Aımaqtar • 21 Qazan, 2019

Bastaǵan da tastaǵan qubyr qurylysy

140 retkórsetildi

Soltústik Qazaqstannyń Esil aýdanynda Taýaǵash degen aýyl bar. Bul aýyl ózge eldi mekenderdeı emes, ornynan jyljymaı, eshqaıda kóshpeı otyrǵan, dińgegi berik, irgeli qazaq aýyly. Basqa jerdiń bári kóship jatqanda taýaǵashtyqtardyń kóshpegenine jurttyń bári tańǵalady. Kóshpeıtin sebebi – aýyldyqtar eńbekqor. Qıyndyqtan qashpaı mal, qus ósirip, tipti aýlasynda kókónisti kókmaısadaı qulpyrtyp otyr.

Aýyl turǵyndary tegis qara­kóz­der. Bári de ata-babasynyń ejel­gi qonysynda otyrǵan jandar. Aýla saıyn bir-bir traktordan bar. Qystyq otyn-shóbin, jem-azyǵyn ala jazdaı typyrlap, bir-birinen qalmaı, ózderi daıyndap alady. Eshkimnen eshteńe surap, telmirmeıdi. Jalǵyz-aq suraıtyndary – ókimet bir durys jol salyp berse eken deıdi. О́ıtkeni kóktem men jazdyń laısańynda, qystyń qystalańynda bul aýylǵa jetý nemese aýyldan shyǵý qıyn. Aýyryp, syrqamaıtyn adam joq, joldyń qıyndyǵy ásirese syrqattanǵandarǵa aýyr tıedi. Shıet­teı balalar tıisti medısınalyq jár­dem alatyn jerge ýaqytynda jete almaı, shetinep te ketedi. Al aıaǵy aýyr kelinshekter jol ústinde bosanyp, ábden ábigerge túsip jatqany.

Aýylda «100 mektep, 100 aýrýhana» baǵdarlamasy boıynsha zamanaýı mektep ǵımaraty salynǵan. Bala sany seksenniń tóńireginde, tym azaımaıdy, kóbeıip te ketpeıdi. Ońtústikten jetken aǵaıyndar men oralmandar osynaý qalyń qazaq ortasyna kelgisi bar-aq, biraq joldyń qıyndyǵyn estigende at-tondaryn ala qashady.

Taza aýyz sýǵa aýyl turǵyndary 2006 jyldan beri qol jetkizgen. Tereń­degi jerasty sý qorynan sor­ǵysh arqyly tartylyp alynǵan sý tur­ǵyndarǵa tazalanyp beriledi. Alaı­da kópten qoldanǵan soń eskirgen taza­laǵysh súzgiler men sý sorǵysh qural jıi isten shyǵyp jatady. Ony jóndeýge tıisti «Qamqor Esil» JShS brıgadasy da ońaılyqpen kele qoımaı, turǵyndar birneshe kún tazalanbaǵan sý ishýge májbúr bolyp qalatyn kezder jıi bolyp turady.

Mine, osyndaı qıyndyqtan shyǵý­dyń joly bıyl tabylǵandaı, aýyl turǵyndary máz bolyp qalǵan eken. Másele mynada. Aımaqty tu­tas­taı aýyz sýmen qamtıtyn Esil ózeninen sý tartatyn «Presnov top­tyq sý qubyry» Taýaǵashtan on shaqyrym jerdegi Spasovka aýyly arqyly Jambyl aýdanynyń aýma­ǵy­na qubyr tartatyn-dy. Olardyń quby­rynyń bir tarmaǵy Taýaǵashqa da tartylady dep belgilenip, 23 mln teńgege qysymmen rettegish qurylys (QRQ) salynǵan. Bul osydan eki jyl buryn bolǵan oqıǵa. Aýyl turǵyndary buǵan qýanyp, endi Esildiń sýyn ishetin boldyq dep máz bolyp júredi.

