Ekonomıka • 02 Qazan, 2019

Alys-beris kólemi artyp keledi

23 retkórsetildi

Elimizdiń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginen alynǵan málimetter bo­ıynsha qańtar-maýsym aılarynda Qazaqstannyń Iranǵa eksporttaǵan aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń kólemi ótken jyldyń osy merzimimen salystyrǵanda 3,8%-ǵa (160,2 mln dollardan 166,5 mln dollarǵa) ósken.

Qazaqstannan Iranǵa eksporttalatyn taýardyń basym bóligin arpa ónimderi quraıdy eken. Osy ýaqyt aralyǵynda onyń kólemi 741,1 myń tonnaǵa, aqshalaı eseptegende  143,4 mln dollarǵa jetken. Sondaı-aq 1,1 myń tonna (5,6 mln AQSh dollaryna) salqyndatylǵan iri qara maldyń eti eksporttalǵan. 13,8 myń tonna tutas nemese usaqtalǵan raps tuqymdary shyǵarylyp, budan 5,5 mln dollar kiris túsken. Munyń syrtynda 3 mln dollardyń basqa da aýylsharýashylyq ónimderi eksporttalǵan.

Bıylǵy aq­pan aıynda Eýrazııalyq ekono­mı­kalyq odaq pen Iran arasyn­daǵy erkin saýda aımaǵy týraly ýaqytsha kelisim aıasynda Qa­zaqstan Respýblıkasy Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrligi, Reseı Fe­derasııasynyń Aýyl sha­rýashylyǵy mınıstrligi jáne Iran Islam Respýblıka­synyń Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstrligi arasyndaǵy bıdaı saý­dasy salasyndaǵy ózara tú­sinistik týraly memorandýmǵa qol qoıylǵan bolatyn. Bul qujat Qazaqstan men Iran arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq ynty­maq­tastyqty óristete túsýge múmkindik beredi.

Jýyqta elordada Qazaqstan men Iran arasyndaǵy saýda-eko­nomıkalyq, ǵylymı jáne mádenı yntymaqtastyq jónindegi úkimet­aralyq komıssııanyń 16-shy otyrysy ótti. Úkimetaralyq komıssııa Qazaqstannyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Sa­parhan Omarov jáne Iran­nyń Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstri Mahmýd Hodjatı bas­shy­lyǵymen jumys istedi. Oty­rysqa deıin mınıstrler eki­jaq­ty kelissózder ótkizdi.

Saparhan Omarov Qazaqstan men Iran arasyndaǵy ekijaq­ty yntymaqtastyqtyń, ásire­se aýylsharýashylyǵy salasyn­daǵy mańyzdylyǵyn atap ótti. 

Osy basqosý barysyn­da Qa­zaq­stan jaǵy mal sharýa­shy­lyǵynda ynty­maqtastyq ornatýdy usyndy. Qazaqstan Iranǵa bolashaqta qoı etiniń eksportyn ulǵaıtýdy josparlap otyr. Iran jaǵy da Qazaqstanda et óńdeý boıynsha birlesken ká­siporyndar qurýǵa múddelilik ta­­ny­týda. Jaqynda Almaty ob­ly­synda Iran bıznesiniń qaty­sýymen «EmpireFoods» et óń­deý kesheni paıdalanýǵa berildi.

Yntymaqtastyqtyń taǵy bir salasy – Qazaqstanda balyq já­ne ósimdik maıy óndirisi boıynsha birlesken jobalardy qurý bolyp otyr.

Degenmen atap kórseter bir másele, joǵaryda keltirilgen ýaqyt aralyǵynda Irannyń Qazaqstanǵa jóneltetin aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń kólemi edáýir tómendegeni baı­qa­lady. Bul jó­nindegi naqty derekterdi keltiretin bolsaq, Irannan Qazaqstanǵa keletin aýylsharýashylyq ónimderiniń ımporty 2019 jylǵy qańtar-maýsymda 30,6%-ǵa  nemese 23,8-den 16,5 mln-ǵa deıin tómendegen eken. Mine, osynyń saldarynan Qazaqstan men Iran arasyndaǵy aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń jalpy taýar aınalymy 2019 jyldyń qańtar-maýsym araly­ǵynda ótken jyldyń osy mer­zimimen salystyrǵanda 0,6%-ǵa nemese aqshalaı eseptegende 184 mln dollardan 182,9 mln dollarǵa tómendegen.

Kórip otyrǵanymyzdaı, eki el ara­syndaǵy aýyl sharýashylyǵy ónimderi boıynsha saýda aına­lymynyń báseńdeýi sonshama úlken emes. О́ıtkeni bul jer­de Qazaqstan eksportynyń kóle­mi ımportqa qaraǵanda birne­she ese basym bolyp otyr. Má­se­len, joǵarydaǵy 182,9 mln dollardyń 160 mln dollardan astamyn Qazaqstannyń Iranǵa jóneltetin eksporttyq ónimderi quraıdy.

Al endi Irannan Qazaqstanǵa ákeli­netin negizgi ónimder túri­ne zer salsaq, bul el bizge kepti­ril­gen júzim, piste, pııaz, qyzylsha sekildi ónimderdi jóneltedi eken. Árıne mundaı jemis, kókónis túrlerin elimizde de óndiredi. El ishinde jylyjaılardyń kó­beıýine baılanysty bul ónim­derdiń úlesi jyldan-jylǵa arta túsýde. Sondyqtan Iran ım­portynyń qysqarýyna birshama túsinistikpen qaraýǵa bolady jáne bul ýaqytsha qubylys bolýy da múmkin. О́ıtkeni Iran eli atalǵan ónimderdi ejelden molynan óndiredi. Eger ım­port­tyq ónimder baǵasy arzan bolsa, ol ónimderdi molynan tutynýǵa da bolady. Bul jer­degi mańyzdy másele ekijaqty yntymaqtastyqty odan ári damyta túsý bolyp otyr.

Úkimetaralyq komıssııanyń 16-shy otyrysyna Iran ja­ǵy­nan 40-qa tarta adam qatysty. Olardyń arasynda úkimet adam­darymen qatar bıznesmen­der de boldy. Bul jaǵdaı Iran tarapynyń Qazaq­stanmen saýda-ekonomıkalyq yntymaq­tas­tyqty nyǵaıta túsýge múddelilik tanytyp otyrǵanyn bildirse kerek. Muny óz sózinde Irannyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Mahmýd Hodjatı myrza da atap ótti.

Iranǵa aýyl sharýashylyǵy ónim­deriniń eksportyn arttyrý máselesi Qazaq­stan úshin de ma­ńyzdy ekenin aıta ketsek, ar­tyq bolmas. Elimiz sońǵy ýa­qytta aýyl sharýashylyǵy sa­la­syn damy­týǵa erekshe mán be­rýde. Bul úshin, árıne, birinshi ke­zek­te sala ónimderiniń eks­portyn ulǵaıtýymyz kerek. El bas­shy­lyǵy osy máseleni alǵa jyl­jy­týdyń san túrli joldaryn qarastyrýda. Máselen, eli­mizdiń Tuńǵysh Prezıdenti – El­basy Nursultan Nazarbaev­tyń bas­tamasymen Islam ynty­maq­tastyǵy uıymynyń aıasynda Azyq-túlik qaýipsizdigi jónin­degi ıslam uıymy (AQIU) quryl­ǵan bolatyn. AQIU shtab-pá­teri Nur-Sultan qalasynda or­na­lasqan. Qazirgi tańda uıymnyń quramyna Islam áleminiń 33 memleketi kiredi jáne onyń qyzmeti aýyl sharýashylyǵy men azyq-túlik áleýeti salalarynda musylman áleminiń kúsh-jigerin jumyldyrýǵa baǵyttalǵan. Osy uıym hatshylyǵynyń kel­tirgen málimetteri boıynsha joǵarydaǵy 33 memleket jylma-jyl 101 mlrd dollardyń aýyl sharýa­shylyǵy ónimderin ımporttaıdy eken. Importtyń basym bóligin, ıaǵnı halal ónimderdi bul memleketterge Bra­zılııa, Úndistan, Aýstralııa jáne Ja­ńa Zelandııa sekildi elder jetkizip berýde. Jyl saıyn álemniń kóptegen elderine 2 mlrd dollarǵa jýyq aýyl sharýashylyǵy ónimderi men taǵam túrlerin shyǵaratyn Qazaqstan, mamandardyń aldyn ala esepteýleri bo­ıynsha, eger musylman álemimen saý­da-ekonomıkalyq yntymaq­tas­tyqty durys jolǵa qoıa alsa, aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy eksportynyń kólemin úsh esedeı arttyra túsken bolar edi.

Mine, osy elder arasynda Iran­men yntymaqtastyqty damy­týdyń birshama tıimdi tus­tary bar. О́ıtkeni Qazaqstan men Iran Kaspıı jaǵalaýynda ornalasqan. Osydan birneshe jyl buryn eki eldi tikeleı baı­lanystyratyn Qazaqstan– Túrik­menstan – Iran temir  joly iske qosylyp, elimiz Parsy túbegine shyǵýdyń múmkindigine ıe boldy. Basqa musylman elderi de odan ári qol sozym jerde tur deýge bolady.

Demek, mundaı múmkindikti paı­da­lanǵan abzal.

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Ǵylym qanatyndaǵy ǵumyr

Rýhanııat • Búgin, 09:34

Moıynqumǵa ushaq qatynaıdy

Aımaqtar • Búgin, 09:29

«Para berme» chellendji bastaý aldy

Aımaqtar • Búgin, 09:27

Kásipodaq úzdikteri marapattaldy

Aımaqtar • Búgin, 09:26

Bı-aǵa salǵan án eken...

Rýhanııat • Búgin, 09:17

Qaıta oralǵan «Don Karlos»

Rýhanııat • Búgin, 09:15

Jeti óner qonǵan jampozym

Rýhanııat • Búgin, 09:12

Taǵdyry tańdalǵan patshaıym

Rýhanııat • Búgin, 09:09

Naǵyz qazaq

Rýhanııat • Búgin, 09:05

«Brakoner» biraz basbuzardy quryqtady

Aımaqtar • Búgin, 09:00

Reseıden de úırenýge bolady

Saıasat • Búgin, 08:52

Zań jobasyn talqylady

Qoǵam • Búgin, 08:46

IýNESKO-nyń syılyǵyn jeńip aldy

Qazaqstan • Búgin, 08:45

«Eńbek» eleýsiz qaldy

Qoǵam • Búgin, 08:43

Robot-tehnıka úıirmeleri qajet pe?

Qazaqstan • Búgin, 08:26

Qurylysshylar nege ereýilge shyqty?

Qazaqstan • Búgin, 08:24

«Januıa» ortalyǵy jumysyn bastady

Qoǵam • Búgin, 08:22

Kedergisiz ómir syılaıdy

Qoǵam • Búgin, 08:22

Reformalar oza shabýdy kótermeıdi

Qoǵam • Búgin, 08:19

Azamattyq jaýapkershilik qajet

Qoǵam • Búgin, 08:16

Ashyq qoǵam aıshyqtary

Búgin, 08:14

Tazalyqtan aldyna jan salmaıtyn jurt

Qoǵam • Búgin, 08:08

Jaldamaly jumysshylar jalaqysy artty

Ekonomıka • Búgin, 08:05

Sheteldik taýarlar qymbattady

Ekonomıka • Búgin, 08:03

Ekonomıkalyq ósimniń kóleńke tusy

Ekonomıka • Búgin, 08:00

Baspana baǵasy nege kóterildi?

Qoǵam • Búgin, 07:58

Yntymaqtastyqtyń jańa kezeńi

Qazaqstan • Búgin, 07:52

Eń qysqa áńgime. Qanat Ábilqaıyr

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Arman Álmenbet

Eń qysqa áńgime • Keshe

Kúlki kerýeni № 2

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar