Rýhanııat • 04 Qazan, 2019

Altyn Orda handarynyń qorymy

41 retkórsetildi

Soltústik Qazaqstan oblysynyń Ýálıhanov aýdanyndaǵy Sileti ózeniniń tómengi aǵysyndaǵy «Qyzyl oba» degen jerdi qazǵan M.Qozybaev atyndaǵy oblystyq ýnıversıtet pen Pavlodar memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń «Margulan centre» ortalyǵynyń birlesken arheologııalyq ekspedısııasy sensasııalyq jańalyq ashty.

Olar jýyrda, ózderiniń pikirine qaraǵanda, HIV ǵasyrda Altyn Orda bıleýshileri jerlengen mavzoleı-qorymdy tap­qan. Arheologtar ony Joshy han jáne odan keıingi handar men tóreler urpaqtarynyń jer­lengen orny dep boljap otyr. Aýmaǵy 1200 sharshy metr­lik qorym jaı qazaqtiki emes, naq bıleýshilerge tán eken­digi kóptegen aıǵaqpen dáleldengen. Sonyń ishinde sol zamanǵa tán sheberlikpen qalan­ǵan kirpish, onyń qalyńdyǵy, tabylǵan asyl zattar men t.b. arheologııalyq eskertkishter tek bıleýshilerge tán ekendigin aıǵaqtaıtyndaı. Sonymen birge jerlengen adamdardyń Is­lam dástúrimen jer qoınyna berilgeni de belgili bolyp otyr. О́ıtkeni Altyn Orda О́zbek han­nyń kezinen bastap Islamdy resmı dini retinde qabyldaǵany málim.

On sharshy shaqyrymdy alyp jatqan osy jerden kirpish kúıdiretin peshtiń, sý jet­kizetin shyǵyrdyń silemderi tabylǵan. Osy jazyqqa arheo­lo­gııalyq barlaý jasaǵan spýt­nıktik túsi­rilimder men ushqysh­syz ushatyn apparattyń kómegi­men túsirilgen aerofoto­lardy salys­tyryp, saralaı kele, ǵalymdar munda ejelgi órke­nıettiń izderi, qoldan sýara­tyn ırrıgasııalyq qurylym­dar, toǵandar men aryq­tar bol­ǵan­dyǵyn boljaıdy. Ekspedısııa basshysy, belgili arheolog, «Úrjar hanshaıymyn» tapqan Tı­mýr Smaǵulovtyń aıtýy­na qaraǵanda, osy aımaqta bar­lyǵy 7 mavzoleı bar eken. Osy­nyń bári Orda handarynyń bir stavkasy osy jerde orna­las­qanyn jáne bul aımaq mem­lekettiń bir mádenı-saıası orta­lyǵy bol­ǵanyn kórsetedi.

Munyń ózi, saıyp kelgende, Soltústik Qazaqstan dalasyn mekendegen kóshpeli turmystaǵy halyqtyń belgili bir ortaly­ǵy, sol zamanǵa tán qalasy da bolǵanyn  aı­ǵaqtaıdy. Kirpishtiń joǵary sapasy da ınjenerlik aqyl-oıdyń jetik bolǵanyna mysal bola alady.

 Tabylǵan jańalyqtar akademık Álkeı Marǵulan bir kezde aıtqan qazaq dala­synda aýyz sý jetkizilgen ǵana emes, sýmen jy­ly­tylatyn qalalar bolǵany, olarda shahar mádenıeti de qalyptasqany týraly bol­jam­daryn rastaýǵa bir dálel retinde qarastyrylyp otyr.

Osy jańalyqqa baılanysty Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov jýrnalıster aldynda málimdeme jasap, tabylǵan qazba jańalyq­tary «Rýhanı jańǵyrý» baǵdar­lamasyna qosylǵan súbeli úles jáne tarıhı mańyzy zor oqıǵa eke­nin atap ótti. Sonymen birge ol qazba ju­mys­taryn júrgizý jalǵastyryla­ty­nyn, basshy­lyq tarapynan oǵan jan-jaqty qoldaý kórsetiletinin jetkizdi.

