Rýhanııat • 22 Qarasha, 2019

Sapardaǵy syr

52 retkórsetildi

Jolaýshy bolyp jolǵa shyqqan adam eń birinshi barar baǵytyna jyldam ári jaıly jetýdi kózdeıdi. Kólikke kónbeı, júrdek poıyzǵa minbeı, ushaqty unatatyn jandar da jeterlik. Qalaı bolǵanda da, árkim óziniń qalaǵan tulparyn tizgindeıdi. Sapar – san túrli taǵdyrlardy túıistiretin aıryqsha alań desek artyq aıtqandyq bolmas, sirá. Erkin júrip, el aralaý barysynda eki saǵat sapardyń ózinde de etene jaqyn bolyp ketetin jandar kezdesedi. Syrlasasyz. Muńdasasyz. Kúlesiz. Jylaısyz. Sońynda qımaı-qımaı qoshtasasyz.

 

Qarasha jurtpen qatarlasyp qarashanyń basynda Arqadan Alataýǵa at basyn burdyq. Nı­et – týma-týys aǵaıynnyń qy­zyq-qýanyshyna ortaqtasý. Birli­gimizdi tanytyp, bir bolý. Elor­dalyqtar «eski vokzal» dep atap ketken «Astana-1» temir jol vokzalynan júrdek poıyz bir ysqyryp aldy da qozǵalyp ketti. Eńbektegen bala, eńkeıgen qart, erkelegen boıjetken, entelegen bozbala bári-bári bir vagonǵa jaıǵasqan. Ártúrli áńgime, san túrli kóńil-kúı. Qa­sy­myzǵa jaıǵasqan Serik esimdi saparlas aǵamyz osydan jetpis jyl buryn kóz jazyp qalǵan úlken ájesiniń ul-qyzdary, ıaǵnı jıensharlarymen qaýyshýǵa bara jatyr eken.

«Bul bir qıyn da, qyzyq oqıǵa boldy. Narynqol jaqtaǵy Shonjy aýdanynda Taıtaraz de­gen bı bolǵan desedi. Sol Taı­tarazdyń Tásheke degen balasy bolǵan eken. Taıtaraz bı uly Táshekeni ertip shamamen 1912-1913 jyldary Qytaıǵa ótken eken. Tásheke er jetip, es bilgen shaǵynda ákem Ánbııanyń týǵan qaryndasy Merýerthan apamyzben bas quraǵan desedi. Bul mólshermen 1955 jyl bolýy kerek. Al 1962 jyldary olar Qazaqstanǵa qonys aýdaryp, Kegen aýdanyna kelip toqtaıdy. Keıin Tásheke atamyz da, Merýerthan apamyz da ómirden ótip, olardyń jolyn urpaǵy jalǵastyrady. Ákem Qytaıda qalyp, qaryndasy Qazaqstanǵa jol alǵan sátten bas­tap eki aradaǵy qarym-qatynas saıabyrlap, sońynda bir-birin tappaı hat-habarsyz qalady. Biz eseıe kele ákemiz osy bir oqı­ǵany kún saıyn qulaǵymyzǵa quıyp: «Qazaqstanda jıenderiń bar, qaıtseńder de sol kisilerdi taýyp, týystyqtyń altyn jibin qaıta jalǵańdar» degen bolatyn. Sol amanatty oryndaý – per­zenttik paryzym», deıdi aǵamyz.

Iá, estimegen elde kóp. Eki arasyn shekara bólgen naǵashy-jıenderdiń áserli áńgimesin bir kúlip, bir kúrsinip tyńdadyq. Bir-birin janushyra izdegen jaqyndardyń hıkmetti hıkaıasy bir qursaqta týyp, bir qalada turyp jatsa da birin-biri sırek kóretin uıaty joq uıalastarǵa sabaq bolsa deımiz. Mańdaıǵa jazylǵan taǵdyrdyń mashaqaty men marapaty qatar júretini beseneden belgili. Qýanasyń qýarasyń. Qaýyshasyń, qoshta­sasyń. Esine eski kúnder túsip ketti me, áıteýir Serik aǵamyz terezege uzaq qarap, oıǵa shomyp otyrdy da áńgimesin ári qaraı jalǵady.

«Biz kóz jazyp qalǵan Me­rýerthan apamyzdyń Adasqan degen qyzy bar eken. Qazirgi ýaqytta Kegen aýdanynda tura­tyn kórinedi. Sol kisiniń esimin estigende bir túrli kúı keshtim. Bir jaǵy úlken apamyz týys­tarynan adasyp qalǵandyqtan qoıylǵan bolýy kerek dep topshyladym. Nede bolsa barlyǵyn barǵan soń kóremiz», dedi saparlasymyz.

Serik aǵamyzdyń tereń tebireniske toly oqıǵasynan keıingi qalǵyp ketken qııaly­myzdy «shemishke», «mıneralka» dep aıqaılaı kirgen apaıdyń ashy daýysy oıatyp jiberdi. San túrli baǵytqa sapar shegý barysynda túrli adamdardy kezdestirip jatamyz. Olardyń minezi de san alýan, bolmys-bitimi de bólek. Bireýi áńgimeshil bolsa, endi biri janyndaǵysyn jaqtyrmaı, eki aýyz sóz aıtýǵa da erinip turatyndar bolady. О́zimizdiń de kemshiligimiz keńirdekten keletin pende bol­ǵasyn, bireýdiń jaratylysy jaıly jaq ashý da artyqtaý bolar, sirá. Sol sebepti adam balasyn alalaýdan aýlaqpyz.

Qosylýǵa asyqqan qos taǵ­dyr ıeleriniń ótken ómirin emes, aldaǵy ǵumyryn kóz aldyma elestetip ornyma jaıǵastym. Quddy bir ertegideı elestegen eki týystyń arasyndaǵy baıyr­ǵy baılanys pen endigi jaqyndyqtyń joly qalaı jal­ǵanbaq degen suraqtyń jaýa­byn izdeýmen boldym. Sol sátte oıyma Alla Rasýli Muhammedtiń (s.a.s.) aǵaıyn-týys­­qa qaraılasý men zııarat etý­diń abzal ekenin ańǵartatyn, «Kim rızyq-nesibesiniń kóbeıýin jáne ǵumyrynyń uzaq bolýyn qalasa, aǵaıyn-týystyq qa­rym-qatynasyn kúsheıtip, oǵan qa­raılassyn» degen sózi oraldy.

Vagonyna túrli taǵdyrdy tıep alǵan júrdek poıyz júrek soǵysyndaı únimen úzdiksiz yz­ǵytyp barady. Poıyzdyń qaı te­rezesinen qarasańyz da da­lıǵan darhan dalamyzdy kóresiz. Kókjıegine kóz jetpeıtin ulan­ǵaıyr atyrap batyrlardyń qanymen, babalardyń janymen kelgenin uǵynyp, bir qýanyp, bir kúrsinip ishteı shúkir etesiń. Qýanyshyń – osyndaı keń baıtaq jerińniń bary. Al kúrsinisiń - baıtaq jeriń bar bolsa da, tar qalada talasyp ómirdiń ótip jat­qany shyǵar, sirá...

Bir oıansam, biz mingen po­ıyz Balqash kólin baýyrlap barady eken. Kórshi orynǵa jaı­ǵasqan kókemniń qasynda jasy qyryqtarǵa jaqyndaǵan bir kelinshek Bishkekten ákelgen taýaryn jarnamalap jatyr.

«Búgingi zamanda erigip júr­gen eshkim joq. Árkim nesibe-nápaqa tabý úshin túrli tirshilik jasap, áli kelgenshe áreket etýde. Meniń de otbasym bar. Úı­de bos jatqansha joldasyma kó­mek bolsyn dep az-maz aqsha taýyp, bir jyrtyǵymyzdy jamaýǵa járdemdesemin. «Qo­ly qımyldaǵannyń, aýzy qı­myldaıdy» dep qazaq beker aıtpaǵan ǵoı», deıdi saýdager apamyz. Bireýler onyń satyp júrgen zatyn kórip, baǵasyn surap saýdalasyp jatsa, endi bireýleri «osylar da júre beredi eken», «tynysh qana úıinde otyrmaı ma» degen syńaımen jaqtyrmaı qarap otyrǵanyn janary jasyrmady. Saýda áıel adamnyń aınalysatyn salasy bolyp sezilgenimen, sút pisirim ýaqyttyń ishinde qoldaryna túrli buıymdar, kitaptar, án oınatqyshtar men uıaly telefondy qýattaıtyn qurylǵylar qushaqtap saýda qylyp júrgen qazaq jigitteriniń de qarasy qalyń ekenin baıqadyq. Osy poıyzdarda satyp júretin dinı kitaptardy paraqtaý barysynda sol kitaptyń ne baspa­sy, ne avtory belgisiz eke­nin ań­ǵarý qıyn emes. Satyp júrgen adamy da taýa­ry sııaq­ty mylqaý. Sóılemeıdi. Esti­meı­di. Kópten kókeıimde júrgen másele bolǵandyqtan osy maqa­lany daıyndaý barysynda Qa­zaqstan musylmandary dinı bas­qarmasynyń Sharıǵat jáne pátýa bóliminiń mamany Hasan Aman­qulovqa atalǵan kitaptardyń ishinde dinı bas­qarma bekitpegen, ıaǵnı baspasy da, avtory da belgisiz ki­taptar kezdesetinin jetkizdik. Buǵan QMDB ne deıdi? Sondaı saýdagerlerge qandaı da bir shara qoldanyla ma?» degen saýal qoıdym. Ol kisi: «Bizge ótinishpen kelgen adamdardyń kitaptaryn saraptamadan ótki­zip beremiz. Saraptamadan ótpegen kitaptardy satqyzý, sat­qyzbaý bizdiń quzyretimizge jat­paıdy. Onymen din isteri bas­qarmalary aınalysady», dep qysqa qaıyrdy.

Soqpaǵyn Soltústikten bas­taǵan temir tulparymyz Ortalyqqa aıaldap, Ońtústikke aıańdaıtyn sát te jaqyndady. Táýlik ishinde táýir tanysqa aınalyp úlgergen adamdar bir-birine jyly lebizderin bildirip, shyraıly júzben shynaıy qoshtasty. Biz kórgen-bilgenderimizdi kóńil tarazysyna salyp, túıgenimizdi sizdermen bólisýge asyqtyq.

Sońǵy jańalyqtar

Kúlki kerýeni № 20

Rýhanııat • Keshe

Haliń qalaı, Qostanaı?

Aımaqtar • Keshe

«Iokerıtten» jeńildi

Hokkeı • Keshe

Qazaqstan tórtinshi topta

Fýtbol • Keshe

Pedagogterge paıdaly shara

Rýhanııat • Keshe

Onlaın-oqyrman

Tehnologııa • Keshe

Sý basý qaýpi joq

Qoǵam • Keshe

Baspanaly bolyp, baqytqa bólendi

Baǵdarlamalar • Keshe

Ábishtanýdyń áz álipbıi

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar