Qazaqstan • 21 Qazan, 2019

Ǵalamtormen tanysqan ǵashyqtardyń «ǵumyry» qysqa

104 retkórsetildi

Quı senińiz, quı senbeńiz, búginde elimiz ajyrasý boıynsha álemde 10-shy orynda eken. Qazaqstanda 2019 jyly 63 917 neke tirkelse, sonyń 29073-i (45,5 paıyzy) aıyrylysyp ketipti. Al Shyǵys Qazaqstanda bıyl 8 aıda 6221 neke tirkelip, sonyń 3129-y ajyrasyp tynypty. Mundaı derekterdi jaqynda О́skemendegi Oralhan Bókeı atyndaǵy ortalyq qalalyq kitaphanada «Baqytty otbasy» qanatqaqty jobasynyń aralyq qorytyndysy shyǵarylǵan kezde mamandar tarapynan estidik.

Qoǵamda dertke aınalǵan ajyrasýdy azaıtý maqsatynda Joǵarǵy sottyń bastamasymen, Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrliginiń qol­da­ýymen júzege asyrylyp jatqan «Ba­qyt­ty otbasy» qanatqaqty jobasy maýsym aıynda elimizdiń 8 óńirinde bastaý alyp, otbasyn resýrstyq qoldaý ortalyqtary ashylyp, otbasylyq sottar jumysyn bastapty. Osy ýaqyt aralyǵynda О́skemendegi otbasyn resýrstyq qoldaý ortalyǵyna 579 adam (149 erli-zaıypty) aqyl-keńes suraı kelgen. Olardyń eń jasy – 20-da bolsa, eń egdesi 66 jasta eken. Osy 579 adamnyń 472-siniń nekeleskenine 10, 93-ine 20, 27-sine 20 jyldan asypty. Bir qýantarlyǵy, ortalyq kómegine júgingen 579 adamnyń 26 paıyzy, ıaǵnı 149 erli-zaıypty nekelerin saqtap qalyp, qaıta tatýlasýǵa kelisim berdi. «Bul jobanyń maqsaty – aty aıtyp turǵandaı otbasylardyń ajyrasýyna jol bermeý, ajyrasýdyń sebep-saldaryn zerttep-zerdeleý, otbasy qurmaǵan jastar arasynda úgit-nasıhat jumystaryn júrgizý. Bizdiń seriktesimiz – О́skemen qalalyq soty. Sot ǵımaratynan bizge arnaıy bólme berilgen. Ortalyq 5 kún jumys isteıdi. Mamandardyń, ıaǵnı zańgerler, psıhologtar men dárigerlerdiń aqyl-keńesi tegin. Qalalyq sot qyz­met­ker­leri sotqa ajyrasýǵa ótinish ber­gen otbasylardyń ishinen «osylar qaıta qosylýy, til tabysýy múm­kin» degenderin bizge jiberedi. Bir qýanarlyǵy, bizdiń ortalyqqa kele­tin otbasylyq juptardyń arasynan, ásirese er adamdardyń otbasyn saqtap qalýǵa múddeli ekendigin baıqaımyz. Bizge kelgen 479 adamǵa sarap jasaǵanymyzda túıgenimiz mynaý. Olardyń ajyrasýyna ne sebep? Birinshi sebep – juptardyń arasynda ortaq qyzyǵýshylyqtyń joqtyǵy. Búgingi jastar bir-birimen qalaı tanysady? Negizinen ǵalamtor arqyly tanysady. Bizge kelgenderdiń kópshiligi ınternet arqyly tanysqandaryn aıtady. Burynǵy, bizdiń kezimizdegi jastardyń barlyǵy bolmasa da, birazy áýeli mektepte, keıin ýnıversıtette birge oqyp, sodan keıin baryp, bir-birin jaqsy tanyp úılenetin edi. Qazir qyzdar ınternetke ádettegideı qoldaryna uıaly telefon ustaǵan sátin emes, kitap oqyp otyrǵan, gúl sýarǵan, tort pisirgen kezin degendeı, ıaǵnı tek ádemi sýretterin ǵana salady. Shyn máninde, ol álgi tortty dúkennen satyp ákelýi múmkin. Muny kórgen jigitter álgi qyzǵa ǵashyq bolady. Sóıtedi de, ári ketse bir-eki aı júrip, úılenedi. Ata-anasy kredıt alyp, shyǵynǵa batyp, dúrkiretip toı jasaıdy. Sóıtken jastar jarty jylǵa jetpeı ajyrasady. Al ata-anasy 5-6 jyl kóziniń jasy sorǵalap kredıt tóleıdi. Qazir osyndaı jaǵdaılar kóp. Buryn ZAGS-ke (AHAT) bolashaq jas jubaılar ózimiz baratyn edik. Qashan tirkeıdi dep kózimiz jáýdirep kútip otyratyn edik. Qazir bári ońaı. Onlaın tirkeıdi. Ajyrasqanda da onlaın ajyrasady. Bári onlaın. Munyń da zııandy tustary bar. Sondyqtan biz áli otbasyn qurmaǵan jastar, stýdentter arasynda kezdesý ótkizemiz» deıdi «Baqytty otbasy» jobasynyń О́skemen qalasyndaǵy úılestirýshisi Názigúl Ahmetqalıeva.

