Álem • 21 Qazan, 2019

Katalonııa halqy jappaı bas kóterdi

98 retkórsetildi

Ispanııa avtonomııasy sanalatyn Katalonııada halyq kóteriliske shyǵyp, el ishi qarýly qaqtyǵystardyń oshaǵyna aınaldy. Shıelenistiń sebebin Ispanııa sotynyń Katalonııa táýelsizdigi úshin kúresýshilerdi qamaýǵa alý sheshimimen baılanystyrady. Qaqtyǵys nátıjesinde zardap shekkenderdiń sany kún sanap ósýde. Áýejaı men avtojoldar jabylǵan. Ereýildiń qashanǵa deıin sozylatyny halyqqa da, bılikke de belgisiz. Al narazylyqty uıymdastyrýshylar istiń sońyna deıin kúresýge bel baılaǵan.

14 qazannan bastap Ispanııa qalalarynyń birqatarynda, ásirese Barselonada myńǵa jýyq adam narazylyq aksııa­syna shyǵyp jatyr. Narazy­lardyń kóbi – jastar. Uıym­das­tyrýshylar aksııany «Demo­kratııa sýnamıi» dep atapty. Bir qyzyǵy, uıymdastyrýshylar bul narazylyq aldyn-ala jos­par­lanbaǵanyn aıtady.

Katalonııanyń táýelsizdigin talap etken jastar avto jáne temir joldardyń jumy­syna kedergi jasaýda. Bılik Is­pa­nııa­daǵy úlkendigi jóninen ekin­shi sanalatyn «El-Prat» áýe­jaıyn jabýǵa májbúr bol­dy. Ereýilshiler bul áreketi­men álemniń nazaryn ózderine aýdarmaq nıetin jasyrmady. Olardyń oıynsha, bul – Ispanııanyń ǵana emes, álemdegi demokratııanyń máse­lesi. Alǵashynda beıbit aksııa retinde bastalǵan narazy­lyqtyń sońy tóbeleske ulasyp, qarý qoldanýǵa alyp keldi. Sherýge shyqqandar qaladaǵy birqatar qoqys konteınerin órtep, qarýly kúshter qyzmet­kerlerine shabýyl jasady. Polısııa da ereýilshilerge oq atty. Der kezinde toqtatpasa, Bar­selonanyń týrıstik oryndaryna qaýip tónýi múmkin deı­di qala basshylyǵy. О́ıtkeni ereýilshiler órtep ketken qoqys konteınerleriniń ush­qy­ny belgili arhıtektor An­tonıo Gaýdıdiń eńbegi La Ped­rerýdiń mańyna túsken. Res­mı aqparatqa súıensek, ereýil bastalǵan birinshi kún­niń ózinde-aq 131 adam zardap shegip, 50 adam ustalǵan.

17 qazanda ereýil aýqymy ulǵaıyp, ýshyǵa túsken. Bul joly 40 myńǵa jýyq halyq bas kóterdi. Alańǵa jınalǵandar avtokólikterdi órtep, tártip saqshylaryna jarylǵysh zattar men tas laqtyrǵan. Al polısııa tikushaq­tan pıro­tehnıkalyq raketalar jaýdyrǵan. Bir túnniń ishin­de qala boıynsha 500-ge jýyq órt tirkelgen. Quqyq qorǵaý organdarynyń 54 qyz­metkeri men 18 ulttyq polısııa qyzmetkeri jara­qat alǵan. Al qamaýǵa alynǵan ereýil­shiler sany – 50. Bir ǵana Barselonadan – 29, Tar­ragoneden –14, Leıde qalasy­nan 8 adam ustalypty.

Jaǵdaıdyń údeı túsýine Ispanııa quqyq qorǵaý organ­darynyń Katalo­nııa separa­tısteriniń kóshbasshy­laryn 9-13 jylǵa qamaý úkimi sebep bolyp otyr. 2017 jyly birneshe belsendi Katalonııa­nyń táýelsizdigi týraly zań­syz referendým ót­kizýdi qol­ǵa alǵan edi. 2 jyl boıy Mad­rıd sotynda qaralǵan istiń úkimi 14 qazanda jarııa­lan­dy. Sonymen birge sot Ka­ta­­­lo­nııa­nyń eks-prezıdenti Karles Pýchdemondy ekstradısııa­laý talabyn qaıta qolǵa alyp otyr. Ony da birneshe jyl buryn separatızmge qa­ty­sy bar dep aıyptaǵan edi. Karles Pýchdemon búginde Bel­gııada boı tasalap júr.

Al Katalonııa aımaǵynyń qazirgi prezıdenti Kım Torra belsendilerdi qamaý demo­kratııaǵa nuqsan keltirýmen teń deıdi. Ol quzyrly organ ókilderinen saıası tutqyn­dardy bosatýyn, repressııa­ny toqtatýyn surady. Aqparat­qa súıensek, qamalǵandardyń arasynda eń uzaq mer­­zimge kesilgeni Orıol Jýn­­­keras eken. Oǵan 13 jyl bas bostandyǵynan aıyrý úkimi shyǵarylǵan. Zań­syz refe­ren­dýmǵa qatysy bar dep tanyl­ǵan Raýl Ro­meva, Jordı Týrýl, Dolors Ba­ssalarǵa 12 jyl bas bos­tan­­dyǵynan aıyrý jazasy kesildi. Orıol Jýn­keras Reuters-ke bergen suh­batyn­da belsendilerdi qamaý Kata­lonııa táýelsizdigi úshin kúre­sý­shilerdi jiger­len­dire túse­ti­nin, qozǵalysty toq­tat­pa­ıtynyn aıtty. Ispanııa úki­meti de bel­sendilerdi tyńdaýǵa ázir ekenin bildirdi. Máselen, sársenbide Is­panııa úkimetiniń basshysy Ped­ro Sanches úsh belsendimen kez­des­ip, olardyń oıyn tyńdap qaıtty.

Ispanııa basylymdary­nyń boljamyna qarasaq, ereýil­shiler legi áli de seıile qoımaı­tynǵa uqsaıdy. Narazylar ja­qyn arada aksııalaryn Mad­rıd kóshelerinde de jalǵas­ty­­ra­tynyn aıtqan. Beıbit ak­sııa­nyń mundaı qantógis­ke ula­­s­a­tynyn eshkim de bo­lja­maǵan. Sondyqtan zar­dap shek­ken­der­diń sany al­daǵy ýaqytta arta túsýi múm­­kin. 10 qarashaǵa kezekten tys parlament saı­laýyn bel­gilegen Ispanııa bıligi úshin mundaı bassyzdyqtyń jal­ǵa­sýy jaqsy emes. Muny bile­tin ereýilshilerdiń de art­qa sheginer oıy joq. Kata­lo­nııa Ispanııanyń eń baı aı­maǵy ekeni de belgili. Hal­qy respýblıka boıynsha eń úl­­ken salyqty tólep otyr. Bul jolǵy kóterilistiń arty 2017 jyl­­daǵydaı bıliktiń elemeýimen ne narazylardyń qal­a­ýyn oryndaýymen aıaqta­lary belgisiz. Bul ahýal Ispanııa  ǵana emes, álem jurt­shylyǵyn alańdatyp otyr.

Sońǵy jańalyqtar

Táýelsizdik – tuǵyrym

Aımaqtar • Búgin, 17:01

Arhıv ǵımaratyna eskertkish taqta ornatyldy

Rýhanııat • Búgin, 16:43

Jas otbasylar baspanaly boldy

Aımaqtar • Búgin, 16:16

Kúlki kerýeni № 25

Rýhanııat • Búgin, 12:49

Almatyda patrıottyq ánder keshi ótti

Rýhanııat • Búgin, 10:16

BQO-da jastar syılyǵy tabystaldy

Aımaqtar • Búgin, 10:01

Irgeli jobalar júzege asty

Qoǵam • Búgin, 07:47

Jastardy jete tanýǵa jol ashty

Qoǵam • Búgin, 07:46

Qoldaý ǵylymǵa qajet

Qoǵam • Búgin, 07:39

Pleı-off kezeńine shyqqandar belgili

Fýtbol • Búgin, 07:37

Apta úzdigi atandy

Hokkeı • Búgin, 07:35

«Altyn tobylǵy» ıegerleri anyqtaldy

Rýhanııat • Búgin, 07:33

Súıispenshiliktiń anasy – yqylas

Rýhanııat • Búgin, 07:26

О́nim men ósim eselendi

Aımaqtar • Búgin, 07:18

Tartymdylyq tereńdeı túspek

Aımaqtar • Búgin, 07:16

Úlken ómir jolynyń kezeńderi

Ekonomıka • Búgin, 07:13

Shardara GES-i tolyq jańǵyrady

Ekonomıka • Búgin, 07:05

Nagradalar tapsyryldy

Qoǵam • Búgin, 06:57

«Klassıktiń keshikken mahabbaty»

Kıno • Búgin, 06:51

Uqsas jańalyqtar