Tehnologııa • 07 Qarasha, 2019

Aqyldy mehatronık

39 retkórsetildi

Qazaqstanda robottehnıka endi damyp kele jatqan jas salanyń biri. Bul salanyń qalyptasý tarıhy da qyzyq. XIX ǵasyrdyń aıaǵy men XX ǵasyrdyń basynda robottehnıka sa­lasy qarqyndy damyp, tipti bul taqyryp ádebı shyǵar­malarda da kórine bastady. Aǵylshyn jazýshysy Merı Shel­lıdiń «Frankenshteın», Cheh jazýshysy Karl Chapektiń «R.U.R.» syndy týyndylary sonyń aıǵaǵy. Sahnalarda fantas­tıka­lyq týyndylar qoıyldy. Osylaısha birte-birte «robot» termıni ádebıetten ǵylym men tehnıkaǵa aýysa bas­tady.

Búginde Japonııa, AQSh, Ger­manııa sııaqty robottehnıka salasyndaǵy jetik elder bıik dárejedegi óndiriske on­da­ǵan jyldar boıy tynymsyz eńbek­tenip jetti. Germanııanyń Kuka AG, Japonııanyń Kawasaki Robotics ındýstrııaldy robottardy shyǵaratyn kompanııalary osyǵan mysal. Eger de olarmen para-par bolǵymyz kelse, Qazaqstandaǵy robotteh­nıka salasyndaǵy ár adam atal­ǵan elderdegi ǵalymdarmen sa­lys­tyrǵanda birneshe ese kó­birek jumys istep, tynymsyz eńbektený kerek. Sonda ǵana Qazaq­standaǵy robottehnıka salasy belgili bir jetistikterge jetip, ózimizdiń ındýstrıaldy robottardy shyǵara alatyn zaýyttardy qura alamyz. Árı­ne, bul maqsatqa jetý óte qıyn, biraq júzege asyrylmaıtyn is dep oılamaımyn. Eń bastysy, shyn nıetpen eńbek­tensek, aldymyzǵa qoıǵan maq­satqa jetemiz. Sondyqtan qazir bilim keńistigine robottehnıka ǵylymy salasyn engizý óte mańyzdy másele bolyp otyr. Robot­tehnıka oqýshylardyń syn turǵysynan oılaýyn damytýǵa jáne praktıkalyq tapsyrmalardy sheshe bilýge yqpal etedi. Sonymen qatar bul jastardy ǵylym, tehnıka, fızıka, matematıka arqyly jańashyldyqqa shabyt­tandyratyn, búginniń máse­lelerin sheshý úshin óz daǵdy­laryn qoldanýǵa, jaǵdaıdy tal­daýǵa shyǵarmashylyqpen oı­laýǵa múmkindik beretin óte tartymdy ǵylym. Robottehnıka kýrsynyń maqsaty – bolashaqta qazaqstandyq ınjenerlerdiń jas býynyn daıarlaý, bilim berý jáne sporttyq robottehnıkany nasıhattaý arqyly ǵylymı-teh­nıkalyq baǵytty damytý. Bul taqyryptarda túrli semınar­lar, sheberlik sabaqtaryn ót­kizýdi de qolǵa alý kerek. Bala­lar túrli tehnıkanyń qalaı ju­mys isteıtinin kózimen kórip, túsinýi tıis. Tek qana teo­rııa­ny jetik bilgennen eshteńe ón­beıdi. Sondyqtan balalardyń qan­daı da bir tehnıkanyń qalaı jumys isteıtinin túsindiretin, óz qolymen jasaýǵa múmkindik beretin platforma qurýdy maq­sat etý mańyzdy.

Qazir elimizdegi mektepter­de arnaıy úıirmeler ashylyp oqýshylar robottehnıka salasymen tanysyp keledi. Ýnı­versıtet qabyrǵasynda oqýmen qatar, robottehnıkanyń da­mýy­na úlesin qosyp júrgen stý­dentterimiz de barshylyq.

Osy rette Qostanaı qala­syn­daǵy Ahmet Baıtur­sy­nov atyn­daǵy ýnıversıtet stýdentteriniń odan ári damýyna kóptegen jaǵ­daı jasalǵan. Mysaly, aqpa­rattyq tehnologııalar fakýl­tetindegi mehatronık roboty jaıly aıtýǵa bolady. Bul stý­­dentterdi teorııa jaǵynan ǵana emes, praktıka jaǵynan da jetilýine óz úlesin qospaq. Atal­ǵan, robot ýnıversıtettiń qar­jylandyrýymen 2016 jyly Reseıdiń Sankt-Peterbýrg qala­synan arnaıy ákelingen. Búgingi tań­da ýnıversıtet zerthanasyn­da mundaı tehnıkanyń 3-eýi bar. Mehatronık sóıleı alady, óleń shýmaqtaryn oqıdy, tip­ti bıleıdi. Sonymen qatar kózderi arqyly óziniń kóńil-kúıin bildiredi. Robot ázirge orys tilinde ǵana sóıleıdi. Degenmen aǵylshynsha birqatar má­limetti qamtyǵan. Atalǵan robot­tyń jady aıtarlyqtaı kóp. Ol áńgi­melesken adamyn es­­te saqtap qalady. Sonymen qo­sa onyń jadyna belgili bir aqparatty engizse, ol sol aqparat­ty este saq­tap, kelesi joly máli­metti qaı­talap aıtyp berýge qabiletti. Onymen qosa robot ǵalamtorǵa tez qosyla alady. Fa­kýltet stýdentteri búgingi tańda bul robotty jetildirý maqsatynda zertteý ústinde.

Kafedra oqytýshylarynyń sózinshe, mehatronık mamandy­ǵyn bu­­ryn tek magıstranttar oqı alsa, búgingi tań­da bakalavrdyń stýdentteri de 2 kýrstan bastap oqı alady eken. Fakýltette odan bólek taǵy eki zerthana bar. Olardyń birinde magıstratý­rada oqıtyndardyń jumystary bar. Mysaly, gýmanoıd roboty. Bul robot 26-dan astam qımyldy jasaýǵa qabiletti. Robottehnıka synybynan bólek 3D prıntıng synyby bar. Ol synypty arnaıy plastıkalyq fıgýralardy jasaıdy. Eń aldymen kompıýterge keskin salynady, sodan soń ony 3D prınter arqyly shynaıy jasap shyǵarady.

О́zge de stýdentterden bas­tap, qarapaıym adamdarǵa deıin meha­tronıkti jaı ǵana tildesý quraly retinde paıdalanatyn bolsa, aqparattyq tehnologııalar fakýltetiniń stýdentteri onyń ishin ashyp, zerttep, jańa dúnıe oılap tabýǵa tyrysady. Osy se­kildi mysaldar eldegi ózge de jo­ǵary oqý oryndarynda kóptep kez­desedi.

 

Áıgerim ShAIаHMET,

jýrnalıst

 

Sońǵy jańalyqtar

Keńeıtilgen alqa otyrysy ótti

Qoǵam • Búgin, 09:05

Erlikti el bilýi tıis!

Qoǵam • Búgin, 08:53

Sapardaǵy syr

Rýhanııat • Búgin, 08:51

Turǵyndar qaýipsizdigi – basty nazarda

Aımaqtar • Búgin, 08:47

Aǵalardyń jas shaǵy

100 • Búgin, 08:42

Aqańnyń amanaty

Rýhanııat • Búgin, 08:40

Taralym hám qaralym

100 • Keshe

Tarhan tekti redaktor

100 • Keshe

Júz jyl

100 • Keshe

Aldaǵy kúnderi aýa raıy qandaı bolady?

Qazaqstan • 20 Qarasha, 2019

Elbasy Joǵarǵy sot Tóraǵasyn qabyldady

Qazaqstan • 20 Qarasha, 2019

Tapa tal tústegi qaraqshylyq

Aımaqtar • 20 Qarasha, 2019

Uqsas jańalyqtar