О́skemendegi otbasyn resýrstyq qoldaý ortalyǵy mamandarynyń só­zi­ne sensek, ajyrasýdyń sebep­te­ri san alýan. Er adamdardyń oıyn­qumarlyǵy, ishimdikke salynýy, názik jandylardyń shekten tys qyzǵan­shaq­ty­ǵy, jas otbasylardyń ortasyna ata-analarynyń, týǵan-týystarynyń túsýi... Kúndelikti qolymyzǵa ustap, qoınymyzǵa tyǵyp júretin uıaly telefon da keıbir jastardyń kóńil jarastyrmaýyna sebep bolady eken. «Jaqynda bizge «ajyrasam» dep áıelin ertip ózge ult ókili keldi. Bylaı qarasań, jaǵdaılary jaqsy. Tabystary jetkilikti. Úıleri bar. Kúıeýi aıtady: «Áıelim qolynan uıaly telefonyn tastamaıdy. Tańerteń jumysqa shyǵyp bara jatqanda da, keshke jumystan kelgende kóretinim bir kórinis. Shaı ishken kezde de telefonǵa telmiredi de otyrady. Maǵan durys kóńil bólmeıdi. Muny kórgen bala qaıdan ońsyn?! Ol da telefonǵa shuqshııady. Bir úıde tursaq ta, úsheýmiz úsh álembiz» deıdi. Muny bir deńiz. Ajyrasýǵa taǵy bir sebep, qazirgi qyzdar er adamdy syılaýdy bilmeıdi. Kerisinshe básekeles retinde qaraıdy. «Ekeýmiz de jumys isteımiz. Ekeýmiz birdeımiz. Ol nege maǵan úı jumysyna kómektespeıdi? Ydysty nege jýmaıdy?» deıtin qyzdar da bar. Bir sózben aıtqanda, munyń ar jaǵynda ulttyq tárbıeniń jetkiliksizdigi jatyr. Buryn analar mektebi, jeńgeler mektebi degen boldy ǵoı. Biraq olar Keńes zamanymen birge kelmeske ketti. Qazirgi jastar úlkendi qurmetteý, ata-anany qadirleý, bir-birin syılaý, bir-birin keshire bilý, qıyndyqqa tózý sekildi qasıetterden aıyrylyp barady. Osy jaıt bizdiń janymyzǵa batady» deıdi «Baqytty otbasy» resýrstyq ortalyǵynyń psıhology Názıgúl Táýbaqulova.

Joǵaryda atap ótken «Baqytty otbasy» jobasy elimizde ajyrasýlardy azaıtý jáne kámeletke tolmaǵan balalardyń múddesin qorǵaý úshin «Otbasy jáne neke týraly» zańyna ózgerister engizý maqsatynda qolǵa alynǵan eken. «О́kinishke qaraı, elimizde otbasylardyń, ata-analar men balalardyń quqyǵyn qorǵaý jó­nin­de naqty baǵdarlama joq. Búgingi tańda memlekettiń osy máselege nazar aýdaryp, jaǵdaıdy ózgertýge degen qadamdary bizdi qýantady. Otbasylyq sottar jáne Resýrstyq qoldaý orta­ly­ǵy­nyń jumys tájirıbeleri arqyly kóz jetkizgenimiz – erli-zaıyptylar bir-birimen kelisimge kelip, ózara túsinisýge daıyn, psıholog jáne medıatorlarmen jumys isteýge yqylasty» deıdi N.Ahmetqalıeva.

 

О́SKEMEN

 

Sońǵy jańalyqtar

Qazalyda retro-festıval ótti

Aımaqtar • Búgin, 16:58

Qarqaraly aýdanyna jańa ákim taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • Búgin, 16:02

Kúlki kerýeni № 20

Rýhanııat • Keshe

Haliń qalaı, Qostanaı?

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar