Ekonomıka • 02 Qazan, 2019

Kelesi jyly qandaı taýarlar qymbattaıdy?

37 retkórsetildi

Ulttyq bank jyl sońyna deıin qalaı bolsa da ınflıasııany 4-6 paıyzdyq dálizden asyrmaı ustaıtyny anyq. Al keler jyly qymbatshylyq qaı deńgeıde bolýy múmkin? Qandaı taýar men qyzmet qymbattamaq? Quzyrly organdardyń aldyn ala boljamdaryna súıene otyryp, 2020 jylǵy ınflıasııaǵa boljam jasap kóreıik.

Bıyl Ulttyq bank ınflıasııa dálizin 4-6 paıyz aralyǵynda bekitken. Degenmen halyqtyń aqshalaı tabysynyń kóbeıýi keıbir taýar men qyzmet qunynyń qymbattaýyna túrtki boldy. Ásirese azyq-túlik baǵasy aıtarlyqtaı ósip, sońǵy 12 aıda 10 paıyzdan artyq qymbattaǵan edi. Azyq-túliktiń qymbatshylyǵy jalpy ınflıasııanyń negizgi draıverine aınalyp, qazirdiń ózinde ınflıasııa kórsetkishi 6 paıyzǵa jaqyndap qaldy.

2019 jyldyń sońyna deıin azyq-túlik joǵaryda aıtylǵan sebepke baılanysty qymbattaı beredi. 2020 jyldyń basynan onyń áseri birtindep azaıady. Bul azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlar men aqyly qyzmetter baǵasynyń kóterilý úrdisin údetedi. Ulttyq banktiń toqsandyq esebinde osyndaı boljam bar.

Úkimet azyq-túliktiń baǵasyn shekteı ala ma?

Bas banktiń málimetinshe, keler jyly azyq-túliktiń qym­battaý qarqyny qazirgi 10 pa­ıyz­dan 8 paıyzǵa tómendeıdi. Bul prosess báseńdegenimen, azyq-túlik eń qar­qyndy qymbat­taı­tyn taýar retinde qala bermek. Degenmen 8 paıyzdyq kór­set­­kish jospardaǵy 5,5 paıyzdan báribir aıtar­lyqtaı kóp.

Jańadan qurylǵan Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi azyq-túlik tapshylyǵy men qymbatshylyǵyna qarsy qyzý kúresip jatqany baıqalady. Úki­met otyrysynda vedomstvo basshysy Baqyt Sultanov Premer-Mınıstrge birqatar usy­nys aıtyp, baǵany túsirýdiń amal­daryn usyndy. Ol elorda ma­ńynda kóterme ortalyqtar, saq­taý jáne taratý oryndaryn salý kerektigin, otandyq ónim­di ilgeriletýdiń joldaryn aıt­qan bolatyn. Mınıstrdiń usyny­sy­na oraı, Úkimet áleýmettik ma­ńyz­dy 10 túrli taǵam baǵa­sy­na baqylaýdy kúsheıtip, saýda­ger­lerdiń 15 paıyzdan artyq ústeme qosýyna tyıym salýǵa jáne dúkenderdegi taýarlardyń keminde 30 paıyzynyń otandyq ónim bolýyn qadaǵalaýǵa kelisti. Árıne munyń bári naryqtyq ekonomıkanyń zańdylyqtaryna tompaq keletin «memlekettik menedjment» ekeni túsinikti. Degenmen halyqty qym­bat­shy­lyq qysqanda Úkimet naryqtyń zań­dy­lyqtaryna bas qatyryp jat­paıtyny anyq. Alaıda, so­nyń ózi asa tıimdi bolmaýy múm­­kin. Áıteýir Úkimettiń bul ju­my­synan Ult­tyq bank kóp úmit kútpeıdi, joǵaryda aı­tyl­ǵan boljamdary osyny kórsetedi.

