100 • 19 Qarasha, 2019

«Sosıalıstik Qazaqstan» gazeti: Qalyń buqara – baspasózdiń tiregi

40 retkórsetildi

«Qalyń buqara – baspasózdiń tiregi» maqalasy 1938 jyly «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń №101 sanyna shyqqan.

Rıdderde «Jumysshy» gazeti 1931jyly quryldy. Sodan beri «Jumysshy» partııa uıymynyń basshylyǵymen bir qatar gazet ­kadrlaryn daıyndap úlgirdi.

Ábdirahmanov, Ábýbákirov («Jumysshynyń» ádebıet qyzmet­shi­leri) Máskeýdegi joǵarǵy dárejeli mektepterde oqıdy. Dúısenbaev Ákesh Máskeýdegi redaktorlar daıyndaıtyn ınstıtýtta oqyp, qazirgi kúnde oblystyq gazette isteıdi. Isabekov, Baǵadaev Qazaq jýrnalıster ınstıtýtynda oqıdy.

«Jumysshynyń» negizgi butaǵy jumysshy tilshiler kún sanap ósýde. 1931jyly «Jumysshy»nyń 35-teı tilshisi bolsa, 1937jyly bul san on ese ósip otyr. 1931-32 jyldary tilshiler kóbinde aıtam degenderin qolymen jazyp bere almaýshy edi. Redaksııaǵa kelip aýyzsha aıtyp pikirin jazýshy edi. Qazir ol jaǵdaı kóp ózgerdi redaksııaǵa kúnine jıyrmalap hat túsetin boldy.

Tilshiler 1931-32jyldary kóbine óndiristegi usaq kemshilikterdi, eski salt-sana qaldyqtaryn kóbirek kóretin edi. Sońǵy jyldary Stalın­dik konsıtýsııasyna praktıkasyn talqylaý, soǵan usynys kir­gizý jóninde úsh júzden asa hat tústi. Odaǵymyzǵa aty belgili Yqylasov:

«Otanymyzdyń el qorǵaý kúshin arttyrý úshin, basshylyqtyń týradan týra bolǵanyn qamtamasyz etý úshin, otan qorǵaý óndirisi aýyr óndiristi kásibiniń narkomatynan bólinsin» dep usynys kirgizgen.

Stalın joldastyń Sovetterdiń tótenshe VIII sezindegi, fevral plenýmyndaǵy baıandamalaryn úırený isteriniń barysyn tilshiler úzbeı jaza bildi.

Partııa men úkimettiń tárbıesinde ósken jumysshy tilshilermiz, Yqylasov, Ábishov, Beısenbaev, Muqashev, Beksultanov, ..... durys taraýynyń jigerli isterin úzbeı kórsetip keledi. Bular Rıdderdegi búgingi tańda ashylyp jatqan zııankesterdi, troskıshilerdi ashý jóninde úzbeı kúresip keledi.

Zııankesterdiń isterin áshkerlegen bulardyń habarlaryna, jergilikti partııa profsoıýz jáne satýshylyq oryndardyń kóńil bólý faktileri boldy.

Qorǵasyn zaýytynda, baıytý fabrıkasynda avarııa molaıa berdi. Taý sehyndaǵy zııankester Bıkov, Zelenskııler ken oryndaryna bos tas berip júrdi. Zaboı jolyn bógedi. Troskıı О́metov, Kıshkın, perısser sharýashylyq oryny aldynda bedeldi sanalyp júrip, azǵyndyq isin údete tústi. Mine bul kezde Rıdderdegi jumysshy tilshileri jergilikti jerdegi oryndardyń ymyrashyldyq isterin, «Sosıalıstik Qazaqstan» arqyly áshkerledi.

Sol dabyl revolıýsııalyq qyraǵylyqty kóterip, jaıbiraqat­ty­lyqtan bir serpilitti. Biraqta jumysshylardyń sol dabylyn oblystyq, qalalyq komıtet sol der kezinde qolǵa alǵan bolsa, Rıdderdegi sol zııankester 1937jyldyń fevralinde emes, 1936jyldyń ishinde-aq áshkerlengen bolar edi. Myńdaǵan tonna qorǵasyndy otanymyzǵa artyq bergen bolar edi.

Mine, áńgime osynda.

VK(v)P Ortalyq komıtetiniń fevral plenýmy baspasóz ortalyqtaryna erekshe mindet qoıyp otyr. Stalındik konstıtýsııa dáýirine saı jumys isteý kerek bolyp otyr. Baspasózdiń sapaly bolýy eń aldymen yqpaldy, ótimdi bolýynda. Kópshiliktiń pikirin mezgilinde kótere bilýinde. Partııanyń uranyn, qaýly-qararyn kópshilikke der kezinde tolyq jetkize bilýinde. Qalyń buqaramen baılanysty bola bilýinde. Qalyń buqara baspasóziń tiregi.

Rıdder qalalyq komıtetiniń bıýrosy jeti jyldyń ishinde bir-aq ret redaksııanyń isi jóninde qaýly aldy. «Jumysshy» gazetin qalalyq komıtet kúnbe-kún qarap, qatesin túzetip otyrmaıdy. Bul ómiri bolmaǵan is.

«Jumysshynyń» orasan bir qateligi qalalyq komıtettiń shatasyp, qazaq aktıvteriniń jeke jıylysyn shaqyrýmen baılanysty boldy.

Rıdder kombınaty derektorynyń orynbasary Mádálıev joldastyń saıası qate baıandamasyn jarııalady. Biraq bul qateni qalalyq komıtet redaksııasynyń ózi aıtyp, qatesin moınyna alǵanda baryp eskerdi.

Mine, qalalyq komıtettiń búginge deıin bolyp kelgen belsendi basshylary osyndaı boldy. Tek sońǵy kezde ǵana durys kóńil bóle bastady. Endigi jumys tek ózimizde ǵana qalyp otyr. Ortalyq komıtet qaýlysyna saı, jumys isteýde ǵana bolyp otyr. Bul mindetti sózsiz oryndaımyz.

Ekinshi partııa mindetterine saı bolýdy kózdeý. Partııa oryndarynyń búgingi saılaýy baspasózdiń iri isterine jol ashady. Tolyp jatqan tájirıbelerdi kórsetti.

Úshinshi – syn, ózara syndy keń túrde kótere otyryp, barlyq kemdikterdi ashý, halyqtardyń dushpany, partııamyzdyń qarǵy baýly ıti, Troskıı zııankesterdi kontrrevolıýsııashyl ultshyldardy, áshkerleýge kópshilikti uıymdastyra bilý. Mindet osy.

Taıshybaev

 

Sońǵy jańalyqtar

Basylym basshylary - Bernııaz KÚLEEV (1899-1923)

Basylym basshylary • Búgin, 14:55

Basylym basshylary - Támımdar SAFIEV (1892-?)

Basylym basshylary • Búgin, 11:28

Elordada Úsh arysqa eskertkish ornatyldy

Rýhanııat • Búgin, 11:14

Almaty álemdik qalalar qataryna qosylady

Aımaqtar • Búgin, 10:57

Atyraýlyqtar taǵy da úzdikter qatarynda

Aımaqtar • 13 Jeltoqsan, 2019

Táýelsizdik – tuǵyrym

Aımaqtar • 13 Jeltoqsan, 2019

Arhıv ǵımaratyna eskertkish taqta ornatyldy

Rýhanııat • 13 Jeltoqsan, 2019

Uqsas jańalyqtar