Alaıda QRQ qurylysyn «Kımakı» JShS negizinen aıaqtaǵan, biraq jerine jetkizbegen. Negizgi sharýaǵa qajetti qosalqy bólshekter salynbaǵan, elektr qýatyna qosylmaǵan. Merdi­ger­diń ózi memlekettik Sý resýrstary jónindegi komıtetiniń mańyndaǵy daýlarǵa iligip, bul aradan tabanyn jaltyratqan. О́ıtkeni olardy jaldaǵan atalǵan komıtet bolatyn.

Sodan beri ádemi bastalyp, abyroı­syz tastalǵan qurylys taýaǵash­tyq­tar­dyń kózin qyzyqtyryp, aýyldyń basynda áli tur. Jelge shashylǵan mıllıondardyń da suraýy joq, ne qarjy baqylaý basqarmasy, ne quqyq qorǵaý organdary izdeý salmaıdy.

Osyndaı jaǵdaıda bıylǵy kók­tem­ge aýyl turǵyndarymen kezdesýge kelgen aýdan ákimi úmit otyn jaǵyp ketedi. Ol sýdy aýylǵa ǵana emes, kóshege engizip beremiz degen ýádeni úıip-tógedi. Tek kóshege tartatyn qubyrdyń ornyn aqsha jınap, qazdyryńdar deıdi ol. Buǵan qýanyp qalǵan turǵyndar ortalarynan aqsha jınap, ekskavator jaldap, transheıany qazdyryp tastaıdy. Ol buryn sý tartylǵan qubyrdyń boıymen ońaı qazylady.

Alaıda... sol ákim eki-úsh aıdan soń bir sebeptermen ornynan túsip qalady. Al jańa kelgen ákim Altyn­bek Abdýllaev bul sharýanyń ońaı she­shil­meıtinin aıtady. О́ıtkeni bári qara­jatqa kelip tireledi. Bul shy­ǵyn­­ǵa arnalǵan qarajat bıýdjette qarastyrylmaǵan. О́zi oblys ákim­digine de, oblysqa kelgen Aýyl shar­ýa­­­shylyǵy mınıstriniń sý resýrs­taryn baqylaıtyn orynbasaryna da máseleni túsindirgenin aıtty. «Vıse-mınıstr bul máselege túsinistikpen qarady. Ol qajetti qarajat oblysqa aýdarylyp, aımaqtyq sý taratý shy­ǵyn­daryn endigi jerde óńirlerdiń ózi basqaratynyn aıtty», deıdi ákim. Solaı bolǵany durys qoı, árıne. Biraq bári jaı sóz bolyp qalmasa ıgi edi deıdi turǵyndar.

Al ázirge taýaǵashtyqtar, «ózderiń qazdyryńdar» degen digerge qulaq asyp, qulshyna kirisip qazǵan tereń orlaryna túsip ketken qozy-laqtaryn, qulyn-taılaryn, toqty-torymdaryn, tipti úlken maldaryn shyǵara almaı, álekke túsip jatady. Qarǵysty kimge aıtarlaryn da bilmeıdi, qazǵan ózderi...

Aýdanǵa kelgenine eki-úsh aı ǵana bol­ǵan jańa ákim Altynbek Abdýl­laev ázirge bul máseleni sheshpese de taýa­ǵashtyqtarǵa basqa qyrynan bir jaqsylyq jasaǵaly otyr. Ony da aıtpaı ketýge bolmaıdy. Oblys basshylaryna túsindire júrip, ol Taýaǵashqa jol salý qajettigin dálel­dep beripti. Qazir sol joldyń joba­lyq-smetalyq qujattary jasalýda eken. «Alla qalasa, aldaǵy kóktemde qurylys jumystary da bastalyp keter degen úmittemiz», deıdi aýdan basshysy.

Eger eń basty problemasy bolyp otyrǵan jol salynsa, taýaǵashtyqtar bórkin aspanǵa atyp, qýanar edi. Tipti orǵa túsip ólgen maldaryn da sadaqa dep sanar edi.

Teristiktiń túkpirinde jatqan bir aýyldyń tynys-tirshiligi osylaı órbýde.

 

Sońǵy jańalyqtar

Táýelsizdik – tuǵyrym

Aımaqtar • Keshe

Jas otbasylar baspanaly boldy

Aımaqtar • Keshe

Kúlki kerýeni № 25

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar