Saıasat • 06 Qarasha, 2019

Shekarashylarmen aýyzsha kelisim máseleni sheshpeıdi

11 retkórsetildi

Qazaqstan men Reseı shekaralas óńirleri yntymaqtastyǵynyń HVI forýmy jaqynda Omby qalasynda ótedi. Eki el arasyndaǵy yntymaqtas joǵary qarqynmen óristep kele jatqanymen, shekaralas óńirlerde túıtkildi máseleler jetkilikti. Ombydaǵy jıyn barysynda osyndaı máseleler sheshimin tapsa ıgi.

Qarabalyq aýdany men Reseıdiń Chelıabi oblysyna qarasty Troısk qalasynyń arasyn tek Úı ózeni bólip jatyr. Eki ara taıaq tastam jer, aýyly aralas, qoıy qoralas. Qashannan ózenniń arǵy jaǵy men bergi jaǵyna adamdar jıi qatynap jatady. Troısk qalasynyń qala mártebesi bolǵanymen ózi attas aýdannyń ortalyǵy ǵoı. Al tarıhqa kóz salsaq, ótken ǵasyrdyń 30-40-jyldaryna deıin Troısk Reseıdegi iri saýda, mádenıet, tipti saıası ortalyq bolǵan. Tek Qarabalyq aýdany ǵana emes, oblystyń shekara mańyndaǵy aýdandarynyń barlyǵynda turǵyndardyń ári-beri qatynaýy bir saıabyrsyǵan emes. Biraq burynǵydaı ortaq qazany bar ottyń basynda emespiz. Zańy, rámizi, ishki saıasaty bólek-bólek elmiz. Sondyqtan kóńili jaqyn bolǵanmen, shekaradan kókattynyń bári óte bermeıdi, qos kórshiniń de zańy, qorǵanys talaptary barynsha saqtalady. Degenmen, memleket zańymen rettelgen erejelerdiń kúndelikti tirshilikte adamdarǵa ábigerlik týdyratyn tustary bar ekendigin shekara aýmaǵy sanalatyn Qarabalyq aý­da­­nynyń turǵyndary jıi kóteredi.

Bul másele «Sheteldikterdiń jáne azamattyǵy joq adamdar­dyń shekaralyq aımaqqa kirýi­ne ruqsatnama qaǵaz berý qaǵı­dalaryn jáne Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Úkimetiniń keıbir sheshim­derine engiziletin ózgeris­ter men tolyqtyrýlardy beki­tý týraly» Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Úkimetiniń 2013 jyl­ǵy 23 shildedegi №734 Qaý­lysy jáne onyń keıingi tolyqtyrý­lary men ózgeristeri arqyly ret­tel­gen. Osy qaýly bekitken Ere­jede shekaralyq aımaqqa kirý­ge ruqsatnama qaǵaz kimge beri­letini taıǵa tańba basqandaı jazyl­ǵan. Onda ruqsatnama qaǵa­zy oqý, emdelý, jumys isteý, týrızm maqsatymen shekara­lyq aımaqqa kiretin shetel­­di­kter men azamattyǵy joq adam­­darǵa beriletini týraly jazylǵan.

Biraq jurttyń barlyǵy Qarabalyqqa jumys isteýge, oqýǵa nemese týrıst bolyp kele bermeıdi, adamdar ózderiniń týysyna, ata-anasyna, dostaryna, quda-jekjatyna jeke sharýasymen keledi. Olar kelgen saıyn aýdandyq kóshi-qon qyzmeti bóliminen ruqsatnama qaǵazyn alý kóptegen adamdar úshin kádimgideı qıyndyq týǵyzyp kelgen. Qarabalyq aýdanyndaǵy Smırnov selolyq okrýginen basqa eldi mekenderdiń barlyǵy shekaralyq aýmaqqa kiredi. Mysaly, Chelıabi oblysynda jumys isteıtin uly nemese turmystaǵy qyzy Reseıdiń azamaty bolǵan soń ol sheteldik bolyp sanalady da, Qazaqstanǵa kelýi úshin aýdandyq kóshi-qon ortalyǵynan ruqsatnama qaǵaz alýy qajet. Ol qujat jeti kúnde daıyn bolady. Eń qyzyǵy, Ereje boıynsha Qazaqstanǵa keletin adam Qarabalyq aýdandyq kóshi-qon bólimine ruqsatnama qaǵaz úshin aryzdy aldyn ala kelip tapsyrýy tıis. Ol qujat jeti kúnde daıyn bolǵan soń, ony alý­ǵa qaıta keledi. Eger Reseı aza­­maty ruqsatnama qaǵazǵa aryz bermeı, onsyz shekaralyq aýmaq­qa ótti degenshe, bizdiń eldiń zańyn buzǵan bolyp shyǵa keledi. Senimdi aqparat kóz­derinen al­ǵan málimetke qarasaq, biz­diń she­karashylar tek naý­ryz aıyn­da ǵana ruqsatnama qaǵaz­syz Qarabalyq aýdanynda júr­gen 10 shetel azamatyn ustaǵan.

– Aýdandyq ishki ister bóli­miniń kóshi-qon bólimine Reseı aza­­mat­tary men azamattyǵy joq adam­dardan ruqsatnama qaǵaz úshin kúnine 20 shaqty aryz túse­di. Al jaz aılarynda bul san 80-ge deıin jetedi, – deı­di Qara­ba­lyq aýdandyq kóshi-qon qyzme­ti bó­limi­niń bastyǵy Qaırat Ybyraev.

