Rýhanııat • 23 Qyrkúıek, 2019

Aqyn toıyna daıyndyq qalaı?

111 retkórsetildi

2020 jyly elimiz halqy­myzdyń birtýar perzenti, uly aqyn, oıshyl Abaı Qunan­baı­ulynyń 175 jyldyq me­reı­­toıyn keń kólemde atap ótýdi josparlap otyrǵany belgili. Osy rette Memleket basshysy Qasym-Jomart To­qaevtyń mereıtoıdy joǵary deńgeıde mere­keleý týraly Jarlyǵy shyqqannan keıin Abaı Qunan­baı­ulynyń 175 jyldyǵyn daıyndaý jáne ótkizý jónindegi memlekettik komıssııa qurylyp, óz jumy­syn bastap ketti.

Aqynnyń 175 jyl­dyq me­reıtoıyn ótkizýge da­ıyn­dyq barysy jónindegi ju­mys komıssııasy oblysta da qurylǵan bolatyn. Oblys áki­mi Danıal Ahmetovtiń ózi jetekshilik etetin, quramyna óńirdiń zııaly qaýym ókilderi engen komıssııanyń kezekti oty­rysy jaqynda dara tul­­ǵa týyp-ósken topyraq Abaı aýdanynyń ortalyǵy – Qa­r­aýyl aýylynda ótip, me­reı­­­­toıǵa qatysty atqary­la­­­­tyn sharalar jan-jaqty pysyq­taldy.

Aqshoqyda mýzeı salynady

Komıssııa otyrysynda qys­qasha baıandama jasaǵan aımaq basshysy sózin osyndaı jaǵymdy jańalyqpen bastady. «Osynda kele jatqa­nymda Syrt Qasqabulaq pen Aqshoqyǵa arnaıy buryldym. Kórdim. Uly aqyn dúnıege kelgen Syrt Qasqabulaq pen oıshyldyń ákesi Qunanbaı О́skenbaıuly, onyń áýleti, urpaqtary jerlengen Aqsho­qyǵa abattandyrý jumystary júrgizilip, syrty qorshalady. Abaı aýdany ákimdigi ázir­legen jobalarǵa taǵy da qo­symsha qarjy bólemiz. Al Qu­nanbaı áýleti jerlengen Aq­shoqyǵa kóńil bólmese bol­maıdy. Biz munda kólemi or­tasha mýzeı salamyz. Jan-jaǵyn jaqsylap abattandy­ramyz. О́ıtkeni, halyq uly Abaıdyń túp-tamy­ryn, qaı­dan shyqqanyn bilýi kerek» dedi D.Ahmetov.

Oraıy kelgende aıta kete­ıik, osy Syrt Qasqabulaq pen Aqshoqynyń memleket qamqorlyǵyna alynbaı eske­rý­siz, qaraýsyz qalyp kele jatqanyn «Egemen Qazaqstan» birneshe márte kótergen bola­tyn. El Prezıdenti Qa­sym-Jomart Toqaev bıyl kók­tem­de, naqtyraq aıtsaq, 26 sáýir­de Shyǵys Qazaqstanǵa jasaǵan jumys saparynda Semeıde zııaly qaýym ókil­derimen kezdeskende: «Uly Abaıdy ulyqtaǵanda onyń ákesi Qunanbaıdyń el ta­rıhyndaǵy eńbegin umyt­pa­ýymyz qajet. Ol – Semeıde ǵana emes, tutas qazaq ta­rı­­hynda óz orny bar tulǵa. Ony halqymyz jaqsy biledi, qa­dir tutady. Jas urpaqqa jaqsy úlgi-ónege bolatyn is­ti men árqashan qoldaımyn. Elbasynyń «Rýhanı jań­ǵy­rý» baǵdarlamasyn jú­ze­ge asy­rý úshin biz, shyn má­nin­de, osyndaı sabaqtastyq dástúrine jol ashatyn biregeı bastamalardy qolǵa alýymyz kerek» dep oblys ákimdigine Qunanbaı esimin ulyqtaýǵa baılanysty tıisti sharalardy júzege asyrýdy tapsyrǵan-dy.

Komıssııa otyrysynda ob­lystyq Mádenıet bas­qar­masynyń burynǵy basshysy Aza­mat Muhamedchınov mereı­toı aıasynda oblystyq, respýb­lı­­kalyq, halyqaralyq deń­geıde 330-dan asa is-sha­ra ót­kizý josparlanyp otyr­ǵa­nyn, qa­zirgi ýaqytta jalpy soma­sy 880 mıllıon teńgeni quraıtyn is-sharalar jospary ázirlengenin, biraq bul soma aldaǵy ýaqytta ulǵaıýy múmkin ekendigin jetkizdi. Se­­meı qalasy men Abaı aýda­nyndaǵy tarıhı-mádenı nysandardy abattandyrýǵa jáne joldardy jóndeýge erekshe kóńil bólinetinin atap ótti. Onyń aıtýynsha, aqyn mereıtoıy sheńberinde abaıtanýshy, túrkitanýshy ǵalymdardyń qatysýymen halyqaralyq ǵy­­­lymı-tájirıbelik konferensııa, Jıdebaıdaǵy mýzeı kesheninde «Abaı – uly oıshyl» atty halyqaralyq sýretshiler pleneri, oblys­tyń shyǵarmashylyq ujym­darynyń Túrkııa, Reseı, Qy­­­­taı memleketterine gas­trol­­dik saparlary uıym­das­­­tyrylady. Sonymen qa­tar aqyn muralaryn nasıhattaý maqsatynda qazaq já­ne orys tilderinde qo­ıy­lym­­­­dar ázirlenip, elimizdiń oqý­­­shylarynyń qatysýymen «Abaı oqýlary» baıqaýy, jas­tar arasynda respýblıkalyq aqyndar aıtysy ótkiziledi. Al qazaq kúresinen respýblıka­lyq týrnır, aýdaryspaq, kók­par, báıge sekildi ulttyq sport oıyndaryn jurtshylyq Qa­­­­raýyldaǵy kıiz úıler qala­shy­­ǵynda tamashalaıtyn bolady.

Semeıdegi Abaıdyń ta­rı­hı-mádenı jáne ádebı-me­morıaldyq qoryq-mýze­ıi­niń dırektory Jandos Áýbá­kir Mádenıet jáne sport mı­nıs­trligine bıýdjettik óti­nim berilgenin, mereıtoı aıasynda qoryq-mýzeıdiń birne­she nysandary jóndelip, qaı­­­ta jańǵyrtylatynyn, Abaı shyǵarmalarynyń 4 til­­­degi jınaǵy jaryq kó­re­­ti­nin, elimizdiń ózge qa­la­­la­rynda kórmeler uıym­das­ty­rylatynyn, Abaı-Sháká­rim kesenesine «Qazqaıtajań­ǵyr­­tý» mekemesi ǵylymı res­tavrasııalyq jumystar júr­gizetinin, sol jerde «Ulylar mekeni» mýzeıi ashylatynyn, kesene tóńiregi abattandyrylatynyn baıandady.

Qaraýyl qyzý daıyndyq ústinde

Uly Abaıdyń 150 jyldy­ǵynda negizgi mereıtoılyq sharalar aýdan ortalyǵy Qa­­­raýylda dúbirlep ótkeni bel­gili. Kelesi jyly da solaı bo­lary anyq. Osy oraıda qa­zir Shyńǵystaý jurty úl­ken toıǵa qyzý daıyndyq ústinde. Qaraýylda qarbalas. Jıynda sóz alǵan Abaı aýda­nynyń ákimi Jarqynbek Baı­sabyrov aýdan jurty 175 jyldyq mereıtoıǵa barynsha ázirlenip jatqanyn, aýdan ortalyǵyna uly aqynnyń eń­seli eskertkishi ornatylyp, sol jerdegi alań tolyǵymen abattandyrylǵanyn, Jeńis saıabaǵy jóndeýden ótip, 4 ba­tyrǵa bıýst qoıylǵanyn, Jı­debaıdaǵy Abaı-Shákárim kesenesi Semeıdegi Shákárim ýnı­versıtetiniń kómegimen ja­­­ryqtandyrylǵandyǵyn baıan­­­dap, Qaraýyl turǵyn­da­ry­nyń bir tilegin jetkizdi. «Qa­raýyldaǵy Abaı atyndaǵy mek­tep-lıseı 476 balaǵa ar­nal­ǵan bolsa da, onda 869 ba­la oqyp jatyr. Al Qaraýyl gımnazııasynda (137 balaǵa arnalǵan) 326 bala bilim alýda. Qaraýyl aýylyna taǵy bir mektep kerek. Osyǵan kó­mektesseńiz jaqsy bolar edi» dedi aýdan ákimi oblys bas­­shysyna. D.Ahmetov el ti­legi eskerýsiz qalmaıtynyn, bul másele sheshimin tabatynyn jet­kizdi.

Jıynda Semeıden Qar­a­ýyl­ǵa deıingi joldyń jaıy da sóz boldy. «Semeı-Qaraýyl» baǵytyndaǵy jol 2017-2019 jyldary 4 mıllıard teń­geden astam qarajatqa jón­delgen bolatyn. Otyrysta ob­lystyq Jolaýshylar kóli­gi jáne avtomobıl joldary basqarmasynyń basshysy Nurjan Jumadilov endi «Semeı-Qaraýyl» jolynan Se­meıdegi Abaı mýzeıine de­ıin­gi 12, Bórilige deıingi 4 já­ne Aqshoqyǵa deıingi 21 sha­qy­rym joldardy jóndeý jos­par­lanyp otyrǵanyn tilge tıek etti.

Zııaly qaýym ókilderi ne dedi?

