Tehnologııa • 05 Qarasha, 2019

Kremnıı alqabyn baǵyndyrǵan qazaq qyzy

45 retkórsetildi

Sońǵy jyldary Qazaqstanda mektep oqýshylarynyń arasynda ózindik tehnologııalyq trend paıda bolǵan sekildi. IT, robottehnıka salalarynyń damýy jastardyń tyń jobalar oılap taýyp, iske asyrýlaryna jol ashty. Sondaı daryndy ónertapqyshtardyń biri joǵary synyp oqýshysy Dana Erlanova óz jobasyn eki ret Kremnıı alqabynda tanystyrýǵa múmkindik aldy.

Almaty qalasyndaǵy fızıka-matematıka baǵytyndaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń oqýshysy Dana Erlanova – búginde tehnologııa salasyna qyzyǵýshylyq tanytyp, jobalary arqyly qoǵamǵa ózgeris alyp kelgisi keletin jas ónertapqyshtardyń biri. Ol Almatydaǵy Maker Space alańynda 2 jyldan beri robottehnıkasynyń qyr-syryn zerttep keledi.

 Google ǵylym jármeńkesine jol

Alǵash oılap tapqan jobalarynyń biri Sequence – Alsgeımer aýrýyna shaldyqqan adamdarǵa arnalǵan aqyldy dári qobdıshasy boldy. Bul ınnovasııalyq joba emdelýshiniń dárini umytpaı qabyldaýyn baqylaýǵa múmkindik beredi. Dananyń aıtýynsha, dál osy jobany jasaý oıy ájesiniń Alsgeımer aýrýyna shaldyǵýyna baılanysty týdy. Onyń otbasy 87 jastaǵy ájesiniń umytshaqtyǵyn aýrý emes, káriliktiń belgisi bolar dep júre bergen eken. Al bilgen kezde dárimen emdeý kesh bolypty. Osylaısha jas ónertapqysh ınnovasııalyq qobdısha egde jastaǵy adamdardyń dári-dármekti umytpaı qabyldaýy úshin, al medbıkeler aýrýhanalarda emdelýshilerdiń dári qabyldaǵanyn baqylaýy úshin taptyrmas qural bolar edi dep oılaıdy. Qurylǵynyń ınternet arqyly jumys isteýi dáriniń qabyldanǵanyn álemniń kez kelgen núktesinen kórýge jol ashady. Bul joba sondaı-aq Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Sıfrlandyrý keńsesi men IýNISEF qory uıymdastyrǵan hakatonda da júldeli orynǵa ıe bolǵan edi.

Sequence jobasymen Dana áriptesi Dılnaz Kamalovamen birge álemdegi alyp tehnologııa kompanııalarynyń biri Google uıymdastyrǵan ǵylymı jármeńkege qatysýǵa ótinim berdi. 2011 jyldan bastap ótetin dástúrli baıqaý jylda álemniń barlyq elderinen 13-18 jas aralyǵyndaǵy jas ónertapqyshtardy óz alańyna jınaıdy. Jastardyń ınnovasııalyq jobalaryna qoldaý kórsetip, úzdik atanǵan 3 qatysýshy baǵaly syılyqtarǵa ıe bolady. Al jeńimpaz AQSh-tyń úzdik joǵary oqý oryndarynyń birinde bilim alýǵa 50 myń dollar kóleminde grant utyp alady. Osyndaı halyqaralyq salmaqty básekede qazaq qyzdarynyń jobasy alǵashynda úzdik 100 jobanyń qataryna qosylyp, sońǵy kezeńde álemdegi eń úzdik 20 jobanyń biri bolyp tanylǵan. AQSh-tyń tehnologııa ordasyna aınalǵan Kremnıı alqabyna shaqyrtý alǵan Dana osyǵan deıin onda tek bilikti mamandar ǵana barýǵa múmkindik alady dep oılaǵanyn jasyrmady. Bul tájirıbe onyń osy salada biliktiligin arttyrýda jasaǵan úlken qadamy ǵana emes, dúnıetanymynyń keńeıip, qorshaǵan álemmen tanysýyna jol ashqan alǵashqy sapary boldy. «Ǵylym arqyly adamdarǵa kómektesip, qoǵamǵa paıda alyp kelý arqyly da úlken jetistikterge jetýge bolady. Tek óz isińdi shyn súıý kereksiń», deıdi jas ónertapqysh.

 Qyzdar tehnologııa salasynda

Qoǵamda ınjenerııa men tehnologııa salalarynda er adamdardyń kásibı múmkindikteri joǵary degen qaǵıda qalyptasyp qalǵan. Búginde álemde osy pikirdi teriske shyǵarǵysy keletin daryndy qyzdar jeterlik, sondaı-aq ósip kele jatqan qyzdardyń tehnologııa salasyna degen qyzyǵýshylyǵyn arttyryp, ortaǵa baýlıtyn baǵdarlamalardyń sany da kóbeıip keledi. «STEM ne tehnologııa salasyna kelgen qyzdardy «Men týraly ne oılaıdy?» degen suraq kóp mazalaıdy. Qate jiberip alsam, men týraly pikirleri ózgerip kete me dep te oılaısyń. Robot-tehnıkasyna degen qulshynysym joǵary bolǵandyqtan, meni mazalaǵan máseleni elemeıtin boldym. Degenmen, kóptegen qyzdar «bul úıirmede uldar kóp, men olarmen jarysýym kerek, al olar bul salada úzdik» degen sekildi qorqynyshtarǵa tap bolýy múmkin», deıdi Dana Erlanova. Onyń aıtýynsha, eger ishteı osyndaı senimsizdik bolsa, tek qyzdarǵa arnalǵan ınnovasııalyq jobalardyń baıqaýyna qatysýǵa bolady. Dál osyndaı Technovation Challenge halyqaralyq volonterlik baǵdarlamasy – 10-18 jas aralyǵyndaǵy qyzdarǵa qoǵamda kúndelikti týyndaıtyn máselelerdi tehnologııanyń kómegimen sheshýdi úıretýge baǵyttalǵan. Qatysýshy qyzdar mobıldik qosymshalardy jasaýda jáne baǵdarlamalaýda er balalardan kem túspeıtinin kórsetkisi keledi. Dana Erlanova atalǵan jobaǵa eki jyl qatarynan qatysyp, nátıjesinde «Coco» tobyndaǵy áriptesterimen San-Fransıskoda ótken jobanyń sońǵy kezeńine joldama alǵan. Baıqaýǵa alǵash ret qatysqanda usynǵan iALAU jobasy keleńsiz jaǵdaıǵa, qaıǵyly oqıǵaǵa tap bolǵan jandardan qala kartasynan sol jerlerdi belgileýdi usynady. Osylaısha qalada qyzdardyń jalǵyz júrýi úshin qaýipti aımaqtardyń kartasy paıda bolady, deıdi jas ónertapqysh. Sondaı-aq mobıldi qosymsha forýmynda qatysýshylar bastan keshken oqıǵalarymen bólisip, ózgelerden keńes pen qoldaý taba alady. Odan bólek qosymshada jábirlenýshige kó­mek­ke keletin shuǵyl qyzmetter men mekemelerdiń jáne Krızıstik orta­lyqtardyń senim telefondaryna deıingi baılanys aqparattary bar eken. Dana men áriptesteri Qazaqstannyń «Krızıstik ortalyqtar odaǵy» men «Ne molchı» qozǵalysynyń ókilderimen se­rik­­testik ornatyp úlgergenderin aıtty.

Technovation halyqaralyq jary­synyń sońǵy kezeńine joldama alyp bergen kelesi TECO mobıldik qosym­shasy qoǵam nazaryn ekologııa máselesine aýdarýǵa baǵyttalǵan. Balalarǵa arnalǵan 3D oıyn qoldaný­shylardy qoqysty suryptap, qaıta óńdeýge shaqyrady, sondaı-aq oıyn qorshaǵan ortanyń lastanýy nátı­jesinde paıda bolatyn ǵalamdyq máse­leler men sheshý joldary týraly paıdaly aqparatty qamtıdy. Kremnıı alqabyna jasaǵan saparynda Dana Uber, Facebook, NASA, Apple sekildi iri tehnologııa kompanııalarynyń keńsesinde bolyp, álemge áıgili jobalardyń jumys barysyn kórip keldi. 12-synyp oqýshysy bolashaq mamandyǵy retinde baǵdarlamalaýdy tańdaıtynyna senimdi jáne sol arqyly qoǵamdaǵy túıtkildi máselelerdiń sheshimin tabýǵa tyrysamyn deıdi. Al qazirgi basty maqsaty mektepti úzdik aıaqtaý eken.

Qazaqstanǵa kelgennen keıin ol erikti retinde «Shevron» kompanııasymen birge «Bolashaqtaǵy mektep» jobasyn bas­tap, Almatynyń mektep oqýshylaryna álem qalaı ózgerýde, robot­tehnıka salasyndaǵy sońǵy jańa­lyqtar qandaı, qaı salaǵa barý kerek ekenin aıtyp, joba daıyndaý men ony júzege asyrý, túrli baıqaýlarǵa qatysý boıynsha sheberlik synyptaryn ótkizip júr. Osylaısha Almatyda tehnologııa, STEM salasyn jas­tar arasynda nasıhattap, damýyna úles qospaq. «Robottehnıkasymen aınalys­paıtyn balalar esh nárse joǵaltpaıdy. Sebebi bul salaǵa qyzyǵýshylyq kerek. Jobalardy jasap, ony ári qaraı júrgizýge daıyn bolý kerek. Tek ata-anasynyń qalaýymen kelgender kóp nátıjege qol jetkize almaıdy. Odan da árkim ózi unatatyn salany tereń meńgerip, bastaǵan isiniń kásibı mamany bolsa, sol isti shyn súıse úlken jetistikterge jetetinine senemin», deıdi jas ónertapqysh. Dana jastarǵa, eń aldymen, júrek qalaýymen bolashaqta aınalysqysy keletin salany tańdaýǵa, odan keıin meıli ol medısına, arhıtektýra, hımııa, tehnologııa bolsyn, robottehnıkanyń negizderin úırene otyryp ınnovasııalandyrýdyń erekshe joldaryn izdeýge keńes beredi. Keıde jastarǵa úlkenderdiń bergen keńesinen góri, ózińmen bir partada otyrǵan, bo­lashaqtaǵy ózindik jolyn anyq biletin dostardyń tájirıbesi anaǵurlym paıdaly bolyp jatady. Osyndaı mysaldar elimizdegi jas urpaqtyń qazirden bolashaq mamandyǵyn tańdaýda jaýapkershiligin, ózgeristerge beıimdiligin, mańyzdy sheshim qabyldaýǵa daıyndyǵyn jáne kez kelgen máselede ǵalamdyq deńgeıde oılaı alatynyn kórsetedi.

 

Sońǵy jańalyqtar

Altyn Adam Afınada

Qazaqstan • Búgin, 18:40

Almaty kógaldandyrýdy kúzden bastaıdy

Aımaqtar • Búgin, 17:21

Arys qalasynda 100 otbasy baspanaly boldy

Aımaqtar • Búgin, 17:18

Jer jamylǵysy sortańǵa aınalyp barady

Ekologııa • Búgin, 17:12

Almatyda janarmaı beketi órtendi

Aımaqtar • Búgin, 16:29

Mańǵystaýda qylmysy kóp sala anyqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 15:50

Elordada halyqaralyq bıznes-forým ótti

Qazaqstan • Búgin, 15:17

Bıýdjet qarjysy boıynsha kezdesý boldy

Qazaqstan • Búgin, 10:54

Tartymdylyq tereńdeı túspek

Aımaqtar • Búgin, 09:37

Jańyltpash jaýaptar kimge qajet?

Aımaqtar • Búgin, 09:17

Jaıylymǵa baǵylmaǵan jylqy da qaýipti

Aımaqtar • Búgin, 09:12

Qorǵanys-ónerkásip kesheni

Qoǵam • Búgin, 07:59

Úzdikter marapattaldy

Fýtbol • Búgin, 07:57

Jastar jarady

Sport • Búgin, 07:51

Jerlesterimiz joǵarylady

Kásipqoı boks • Búgin, 07:50

Maskúnemderdi marapattaıtyn medal

Aımaqtar • Búgin, 07:44

Jańa kezeń jáne ulttyq dúnıetanym

Aımaqtar • Búgin, 07:34

Front-keńse ashyldy

Aımaqtar • Búgin, 07:31

Qorshaýdan qutylǵan qala

Qoǵam • Búgin, 07:28

Qazaqstandyq BAQ hám din taqyryby

Qoǵam • Búgin, 07:26

Tehnıkalyq baıqaý talapqa saı ma?

Qoǵam • Búgin, 07:19

Qarapaıym edi-aý Qalekeń

100 • Búgin, 07:14

Sózi de, izi de qalǵan qalamger

100 • Búgin, 07:03

Anaǵa taǵzym etińder!

Rýhanııat • Búgin, 06:57

Úmitińdi úzbe, úlesker...

Qoǵam • Búgin, 06:51

Ulylar murasy – urpaqqa ónege

Aımaqtar • Búgin, 06:42

«Atyńnan aınalaıyn, Áýlıe ata»

Rýhanııat • Búgin, 06:40

Paralımpıadalyq nysandy aralady

Úkimet • Búgin, 06:24

El ardaǵy – elý esim

Qoǵam • Búgin, 06:20

On aıdaǵy ornyqty damý

Ekonomıka • Búgin, 06:17

Strategııalyq yqpaldastyq artady

Parlament • Búgin, 06:09

Mıssııa basshysymen kezdesti

Úkimet • Búgin, 06:08

Uqsas jańalyqtar