As atasy qymbattaýy múmkin

Úkimet músheleri men sarap­shylar eskermeı júrgen taǵy bir másele – bıylǵy egin shyǵymy. Jaz­daǵy aptap ystyq pen órt, kúzgi tolassyz jaýyn-shashyn dı­qan­­darǵa qıyndyq týdyryp otyr. Bul týraly Aýyl sharýa­shy­lyǵy mınıstrligi resmı túr­de málimdedi. Jalpy, bıyl bı­daı gektaryna 11,5 sentnerden ǵana aınaldy. 17 mln tonna shamasynda ǵana astyq jınala­dy dep kútilýde. Byltyr kórsetkish 20 mln tonnadan asqan edi. Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń birinshi orynbasary Aıdarbek Saparovtyń aıtýynsha, bıyl nan men un ónimderi qymbattaýy yqtımal. Áleýmettik nan baǵasyn Úkimet ustap turary anyq, al makaron ónimderi sekildi basqa taýarlardyń baǵasyn shekteı almaýy ábden múmkin.

Al azyq-túliktik emes taýarlar baǵasy 6-7 paıyz kóterilmek. Bul da jalpy ınflıasııadan joǵary. Azyq-túliktik emes taýarlar baǵasy sońǵy 12 aıda 6 paıyzǵa óskeni belgili. Demek keler jyly jaǵdaı anaý aıt­qandaı ońala qoımaıtyn sekildi.

Aqyly qyzmetter aıtarlyqtaı óspek

Inflıasııaǵa keler jy­ly aqyly qyzmet­terdiń qymbattaýy da aıtarlyqtaı áser etpek. Bıyl tamyzdaǵy jaǵ­daı boıynsha aqyly qyzmetter­diń qymbattaýy bar bolǵa­ny 1,4 paıyzdy qurady. Onyń birneshe sebebi bar. Byltyr Elbasy Nursultan Nazarbaev kommýnaldyq sharýashylyq salasyndaǵy monopolısterdiń basyn qosyp, tarıfterdi tómendetýdi tapsyrǵan bolatyn. Sonyń aldynda ǵana sol monopolıster bılikten baǵany qymbattatýǵa ruqsat alǵan edi. Ondaǵy argýmentteri – tarıfti kótermeıinshe, kommýnaldyq sharýashylyq salasyna ınvestor kelmeıdi. Alaıda tarıf qymbattaǵanymen, kelgen ınvestor bolmady. Osydan keıin bılik tarıfti jappaı qaıta túsirýdi tapsyrdy. Nátı­jesinde respýblıka boıynsha oblys ákimdikteri mono­polısterdi baǵany tómen­detýge májbúrledi. Bul kommýnaldyq qyzmet qunynyń deflıasııasyna jol ashyp, aqyly qyzmet­ter baǵasyndaǵy ınflıasııany aıtar­lyqtaı tómendetti.

Ekinshiden, otandyq Fly Arystan loýkos­teriniń ashylýy da ushaq bıletteriniń arzandaýyna túrtki boldy. Qaǵaz júzinde ǵana arzan bıletterdiń ózi osy salada qyzmet qunyn arzan dep kórsetip, aqyly qyzmetter­diń ınflıasııasyn taǵy ustap qaldy.  

Degenmen keler jyldan bastap aqyly qyzmetter jappaı qaıta ósetinge uqsaıdy. Kommýnaldyq qyzmet tarıf­teri qazirdiń ózinde kóterile bastady. Ekinshiden, temir jol tasymaldaýshylary jol júrý bıletterin qyrkúıek aıynyń ortasynan bas­tap resmı túrde negizgi baǵyttar boıynsha 10 paıyzǵa kóterip qoıdy.

Syrtqy faktorlar kóńilge medeý

Ulttyq bank sarapshy­­lary­nyń máli­metin­she, orta mer­zim­di bolashaqta ınflıasııa bir­tin­dep tómendeıdi. О́zara saý­da jasaıtyn áriptes elderdegi ınflıasııanyń bekitilgen dáliz­de saqtalýy teńge úshin de oń áser etedi.

«Boljamdyq shekte syrtqy ınflıasııalyq ahýal jaqsarady dep kútilýde. Negizgi saýda árip­testerimizde ınflıasııanyń kór­set­­kishteri ózderiniń nysanaly baǵdaryna jaqyn bolady. Eýropalyq odaqta ınflıasııa boljamdyq kezeńniń sońyna de­ıin qazirgi deńgeıden kóp al­shaq­tamaıdy. Ekono­mıka­nyń qa­lypty ósý qarqyny, ult­tyq valıýtanyń birshama berik baǵa­my, sondaı-aq energııa tasy­maldaýshylar baǵasy ony tómen­detýge yqpal etedi dep kú­ti­ledi», dep jazdy Ulttyq bank.

Al Qytaıdaǵy ınflıasııa ıýannyń AQSh dollaryna qatysty baǵamynyń álsireýi aıasynda 2020 jyldyń ortasyna deıin burynǵy boljamnan joǵary bolyp, 2,2%-ǵa deıin jetpek. Esesine Reseıdegi ınflıasııa Ortalyq bankiniń málimeti boıynsha, 2019 jyldyń sońynda 4-4,25 paıyz shama­synda saqtalmaq. Soltústiktegi baǵa­nyń baıaý ósýi ishki jáne syrt­qy suranystyń álsizdigine baı­lanysty qalyptasýda.

Ulttyq banktiń málimetin­she, iri orta­lyq bankter rıtorı­kasynyń jumsarýy nátıjesin­de syrtqy monetarlyq talaptar aıtarlyqtaı jumsarmaq. 2019 jylǵy 31 shildede AQSh FRJ birinshi ret 2008 jyl­dyń sońynda negizgi mólsherlemeni 2-2,25%-ǵa deıin tómendetti. Al Eýropa ortalyq banki eko­nomıkalyq ósýdi qoldaý jáne ınflıasııany targetteletin deń­geıge jaqyndatý úshin 2020 jyl­ǵy birinshi jarty­jyldyqqa deıin mólsherlemeni ózgerissiz saqtamaq.

Qoryta aıtar bolsaq, 2020 jyly Qazaq­standa azyq-túlik baǵasy bıylǵydaı sharyq­tap qymbattamaǵanymen, bir­shama óspek. Onyń ústine jol júrý bıletteri men kom­mýnal­dyq qyzmet tarıfteri de qym­battaıdy. Degenmen syrtqy eko­nomıkalardyń oń yqpalymen ınflıasııa shamamen 5,5 paıyz deńgeıinde saqtalýy múmkin. Munyń bári munaı naryǵyndaǵy jaǵdaıdyń qazirgideı salystyrmaly túrde «turaqty» bolsa ǵana. Al AQSh pen Qytaıdyń ere­gisi kúsheıip, «qara altyn» quny kúrt tómendese, teń­ge deval­­vasııaǵa ushyrap, bul óz kezeginde ınflıasııany ýshyq­tyrýy yqtımal.

 

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Elıtaly kezeńge joldama aldy

Sport • Búgin, 09:58

Eki qola medal enshiledi

Boks • Búgin, 09:57

«Barystyń» qarqyny qatty

Hokkeı • Búgin, 09:52

Kıprdi de jeńe almadyq...

Fýtbol • Búgin, 09:51

Galbadrah bolmasa qaıter edik?!

Sport • Búgin, 09:49

«Qara altyndy» qapysyz aǵyzǵan

Qazaqstan • Búgin, 09:44

Qyz áýlıe

Rýhanııat • Búgin, 09:34

Qaıtalanbas qymyz dámi

Qazaqstan • Búgin, 09:33

Rýhanı jańǵyrǵan aýyl

Rýhanııat • Búgin, 09:28

Ekijaqty kelisimge qol qoıyldy

Qazaqstan • Búgin, 09:26

Tálim men tájirıbe ushtasqan uıa

Qazaqstan • Búgin, 09:10

Jambyldyqtardyń jarqyn jobasy

Aımaqtar • Búgin, 08:36

Joshy ulysynyń joǵalǵan shaharlary

Rýhanııat • Búgin, 08:31

Úılestirý keńesiniń kezekti basqosýy

Qazaqstan • Búgin, 08:27

Túgel túrkini túgendegen

Álem • Búgin, 08:20

Katonqaraǵaıdy qalaı saqtap qalamyz?

Qazaqstan • Búgin, 08:12

«Dostastyq vızasyn» engizýdi usyndy

Prezıdent • Búgin, 08:03

Taldyqorǵanda 5 myń aǵash otyrǵyzyldy

Aımaqtar • 12 Qazan, 2019

Keı óńirlerde aýa-raıy ózgeredi

Aımaqtar • 12 Qazan, 2019

Eń qysqa áńgime. Iesiz zyndan. Dıdar AMANTAI

Rýhanııat • 12 Qazan, 2019

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly

Rýhanııat • 12 Qazan, 2019

Senatorlar senbilikke shyqty

Qazaqstan • 12 Qazan, 2019

Uqsas jańalyqtar