Kúndelikti tirshilik bul táji­rıbeniń qarapaıym adamdar úshin óte qolaısyz ekenin kórsetti. О́ıtkeni ómirde túrli jaǵdaılar kez­desedi. Osyny eskerip, aýdan­dyq ishki ister bóliminiń kóshi-qon qyzmeti bólimi shekara aýma­ǵyn­da shekaralyq rejimdi qada­ǵalaý qyzmetimen ózara aýyz­sha kelisip, ruqsatnama qaǵaz­dy berýdi keıbir jaǵdaıda jeńil­detken. Reseı azamaty Qara­bal­yqqa kelgen betinde ruq­sat­nama qaǵazǵa ótinish beredi de, óz aryzynyń kóshirmesin ala­dy. Ol jeti kúnde daıyn bol­ǵan­sha Qarabalyq aýdanynda júre berýine bolady. Mem­le­ket múddesi turǵysynan oıla­ǵan­da, bul da máseleni túbiri­nen she­shetin sheshim emes. Ruqsat­nama qaǵazyn daıyndaýǵa nege je­ti kún kerek? О́ıtkeni osy kún­der ishinde Qazaqstanǵa Reseı jaǵy­nan ótetin adamnyń kim ekeni tekserilmeı me?

Sheteldikter men azamattyǵy joq adamdardyń shekaralyq aýmaqqa kirýi úshin ruqsatnama qaǵazdyń berilý Erejesi boıyn­sha Qazaqstanda turatyn etjaqyn týystary aýyryp qal­ǵan nemese qaıtys bolǵan jaǵ­daı­da shekaralyq aýmaqqa Reseı azamatyn ruqsatnama qaǵaz­syz ótkizýge bolady. Biraq aldyn ala mundaǵy týystary oǵan me­dı­sına mekemeleri kýálan­dyr­ǵan jedelhat salýy tıis. Al aýyrǵan nemese qaıtys bolǵan týysy jalǵyzilikti adam bolyp, olarǵa jedelhat salatyn adam bolmasa she? Mundaı jaǵ­daı Qarabalyq aýdanynda oryn alǵan da kórinedi. «Qazaq­telekom» bólimsheleriniń málim­degenindeı, qazirgideı sıfrlandyrý, kommýnıkasııa zamanynda jedelhattyń kúni ótken.

Boskól selolyq okrýginiń ákimi Sapar Tóleýbaevtyń da ata-anasy Chelıabi oblysynyń Qyzyl aýdanynda turady.

– Ata-anam men biraz aǵaıyn-jekjatym sonda qaldy. Olar­dyń bizge ár kelýi osyndaı qu­jat­­tardy retteýden turady. Kel­­meı jatyp ruqsatnama qaǵaz­dy olardyń ózderi kelip alýy qa­jet. Biraq qazir sál jeńil­detildi. Árıne, júrip-turý­ǵa yń­­ǵaı­syzdyq bar. Qazirgi sıfr­­lan­dyrý zamanynda sony je­ńil­­detýge bolmas pa eken dep oı­laımyn, – deıdi Sapar Tonýsh­baıuly. Rasynda, ruqsatnama qaǵazyn alýdy ońaılatý tek adamdar úshin qolaıly bolýymen qatar, memleket qaýipsizdigin saqtaýdy da nyqtaı túseri sózsiz.

Shekaralyq aýdandardaǵy ózek­ti másele tek ruqsatnama qa­ǵaz­dyń alynýy ǵana emes. Mysa­ly, Boskól selolyq ok­rýgin­degi tur­ǵyndar úshin Chelıabi oblysyna qatynaý soń­ǵy jyl­dary qıyn­dap ketipti. О́ıtkeni 2013 jyl­ǵa deıin Boskóldi basyp ótetin «Chelıabi – Qartaly» elektr poıy­zy bul stansaǵa toqtaıtyn, al qazir toqtamaıdy. Poıyzben zýyl­­dap jetip baratyn jerdi bos­k­ól­dikter tas jolmen aınalady.

Jalpy, Qostanaı oblysynda 8 aýdan Reseıdiń shekarasynda ornalasqan. Jyl basynan bergi on aıda osy aýdandar turǵan shekaralardan oblysqa barlyǵy 2500 shamasynda sheteldik ótken. Onyń ishinde 1700-den asa adam tek Qarabalyq shekara aýmaǵy­na kelgen. Memleket múddesine oraı zańnyń barlyǵy da oryndalýy kerek. Alaıda, onyń adamdar ıgiligine saı, qolaılylyǵy, ýaqyttan aǵynynan qalmaǵany da eskerilgeni oryndy. Ony qarabalyqtyqtar sezinip otyr.

 

Qostanaı oblysy,

Qarabalyq aýany

 

Sońǵy jańalyqtar

Túlkibasta «Ana men bala» monýmenti ashyldy

Rýhanııat • Búgin, 16:41

Termınge saýattylyq kerek

Qoǵam • Búgin, 15:33

Keńeıtilgen alqa otyrysy ótti

Qoǵam • Búgin, 09:05

Erlikti el bilýi tıis!

Qoǵam • Búgin, 08:53

Sapardaǵy syr

Rýhanııat • Búgin, 08:51

Turǵyndar qaýipsizdigi – basty nazarda

Aımaqtar • Búgin, 08:47

Aǵalardyń jas shaǵy

100 • Búgin, 08:42

Aqańnyń amanaty

Rýhanııat • Búgin, 08:40

Taralym hám qaralym

100 • Keshe

Tarhan tekti redaktor

100 • Keshe

Júz jyl

100 • Keshe

Uqsas jańalyqtar