Qoǵam • 22 Qazan, 2019

Araqtyń aqyry ajalǵa aparady

55 retkórsetildi

Ulttyq ustanymymyzǵa, bolmys-bitimimizge saı kelmeıtin keıbir keleńsiz is-áreketter oryn alsa «qap, áttegen-aı» dep qapalanbaıtyn qazaq kemde-kem. Jahandaný kóshine eremiz dep júrgende eńsemiz tómendep, rýhanı qundylyqtarymyz quldyrap, otbasynyń, áke-shesheniń alar ornyn alasartyp alǵan joqpyz ba?!

Iá, mundaı máseleler ót­ken ǵasyrlarda kezekti emes, ózek­ti másele bolǵanyn bilemiz. Ási­rese ákeniń orny taýdan bıik, te­ńiz­den tereń edi. «Otyrǵan qyz», «qaıtyp kelgen kelinshek», «je­sir áıel», «jetim bala» degen uǵymdardyń kóleńkesi de kó­rinbeıtin sol zamannyń soqpa­ǵy altyn dersiń. Shańy­raq shaıqalmasyn dep, jesir­lik baıqalmasyn dep áıeldi ámeń­gerlikpen alsa, jetim balany jetelep, meıirim mekenine ornalastyryp, úıiniń bólmesinen ǵana emes, júregi men keýdesinen de oryn bere bilgen. Otbasynda oryn alǵan bir kúndik urys, qy­ryq kúndik yrysty kemitetinin tereń túsingen elimiz mundaıǵa jol bermeýdi jan-jaqty qaras­tyr­ǵan.

Kúni keshe elordada mas er adam áıelin atyp óltirip, ógeı ulyn jaraqattady degen aqparat jel­deı esti. Nur-Sultan qalalyq polısııa departa­men­tiniń habarlaýynsha, qaıǵyly oqıǵa 20 qazan kúni keshke tirkelgen.

«20 qazan kúni saǵat 22.19 sha­masynda Polısııa departa­men­tiniń jedel basqarma ortalyǵyna 55 jastaǵy elorda turǵyny men onyń 5 jastaǵy balasyna oq tıgeni týraly málimet kelip tústi», delingen habarlamada. Po­lısııa anyqtaǵandaı, otbasylyq janjal kezinde álgi áıeldiń 59 jastaǵy kúıeýi mas kúıde jaryna oq atyp, onyń ekinshi nekeden týǵan ulyn jaraqattaǵan. Áıel alǵan jaraqatynan kóz jumdy. Al bala aýrýhanaǵa jetkizildi. Atalǵan derek boıynsha sotqa deıingi tergeý amaldary bas­taldy. Kúdikti azamat ýaqytsha ızolıatorǵa qamaldy», delingen habarlamada.

Nur-Sultan qalalyq №2 ba­lalar aýrýhanasynyń bas dári­geri Birjan Dosmaılov oq tıgen bes jasar balanyń jaǵdaıy turaqty ekenin aıtty.

 «2019 jylǵy 20 qazanda №2 qalalyq balalar aýrýhanasynyń travmatologııalyq pýnktine jedel medısınalyq kómek brıgadasy ishine oq tıip, jaralanǵan bes jastaǵy (4 jas 11 aı) balany shuǵyl jetkizdi. Aýrýhanaǵa tús­ken kezde balanyń jaǵdaıy aýyr bol­dy. Operasııaǵa daıyndaý úshin reanımasııalyq bólimshege jatqy­zyldy. Qazir balaǵa ota ja­salǵan jáne jaǵdaıy turaqtal­ǵan soń stasıonarlyq emdi jalǵas­tyrý úshin beıindi jalpy hırýrgııa bólimshesine aýystyryldy.

Jaǵdaıy turaqty, orta dárejede dep aıta alamyz. Barlyq qajetti tekserýler júrgizilip jatyr, medısınalyq kómekti tolyq kólemde alady. Aıta ketetin taǵy bir jaıt, jaraqattanǵan balamen balalar psıhology jumys isteıtin bolady», dedi Birjan Serikbekuly.

Nur-Sultan qalasynyń polısııa depar­tamentiniń málimetinshe, áıelderdi zorlyq-zombylyqtan qorǵaý jónindegi mekeme qyzmetkerleri bilim ordalarynda 114 kezdesý, basqa da mekemelerde 10 kezdesý ótkizgen. Jurtshylyqqa 1300-den astam jadynamalar men vızıtkalar taratqan, sonymen qatar áıelderdi zorlyq-zombylyqtan qorǵaý jó­ninde buqaralyq aqparat quraldarynda, ınternet-resýrstarda turaqty túrde materıal­dar jarııalap, Nur-Sultan qalasy IID resmı saıtyndaǵy arnaıy aıdary jańartylyp otyrady eken.

«Áıelderdi zorlyq-zombylyqtan, quqyq­qa jat áreketterden áıelderdiń múddesi men bostandyǵyn, konstıtýtsııalyq quqyqtaryn qorǵaý boıynsha aıtarlyqtaı jumys at­qa­rylýda. Áıelderdi zorlyq-zombylyqtan qor­ǵaý bólinisi qyzmetkerleri, Nur-Sultan qa­lasy boıynsha otbasyn josparlaý, otbasy men nekeni saqtaýǵa muqtaj juptarǵa kómek kórsetetin, ózara qarym-qatynasty retteıtin «Demeý» oqý-praktıkalyq orta­lyǵy, «Qorǵaý-Astana» ortalyǵy psıho­terapevterimen qarym-qatynas jasaıdy. Otbasylyq zorlyq – bul bir adam ekinshi adamnyń is-qımyly men sezimin baqylaýda ustaǵysy keletin jaǵdaı. Ádister ártúrli bolýy múmkin, qorqytý, qorqynysh sezimin uıalatý, kómekke zárýlik, abyroıyn túsirý, t.b. Áıelderdi zorlyq-zombylyqtan qorǵaý bólinisi qyzmetkerleri júrgizgen áleý­mettik zertteý nátıjesi kórsetkendeı, otba­syndaǵy zorlyq áreketiniń oryn alýyna bas­ty sebep – spırtti ishimdik qoldaný, urys já­ne qyz­ǵanysh bolyp tabylady», delingen Nur-Sultan qalalyq polısııa departamentiniń aqpa­ratynda.

Almatydaǵy «Aman-saýlyq» qoǵamdyq qory joǵary oqý oryndarymen birlesip, arnaıy saýaldama júrgizgen. Oǵan 18 ben 25 jas aralyǵyndaǵy 773 stýdent qatysypty. Nátıjesinde 38%-y ishimdiktiń dámin 16 jas­ta tatqanyn, 37%-y 18 jasqa deıin, 20%-y 21 jasqa deıin jáne 5%-y 21 jastan asqan soń ishimdik ishkenin aıtqan. Alaıda, saýaldamaǵa qatysýshylardyń 5%-y jasy 21-ge tolmasa da, ishimdikti jıi paıdalanady eken. Statıstıka boıynsha elimizde jan basyna shaqqanda ishimdik orta eseppen ár adamǵa jylyna 9 lıtrden keledi eken. Bul kórsetkish nátıjesinde Eýrazııa qurlyǵy boıynsha 19 oryndamyz. Jalpy, álem boıynsha Qazaqstan ishimdikti paıdalaný kórsetkishinen 77-orynǵa shyqqan.   

Jýyrda sýısıd, shańyraqtyń shaıqalýy, otbasyndaǵy zorlyq-zombylyq sııaqty ótkir de ózekti áleýmettik máselelerdi talqylaý úshin Prezıdent janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasy men «Danalyq» otbasylyq qundylyqtardy damytý ınstıtýty birlesip koých-sessııa uıymdastyryp, shaǵyn shańyraqtaǵy oryn alatyn keleńsiz jaǵdaılardy keńinen talqylaǵan bolatyn.   

«Eger biz búkil Qazaqstan boıynsha narkologııalyq jaǵdaıǵa nazar aýdaratyn bolsaq, onda sońǵy 10 jyl ishinde nasha­qorlyqpen tirkelgen adamdardyń, ıaǵnı alkogol men esirtkige táýeldi adamdar sanynyń turaqty tómendeýin baıqaımyz», degen bolatyn Nur-Sultan qalalyq Narkologııa jáne psıhoterapııa ortalyǵynyń tájirıbeli narkology Toqtar Qoıshybekov.

Onyń aıtýynsha, qazir elimizde nashaqor­lyq dıagnozymen 20 myńǵa jýyq adam jáne al­kogolge táýeldiligi bar 100 myń adam bar. Sonymen qatar ol elordamyzda nashaqorlardyń sany 13 paıyzǵa tómendegenin atap ótti. Bul nashaqorlyqqa táýeldi degen dıagnoz qoıylǵan shamamen 1200 adam. Nur-Sultanda alkogoldi tutynatyndardyń kóbi negizinen 30 ben 44 jas aralyǵynda erler men áıelder eken.

«Eger esirtkige táýeldi adamnyń jas ereksheligine jáne áleýmettik sıpattamala­ryna nazar aýdaratyn bolsaq, onda bul kóbinese 25 pen 44 jas aralyǵyndaǵy jas­tar. Bul orta jáne orta arnaýly bilimi bar, turaqty jumysy joq adamdar», dedi T.Qoıshybekov.

Lancet  jýrnalynda jarııalanǵan BUU derekteri boıynsha 2018 jyly 15-49 jas aralyǵyndaǵy azamattar, ıaǵnı árbir 100 myń adamǵa shaqqanda 62,2 ólim osy alkogoldiń kesirinen keledi. Qazaqstan alkogoldiń kesirinen  ómirden ótetin azamattarynyń sany  jóninen  álemde 10-orynǵa kirgen. Iаǵnı spırtti ishimdikterdiń tikeleı nemese janama áseriniń kesirinen jylyna júzdegen azamatymyz opat bolyp jatyr.

Keń baıtaq jerimiz ben keń peıil elimizdiń keleshegi jarqyn bolýy úshin qurǵan otbasynyń qulamaýyna hám quldyramaýyna ejelden er adamnyń jaýapty ekenin esten shyǵarmaǵan abzal. «Erkek úıdiń egesi, áıel úıdiń shegesi» degen tálimdi támsildiń mazmuny mańyzdy. Er men áıeldiń etene jaqyn, taǵdyrda tatý bolyp ómir súrýi eldiń erteńi úshin de, ult pen urpaqtyń órkendeýi úshin de aýadaı qajet ekenin eskergen danalarymyz «Otan – otbasynan bastalady» degen oramdy oı, paıymdy pikir qaldyrǵan.

 

Sońǵy jańalyqtar

Elorda ortalyǵynda avtokólik órtendi

Qazaqstan • 15 Qarasha, 2019

MMA: Jastardyń Bahreınde baǵy jandy

Sport • 15 Qarasha, 2019

Baspasóz róli – basty másele

Ádebıet • 15 Qarasha, 2019

Elordada Farıza Ońǵarsynova kóshesi ashyldy

Qazaqstan • 15 Qarasha, 2019

Qazaqstanǵa sheteldik bankter keledi

Ekonomıka • 15 Qarasha, 2019

Qostanaı fılarmonııasyna 75 jyl toldy

Rýhanııat • 15 Qarasha, 2019

Jańa úlgidegi kólikter

Qoǵam • 15 Qarasha, 2019

Balýandar Tarazda beldesedi

Kúres • 15 Qarasha, 2019

Grand Slam jarysynda beldesedi

Sport • 15 Qarasha, 2019

Meksıkalyqtyń qarsylasy atanýy múmkin

Kásipqoı boks • 15 Qarasha, 2019

О́zbek etnosynyń mádenı kúni atalyp ótti

Aımaqtar • 15 Qarasha, 2019

Qazaqstannyń 700 ártisi Reseıge estafeta joldady

Rýhanııat • 15 Qarasha, 2019

Uqsas jańalyqtar