Medısına • 07 Qarasha, 2019

Ýaqyty shegerilgen shesheler

80 retkórsetildi

Sońǵy jıyrma jyldyń kóleminde medısınanyń ekstrakorporaldi uryq­tandyrý salasy aıtarlyqtaı damy­ǵa­nymen, bedeýliktiń kún ótken saıyn kó­keı­kestiligi kóterilip keledi. Endigi jerde otas­qan jastardyń shırekke jýyq bóligi der kezinde óz densaýlyǵymen perzent súıe almaýy Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymyn (DDU) ǵana alańdatyp otyrǵan joq, belsizdik pen bedeýlik – medısınalyq qana emes, áleýmettik máseleniń birine aınaldy.

Mundaı paıym jasaýymyzǵa túrtki bolǵan – bedeýlikti emdeýge baılanysty álemniń ár shalǵaıynda ótip jatqan aýqymdy forýmdar, alqaly jıyndar. Máselen, taıaý kúnderi ǵana elimizde «Bedeýlikti emdeýdiń zamanaýı tásilderi. KRT  (kómekshi reprodýktıvti tehnologııalar): Qazirgi jaǵdaıy men bolashaǵy» XI halyqaralyq kongresi uıymdastyryldy. Árıne, bul talqyǵa 18 elden reprodýktologııanyń búkil kedir-budyr jolynan júrip ótken 600-ge tarta maman qatysty.

Máselen, egemendik jyldary bederinde bedeýliktiń túrli formalaryn emdeýde úlken tájirıbe jınaldy. Qazirgi kezde qoldanystaǵy tásilderdiń bári derlik Qazaqstanda bar. Endovıdeohırýrgııa, dıagnostıkalaý men emdeýdiń gormonaldyq ádisteri zamanaýı deńgeıde damyp, qaýipsizdigi jáne tıimdiligi joǵary dárilik preparattar tirkelip jatyr. Andrologııa, medısınalyq genetıka, embrıologııa men molekýlıarlyq bıologııa qarqyndy damyp keledi. Munyń bári qosalqy reprodýktıvti tehnologııalardy tájirıbege belsendi túrde engizýge jol ashty.

Qazaqstanda da «qutydan shyqqan» balalardyń ózi de ana atanyp úlgergen jaǵdaı bar. Sol sııaqty qazir qazaqstandyq reprodýktologtar medısınanyń bul salasyna mashyqtanǵanyn maqtan tuta alady. Sózimiz aıǵaqty bolsyn, qazir balaly bolý úshin árisi AQSh-tan, Ońtústik Koreıa, Izraıl, Eýropa elderinen, berisi kórshi elderden Qazaqstanǵa kelip, bizdiń mamandardyń kómegine súıenip, sábıli bolyp jatqan juptar barshylyq. Bul bir jaǵynan, atalǵan memleketterdegi uryq donorlyǵy men qursaq ana bolýǵa, uryqty qatyrýǵa zańmen tyıym salynýy men onyń dinı ustanymdarǵa qaıshy ekendigine qatysty.

Jýyrda Almatydaǵy Reprodýktologııalyq medısına ınstıtýtynyń dırektory Tamara Júsipálıeva elimizde shańyraq qurǵan jastardyń 18 paıyzy bedeýlikten shyǵatyn jol izdeýge májbúr ekendigin málimdegen edi. О́z kezeginde DDU jahan boıynsha otasqan juptardyń 15-20 paıyzyna bala súıý baqyty ońaılyqpen kelmeıtinin alǵa tartyp júr.

Qysqasy, bedeýliktiń ortasha jıiligi álem boıynsha 15 paıyzǵa teń jáne jaqyn arada bul kórsetkish tómendemeıdi. Dıagnostıkalaýdyń zama­naýı ádisteriniń damýy bedeýliktiń negiz­gi sebepterin jetkilikti deńgeıde dál tabýǵa jáne ony emdeýdiń ádisterin anyqtaýǵa múm­kindik beredi. Bedeýliktiń 40 paıyzǵa jýyǵy erlerdiń reprodýktıvti júıesindegi patologııamen baılanysty. Al 30 paıyzy – aralas bedeýlik (erler jáne áıelder bedeýligi).

Endigi másele mynada, bala súıýden úmitti erli-zaıyptylarǵa otasqannan keıin júktilik buıyrmasa, bir jyldan keıin-aq bedeýlik dıag­nozy qoıylady. Al bala týý azaıǵan zamanda mamandar jastarǵa ýaqytty ozdyrmaı emdelýge umtylý kerektigin kóldeneń tartady. 

Kózimiz kórip, ózimiz kýá bolyp júrgen jaıttarǵa súıenip aıtamyz, bir perzenttiń jolynda barlyq dúnıesi men ýaqytyn qurban etip, Qudaıdan balaly bolýdy tileıtinder aınalamyzdan tabylady. Muny mamandar «ýaqyty shegerilgen shesheler» dep te ataıdy.

Endigi jerde bizdiń reprodýktologııa sala­syn­daǵy mamandardyń armany – memle­kettiń bul saladaǵy saıasaty men zań­na­ma­la­ryn je­til­dire túsý.

Al áleýmettik turǵyda az qamtylǵan, ál-aýqaty tómen juptardyń da kóksegeni  osy. Máselen, 2010 jyly 100 ǵana jupqa kómek kórsetilse, ol birtindep kóbeıip, 2017 jyldan beri qaraı Qazaqstanda 900 kvota bólindi. Biraq bir perzentke zar bolyp júrgen otbasylardyń munan áldeqaıda kóp ekendigin jáne bir ret qana beriletin EKU tásili birden nátıjeli bola bermeıtinin eskersek, bul kvota kóleminiń mardymsyz ekenin ańǵarasyz.

«Bizde memleketten beriletin kvotaǵa kezekte turǵandar óte kóp. Bizge 8 myń kvota qajet. Ázirge jylyna 1500 kvota alyp otyr­myz», deıdi Qazaqstan Reprodýktıvti medı­sına qaýymdastyǵynyń prezıdenti Vıacheslav Lokshın. Al Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov bıýdjettik EKU baǵdarlamasy arqasynda elimizde 2010-2018 jyldar aralyǵynda 2700 bala ómirge kelgenin resmı túrde málimdedi. Alaıda ýaqyty shegerilgen shesheler munan áldeqaıda kóp.

Sońǵy jańalyqtar

Keńeıtilgen alqa otyrysy ótti

Qoǵam • Búgin, 09:05

Erlikti el bilýi tıis!

Qoǵam • Búgin, 08:53

Sapardaǵy syr

Rýhanııat • Búgin, 08:51

Turǵyndar qaýipsizdigi – basty nazarda

Aımaqtar • Búgin, 08:47

Aǵalardyń jas shaǵy

100 • Búgin, 08:42

Aqańnyń amanaty

Rýhanııat • Búgin, 08:40

Taralym hám qaralym

100 • Keshe

Tarhan tekti redaktor

100 • Keshe

Júz jyl

100 • Keshe

Aldaǵy kúnderi aýa raıy qandaı bolady?

Qazaqstan • 20 Qarasha, 2019

Elbasy Joǵarǵy sot Tóraǵasyn qabyldady

Qazaqstan • 20 Qarasha, 2019

Tapa tal tústegi qaraqshylyq

Aımaqtar • 20 Qarasha, 2019

Uqsas jańalyqtar