Otyrysta komıssııa qu­­ra­myna engen zııaly qaýym ókil­deri tarapynan birneshe usy­nys aıtyldy. Belgili aqyn, Memlekettik syılyqtyń ıe­­­ge­ri Tynyshtyqbek Ábdi­­­­­ká­kim­uly toı-tomalaq, kon­­­ferensııa, konserttermen shek­telmeı abaıtanýdy jo­­ǵary deńgeıge kóteretin ta­­­ǵy­lymdy-tanymdyq shara uıym­­dastyrý qajettigin al­ǵa tartty. «Abaıtaný degen jaı ǵana toıdyń sharýasy emes, bul – aýqymdy ǵy­ly­­­mı jumys. Abaıtanýǵa bir ǵasyrdan asty desek te, biz Abaıdy áli tanı alǵan joq­­pyz. «Jalyn men ottan ja­ralǵan sóz uǵatyn qaısyń bar» deıdi uly Abaıdyń ózi. Osy jalǵyz aýyz sózge áli ja­ýap tabylǵan joq. Abaıdy aqyn deımiz. Fılosof deımiz. Durys. Hakim deımiz. Hakim degen sózdiń de baıybyna bara almaı júrmiz. Menińshe, Abaı hakimnen de bıik. Mysaly, qazaqta mańdaıdyń sory bes eli degen sóz bar. Nemese mań­daıdyń baǵy bes eli deıdi. Bes beresi, alty alasy deıdi. Bes kúndik jalǵan deımiz. Nege ol bes kúndik? Peshene, bes sheshe deımiz. Abaı osylardyń bar­lyǵyn aıtty ma? Biz osy má­­selelerge úńilýimiz kerek. Osy mereıtoıda abaıta­ný­dy bir mysqal bolsyn jo­­­ǵary kótereıikshi. Sol úshin Abaıdy tanýǵa arnalǵan úl­ken baıqaý uıymdastyrsaq degen tilegim bar» dedi aqyn. Se­meılik ǵalym, abaıtaný­shy Asan Omarov uly aqynnyń óleńderin oqý chellendjimen shektelmeı, hakimniń sózine úńilsek, sony kópshilikke jet­kizsek, dárister oqysaq dedi. Sonymen qatar Aqshoqydaǵy Qunanbaı qorymynan 300 metr jerdegi uly Abaı otyz jyl turyp, 150 óleńin shy­­ǵarǵan dóń nazardan tys qal­maı, qorshalsa degen óti­nishin bildirdi. Al ós­ke­­men­dik aqyn, jazýshy, Qa­zaq­stan Jazýshylar oda­ǵy­nyń Shyǵys Qazaqstan ob­lystyq fılıalynyń dırek­tory Áli­bek Qańtarbaev «me­reıtoı qarsańynda Shy­ǵys Qazaqstan oblysy men О́s­kemen qala­syn Abaı dep ata­saq» degen usy­nysyn jetkizdi.

Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Abaı aýdany,
Qaraýyl aýyly

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Izgilik elshisi

Aımaqtar • Búgin, 17:38

Soltústik oblystarda boran bolýy múmkin

Qazaqstan • Búgin, 16:18

Kún energııasy Oralǵa jetti

Aımaqtar • Búgin, 15:46

«Aqyny aq Ertistiń – Qımadıden...»

Rýhanııat • Búgin, 12:46

Fýtbol: Makedonııamen teń oınadyq

Fýtbol • Búgin, 12:24

Kúlki kerýeni № 3

Rýhanııat • Búgin, 11:38

Eń qysqa áńgime. Jandos Júsipbek

Eń qysqa áńgime • Búgin, 11:32

Eń qysqa áńgime. О́mirjan Ábdihalyquly

Eń qysqa áńgime • Búgin, 11:29

Eń qysqa áńgime. Baýyrjan Babajanuly

Eń qysqa áńgime • Búgin, 11:24

Dala úni Almatyda bastalady

Rýhanııat • Búgin, 10:19

Tekti sózdiń tóresi Almatydan bastalady

Aımaqtar • Búgin, 10:11

Taǵylymdy tulǵa

Rýhanııat • Búgin, 09:36

Ǵylym qanatyndaǵy ǵumyr

Rýhanııat • Búgin, 09:34

Moıynqumǵa ushaq qatynaıdy

Aımaqtar • Búgin, 09:29

«Para berme» chellendji bastaý aldy

Aımaqtar • Búgin, 09:27

Kásipodaq úzdikteri marapattaldy

Aımaqtar • Búgin, 09:26

Bı-aǵa salǵan án eken...

Rýhanııat • Búgin, 09:17

Qaıta oralǵan «Don Karlos»

Rýhanııat • Búgin, 09:15

Jeti óner qonǵan jampozym

Rýhanııat • Búgin, 09:12

Taǵdyry tańdalǵan patshaıym

Rýhanııat • Búgin, 09:09

Naǵyz qazaq

Rýhanııat • Búgin, 09:05

«Brakoner» biraz basbuzardy quryqtady

Aımaqtar • Búgin, 09:00

Reseıden de úırenýge bolady

Saıasat • Búgin, 08:52

Zań jobasyn talqylady

Qoǵam • Búgin, 08:46

IýNESKO-nyń syılyǵyn jeńip aldy

Qazaqstan • Búgin, 08:45

Uqsas jańalyqtar