«Elimiz Altyn Ordanyń 750 jyldyǵyn atap ótýge bel býyp otyrǵanda, onyń bizdiń jerimizde ornalasqan dep boljanýynyń ózi biz úshin ǵana emes, búkil res­pýblıka úshin mańyzy zor oqı­ǵa. Bıylǵy qazba jumystary aıaq­taldy, al aldaǵy jazda arheo­log­tarǵa tıisti qarajat mólsheri, qural-jabdyqtar bólinetin bolady. Al mavzoleı-qorymnyń ózi oblystaǵy qasıetti oryndardyń birine aınalatyny sózsiz», dedi óńir basshysy.

HV ǵasyrdyń ekinshi jartysynda Qazaq handyǵy quryldy. Al arheologtar myna jerleý oǵan deıin, ıaǵnı Altyn Ordanyń ydyramaı turǵan kezinde júrgizil­gen degen boljam aıtady. Endi tabylǵan artefakti­ler zert­ha­na­lyq saraptamadan ótken soń onyń anyq-qany­ǵyna kóz jetkiziletin bolady.

«Biz tabylǵan dúnıelerdiń báriniń Altyn Orda tarıhyna jatatyndyǵyn ǵylymı turǵy­dan dáleldeýge tyrysamyz. Ol úshin jan-jaqty zertteýler júr­gizi­ledi», dedi M.Qo­zy­baev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýnı­versı­teti­niń prorektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory Aqmaral Ybyraeva.

Sóıtip ǵylym áleminiń tabal­dyryǵynan taǵy bir erekshe jańalyq attap otyr.

 

PETROPAVL

 

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Atyraýlyq sarbazdar áskerge attandy

Aımaqtar • Búgin, 17:27

Almatyda taǵy da jylý qubyry jaryldy

Qoǵam • Búgin, 16:20

Jambylda aǵash kóshetteri otyrǵyzyldy

Aımaqtar • Búgin, 16:02

Taldyqorǵanda tekstıl shyǵarylady

Aımaqtar • Búgin, 15:42

Eń qysqa áńgime. Qanat Ábilqaıyr

Eń qysqa áńgime • Búgin, 11:33

Eń qysqa áńgime. Arman Álmenbet

Eń qysqa áńgime • Búgin, 11:26

Kúlki kerýeni № 2

Rýhanııat • Búgin, 10:27

Qylqalamnyń ushynda – Qaraǵandy

Rýhanııat • Búgin, 09:48

«Qoıanqasqa» tulpar top jardy

Rýhanııat • Búgin, 09:11

Qazan meshitiniń úlgisin tańdapty

Rýhanııat • Búgin, 09:09

Qazaq dastarqanynan dám tatty

Aımaqtar • Búgin, 09:03

Baqyt Bókebaev: Bekzat óner belesteri

Rýhanııat • Búgin, 08:59

Aqyn qalamyndaǵy akademık beınesi

Rýhanııat • Búgin, 08:56

Baıanǵalı týraly baıan

Rýhanııat • Búgin, 08:52

Joldyń jaıy qalaı: Mamandar jetispeıdi

Aımaqtar • Búgin, 08:50

Semizdik túrli syrqatqa sebepshi

Qoǵam • Búgin, 08:39

«Nurly kósh» kúnin belgilesek...

Qoǵam • Búgin, 08:35

Jańa aıaldamaǵa jany qas

Aımaqtar • Búgin, 08:31

Jańaózende jańa joba bastaldy

Aımaqtar • Búgin, 08:24

Taǵzym men taǵylym toǵysqan toı

Rýhanııat • Búgin, 08:19

Bizdiń belsendiligimiz de mańyzdy

Qoǵam • Búgin, 08:16

Ekonomıkada turaqty ósim bar

Ekonomıka • Búgin, 08:06

Kraýdfandıng qazaqqa da jat emes

Qazaqstan • Búgin, 08:00

Elbasy Qyrǵyzstan basshysymen kezdesti

Saıasat • Búgin, 07:56

Uqsas jańalyqtar