Dımashty tyńdaý – men úshin jumaq únin tyńdaǵanmen birdeı.

Dımashty tyńdap otyryp, áýeli kóz aldyma qazaqtyń keń-baıtaq dalasyn elestetemin. Eles­tetip otyryp, osyndaı ul­dy tárbıelegen ata-anasyna, ata-ájelerine ishteı rahmet aıtamyn. О́ıtkeni týǵan eliniń ósip-órkendeýine, týǵan je­riniń kórkeıip-gúldenýine, ult abyroıynyń asqaqtaýyna úlesin qosar, parasatty, talantty azamat tárbıeleý sóz joq kez kelgen adamnyń, ulttyń arman-tilegi. Bul arman-tilektiń op-ońaı júzege asa qoımaıtyny beseneden belgili. Ol úshin álgi aıtqan tabandy izdenis, tekti tárbıe, temirdeı tózim kerek! О́z basym osyndaı izdenis pen tektiliktiń, tózim men darynnyń jarqyn mysalyn Qudaıbergen aqsaqaldyń otbasylyq óne­ge­sinen kórgenimdi aıryqsha aıt­qym keledi. Ol kisiniń uly Qanat pen kelini Svetlananyń óz ónerlerimen, jaıdary, kópshil minezderimen aınalasyna shýaq shashyp, kórshi-qolań, aǵaıyn-týys, dos-jaran, jegjat-ju­rat arasynda abyroıǵa, syı-qur­metke bólenip júrgenin b­u­ryn da bilýshi edim. Endi mine, Qudaıbergen aqsaqaldyń nemeresi – Dımashtyń tańǵa­jaıyp ánshilik qudireti mıl­lıondardyń júregin qapysyz baý­rap alǵany bárimizdi tánti etti. Kóbimizdi tolǵantyp, oılantyp qana qoımaı, sonymen qosa qanattandyryp jiberdi!

«Halyq aıtsa qalt aıtpaıdy» degen burynǵydan jetken támsil bar. Bir ǵana qazaq emes, búginde Dımash Qudaıbergenovti naǵyz ónerdi baǵalaı biler álem­niń tórt buryshy tegis tanyp, moıyndap otyr. Úlkenimiz de, kishimiz de ónerge qatysy barymyz da, qatysy joǵymyz da shyn qýanyp jatyrmyz. Bir sózben aıtqanda, qara qazaq jurty qýana qol soǵyp, qalpaǵyn aspanǵa atqylaýda. Ult bolyp qýanyp, jurt bolyp maqtanýdy úırengendeımiz. Táýbe!

Sondaı aǵynan jarylyp, alash jurtyn qozǵap ji­bergen alǵashqy aq júrek suhbat­tardyń biri – Nurtileý Iman­ǵalıulynyń Dımashtyń anasymen júrgizgen áńgimesi. Bul áńgime barysynan ańǵarǵan eń mańyzdy máselemiz – ana aýzymen aıtylǵan ulttyń tamasha sıpattary, úlkendi – úl­­kendeı, kishini – kishideı syılaýdyń úlgileri. Jýrnalıst án­shiniń anasy – Svetlana Er­mekqyzynyń ishki jan álemin ashýda úlken sheberlik tanytty. Sonyń nátıjesinde qazaq áıe­liniń ult, urpaq týraly oılary kórermen jurtshylyqqa jetti-aý dep oılaımyn.

Sóılegen sózi de, kıgen kıimi de qazaqy Svetlana Ermekqyzy jýrnalıst suraqtaryna qaı­ta­r­ǵan jaýaptarynda ata-ene­simen jıyrma bes jyl birge turǵanyn, qazaq kelinderine tán ıbaly minez shekarasynan shyqpaǵanyn áserli baıandady. «Ydys-aıaǵy syldyrlamaıtyn úı bola ma?». Ara-tura sondaı jaǵdaılarda erli-zaıypty ekeýi bir-birin kózderimen, qas-qa­baqtarymen túsiniskenderin, úlken kisilerdiń kózinshe mi­nez tanytyp, ábestikke barmaǵan­daryn aıtqanda eriksiz rıza bol­dyq. Bul saıyp kelgende, búgingi jastarǵa úlgi bolar, oı salarlyq ónege. Muny shyǵys elderine tán qazaqy tárbıe men musylman mádenıetiniń tamasha kórinisi dep baǵalaýǵa bolady.

Svetlana Ermekqyzynyń: «Ata men áje bar jerde qa­zaqy tárbıe bolady. Bala erkin ósedi. Qazaqy orta men qazaqy tárbıeniń qudiretin urpaqqa durys túsindirý úshin atalar ınstıtýty men ájeler ınstıtýty kerek. Ony el arasynda mindetti túrde nasıhattaı bilýimiz qajet. Solaı etkende ǵana dástúr jalǵastyǵy úzil­meıdi», degen sózderi kim-kimdi de tereń oıǵa jeteleri anyq. Aqyldy, kórikti, minezi ustamdy Svetlana Ermekqyzynyń bul us­tanymdary bú­gingi jas ju­baılarǵa úlgi bolary kúmánsiz.

Dımashtyń aty shyqqaly qoǵamda bir ózgeris baıqalady. Qazir qazaqtyń kóp jigitteri men qyzdary: «Biz nege óz tilimizdi bilmeımiz? Bul keshirilmeıtin kemshilik eken-aý», deýshiler qatary molaıyp keledi. Dımash­ty unatatyndar qazaq tilin bi­lýge moıyn bura bastady. Bul ıgi­likti betburys.
Jaqynda meniń Máskeýdegi bir tanysym telefon soqty.

– Biz qazaq tili úıirmesin ashyp, qazaq tilin úırenip júr­miz, – dedi.

– Iá...Oǵan ne sebep boldy? – dedim.

– Dımash Máskeýge kelgende qazaq ánimen qarsy alýǵa daıyndalyp jatyrmyz, – dedi ol. Bul sóz maǵan kúsh berdi, boıymd­y maqtanysh sezimi bıledi. Ári-beriden soń qolyma qalam alyp, osy maqalany jazýyma muryndyq boldy.

Esimde qalǵan taǵy bir aı­ryqsha jaǵdaıdy aıtqym keledi.

Qytaı eliniń úlken sahnasynda Dımash Abaı sózderinen úzindi keltirip sóılegennen keıin qytaılyq jankúıerler: «Abaı degen kim? Ol qandaı ǵulama?» – dep suraý salyp, qy­zyǵýshylyq tanytqan. Abaıdyń shyǵarmalarymen tanysyp, baspadan mıllıondaǵan danamen kitap etip shyǵarǵan. Ony sol eldiń jurty talasyp-tarmasyp satyp alǵan. Mine, danańdy dáriptep, ultyńdy nasıhattaýdyń úlgisi! Osyndaı qasıet árbir jetkinshektiń boıynan kórinip jatsa ǵoı... Osynyń ózi Dımash boıyndaǵy ulttyq namystyń dáreje-deńgeıin tasytyp jatqan joq pa? Ult bolmysy osyndaı qasıetterden quralsa, shirkin?!

Taǵy bir áserli tus... Ánshiniń Londonda ótken konsertine 47 elden fanat-jankúıerler qa­tysyp, tileýles bolǵany. Kó­rip otyryp, rýhanı lázzat aldym. Aralarynda qol arbada otyrǵan jandardyń da bolǵany bizdi tańǵaldyrdy. Dımash osylaı dúnıe júzi óner jankúıerleriniń dele­besin qozdyryp, ónerdi, ul­tymyzdyń rýhyn baǵalaýǵa orasan sebep­ker bolyp otyr. Sol Lon­don sahnasynda Dımash «Adaı» kúıin oryndaǵanda qazylar alqasynyń oryndarynan turyp, uzaq qol soqqanyn qalaı umytýǵa bolady?! Ereje boıyn­sha qazylar oryndarynan tu­rý­ǵa, qol soǵýǵa quqylary joq edi. Biraq turdy. Bul da Dımashtyń ǵajaıyp ánshilik darynynyń qýaty shyǵar?! Dımash London sahnasynda mıllıardtaǵan jan­kúıer­lerine qazaq dom­by­ra­synyń kúmbirlegen daý­synyń qu­diretin tanytty. Shet­elde, tipti óz ishimizde qazaq ti­linde sóılegisi kelmeı, oǵan mán bermeı júrgen qazaqtardyń namysyn oıatyp, júrekterine jiger otyn quıdy.

Dımashtyń astanamyz Nur-Sultandaǵy kon­sertiniń qalaı ótkenin el biledi. Jınalǵan jurt úsh jarym saǵat boıy árbir ándi orasan qýanyshpen, asqaq sezimmen tyńdady. Onyń qaıtalanbas, teńdesi joq ónerin atasy, ájelerimen qatar otyryp men de tamashaladym. Ol kisilerdiń ishki mádenıetiniń jo­ǵary ekenin baıqadym. О́ner úz­diginiń ásem áninen alǵan áser-sezimimdi sózben aıtyp jet­kizý múmkin emes! Onyń árbir ánine tańdaı qaǵyp, tamsanýmen boldyq. Dımashtyń sahnadaǵy ózin erkin ustaýy, saz áýenine berilip, keıde tizerlep, keıde shalqalaı shal­qyp án shyr­qaǵan ár sátteri kóz aldymda. Dımashtyń júris-tu­ry­synan, sóılegen sózinen, jan­kúıerlerine aıtqan ádemi ázil-qaljyńynan jasandylyq sezilmeıdi.

Dımash suraqtarǵa qazaq tilinde jaýap berdi. Osy mysal­dyń ózi onyń tilimizdi, salt-dás­túrimizdi, ulttyq mádenıetimizdi joǵary baǵalaıtynyn, jan-tánimen qurmetteıtinin, ishki dúnıesi rýhanı baı ekenin tanytty. Súısindik. Ol ásirelep aıtsaq, «besiktegi baladan beli búgilgen qartqa» deıin júrek­terdi jaýlady.

Onyń ásem ánin, dúnıede sırek kezdesetin sulý daýsy­n tyńdaǵan álemniń bar túk­pi­rindegi jumyrbas pendeniń te­birenbeı qalǵany joq...

Uly Qytaıdyń úlken sahnasynda Dımash án shyrqaǵanda zaldaǵylar ózderin ózderi umy­­typ, basyn shaıqap, erin­de­rin jymqyryp, aıqaılap, qaısybireýleri kózderine jas alyp, ústin-ústin qol soǵyp, qoshemet kórsetti. Biz osyndaı ǵajaıyp kórinistiń kýási boldyq. Yrymdap nemeresiniń atyn Dımash Ahmetuly Qonaev­tyń atymen ataǵan Qudaıbergen aqsaqal qandaı armanshyl jan deseńizshi?! Jas Dımashty uly Abaı men Qurmanǵazy ata­la­rynyń, kemeńger Dımash Ah­metuly Qonaev pen qazaq atyn alǵash dúnıe júzine ta­nytqan Ámire Qashaýbaevtyń arýaqtary árdaıym qoldap, qorǵaı bersin!

Qudaıǵa shúkir, qazaq máde­nıeti, qazaq óneri talanttarǵa eshýaqytta kende bolyp kórgen emes. Dúnıe júzi óner súıgish jankúıerleriniń qoshemet-qur­metine bólenip júrgen jul­­dyzdarymyz qanshama? Dımash – sol ondaǵan ǵasyrlyq ólmes tarıhy bar qazaqtyń án-kúıi­niń ózine deıingi ata-áje­leri­niń, aǵa-apalarynyń jolyn jal­ǵastyrýshy ult óneriniń ere­sen júırigi! Dımashtaı óner qubylysynyń bizdiń qazaq jerinde dúnıege kelgenine rııa­syz kóńilimnen shúkirshilik aıtpaqpyn! Aqsaqaldyq jasqa kelgen adam retinde berer batam: «Elimiz aman bolsyn! Dıma­shymyz til-kózden aýlaq bolsyn! Ult namysyn óziniń týabitti talantymen, kúsh-qýa­tymen, aqyl-parasatymen qor­ǵaıtyn ul-qyzdarymyzdyń qatary kóbeısin! Dańqyń dáýirleı bersin, Dımash» dep, maqalamdy aıaqtaǵym keledi.

Múslim DAIYRBEKOV,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, «Altyn júrek» syılyǵynyń ıegeri

Sońǵy jańalyqtar

Eń qysqa áńgime. Omarbek Nurdáýlet

Eń qysqa áńgime • Keshe

Kúlki kerýeni № 6

Rýhanııat • Keshe

Eń qysqa áńgime. Aıbek Erejep

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly    

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Ásel Asqarqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Maǵjan Qalymbekuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Edil Anyqbaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Saılaý Tóleý

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Erbol Boranshy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Kúlaına Orazbekqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanǵazy Jumaǵul

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanjan Qasymjanuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Nurlan Qabdaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Dáýir belesiniń avtory

Ádebıet • Keshe

Minez jumbaqtyǵy

Ádebıet • Keshe

Áýezovtiń jalǵasy

Ádebıet • Keshe

Ǵasyr epopeıasy

Rýhanııat • Keshe

Til tirligi – tilge muqtajdyqta

Rýhanııat • Keshe

Talastan shyqqan dıplomat

Rýhanııat • Keshe

О́risi keń, óreli

Rýhanııat • Keshe

Hat qorjyn (22.10.2019)

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar