Ekonomıka • 13 Jeltoqsan, 2019

Úlken ómir jolynyń kezeńderi

13 retkórsetildi

«Qarashyǵanaq Petrolıým Opereı­tıng B.V.» halyqaralyq konsor­sıýmy Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdik kúni qarsańynda jańa ón­diristik obektini – 5-shi ishki kásiptik qubyryn iske qosty. Osylaısha Qarashyǵanaq ken ornyndaǵy óndirý tekshesin uzartý jobalarynyń bútin keshenin iske asyrýdyń taǵy bir kezeńi aıaqtaldy. Suıyq kómirsýtekti óndirý deńgeıin ulǵaıtý jumysy bir kún de toqtaǵan emes.

Ken ornynyń tarıhy. 2019 jyl ken orny ashylýynyń 40 jyldyǵyn atap ótý­men de belgili, ol qazaq munaı-gaz óner­kási­biniń jylnamasyna altyn áripter­men máń­gige jazyldy. Búginde Qarashyǵanaq, eń aldymen orasan zor ınvestısııalar, kómir­sýtekti shıkizat óndirýdiń rekordtyq deń­geıleri, ınnovasııalyq tehnologııalar, myńdaǵan jumys oryndar, sondaı-aq álem­dik standarttar deńgeıindegi áleýmettik jaýap­ker­shilikpen assosıasııalanady.

Bıylǵy jyl ken orny úshin qos mereı­toıǵa baılanysty aıryqsha erekshelenedi – Qarashyǵanaq­tyń qyryq jyldyǵynan bólek, munaıshylar qazaq munaıynyń 120 jyldyǵyn toılaıdy. Tyǵyz baılanysqan osy eki ataýly kún elimizdiń munaı-gaz keshe­niniń tarıhyndaǵy eleýli kezeńderi. О́ıt­keni dál osy munaı-gaz salasy ulttyq eko­no­mıkanyń ne­gizin quraýshy baǵyty, onyń al­daǵy ósýiniń draıveri, turaq­ty­lyǵynyń negizi jáne respýb­lı­kanyń júıeli damýy bolyp otyr jáne solaı bolyp qala bermek.

О́ndirý, qaıta óńdeý, munaı jáne gaz eksporty IJО́, bıýd­jet­tik kiristerdiń eleýli bóli­gin, demek, áleýmettik ınfra­qu­ry­lymnyń pozıtıvtik qaıta qu­ry­lýyn qamtamasyz etedi. Bul Qara­shyǵanaqtyń qyryq jyldyq ómirin rastaıdy.

Qarashyǵanaqtyń jańa tarı­hynyń bas­­taýy Oral mańyn­da biregeı munaı-gaz kondensatynyń ashylýyna septigin tıgizgen geo­logııalyq jáne izdestirý ju­mys­tary keńinen etek jaıǵan HH júz­jyldyqtyń jetpisinshi jyldarynan bastalady. Ony ıgerýdiń ózi jaı emes, óndirýdiń kúrdeli tehnologııasymen, qatty jynystarmen jáne shıkizatta kúkirt qyshqylynyń bolýymen, sondaı-aq dalanyń qatań klımatymen baılanysty boldy.

1984 jyly Qarashyǵanaqty óndiris­tik paıdalaný kezeńi bastaldy. Ol kez­de óndiristik jáne turmystyq maqsattaǵy kóp­­te­gen obekti iske qosyldy. 1990 jyl­ǵa deıin ken ornyndaǵy óń­­­deý jumystary jo­ǵary qar­qyn­­men júrgizildi. Shıkizat Oryn­­­bor munaı óńdeý zaýytyna kelip túsetin. Alaıda, Keńester Oda­­ǵy­nyń ydyraýy jobanyń da­mýyna edáýir ózgeris engizdi. Qara­shyǵanaq ınvestısııalarǵa, zamanaýı ozyq tehnologııalarǵa jáne sheteldik táji­rıbeli serik­testikterge asa muqtaj edi.

1997 jyldyń qarashasynda Qarashyǵanaq boıynsha ónimdi bólý týraly sońǵy keli­simge qol qoıyldy. Konsorsıým boıyn­sha serik­tester kásipti álem­dik stan­darttar deń­geıi­ne deıin jań­ǵyrtý jáne qaıta jabdyq­taýdy ózderine maqsat etip qoıdy. Bul min­detti oıdaǵydaı oryndap shyqty.

Sarapshylardyń baǵalaýyn­sha ótken onjyldyqtarda Qara­shyǵanaq óte joǵary nátıje­lerge qol jetkizdi. Qazirgi Qara­shyǵanaq – turaqty damý prın­sıpi boıynsha jumys isteı­tin, áleýmettik-jaýapty joba­ny iske asyrýshy myńdaǵan qazaq mamandary eńbek etetin álem­­dik deńgeıdegi asa joǵary teh­no­logııalyq óndiris.

Búginde Qarashyǵanaq óndi­rý dınamıkasy jáne óndirý kóle­mi boıynsha elimizdegi kósh­bas­shy oryndardy ıelenip otyr jáne Batys Qazaqstannyń ǵana emes, búkil el boıynsha eko­no­mıkanyń damýyna orasan zor úlesin qosyp keledi. Joba boıyn­sha seriktester, Qara­shy­ǵa­naq aksıonerleri barlyq memle­kettik bastamalardy belsendi túrde qoldap keledi, memlekettik baǵdarlamalarǵa atsalysyp, aımaqtaǵy jańa áleýmettik jobalardy iske asyrýda.

Oral mańynda Qarashyǵanaqty óńir­diń bas­ty baılyǵy dep ataıdy. Ony ıgerý aımaq ekonomıkasynyń ósýi­ne septigin tıgizetin mańyzdy faktor. Áleýmettik-jaýapty kom­panııa bolǵandyqtan, QPO ob­lys­tyń ındýstrııalyq-ınnova­sııalyq damýyna yqpal ete otyryp, taýarlar men qyz­metterdi satyp alýǵa jergilikti jetkizý­shi­lerdi tartýda.

Qarashyǵanaq ken orny 40 jyldan beri ıgerilip keledi. Ken ornyndaǵy jumys esh toqtaǵan emes. Qyzmet aýqymy tek qana ulǵaıýda, buǵan Qarashyǵanaqtaǵy keńeıtý jáne óndirý tekshesin uzartý jobalaryn iske asyrý aıasynda júrgizilip otyrǵan ju­mys dálel. Munyń bári suıyq kó­mir­sýtegin óndirý kólemin ul­ǵaı­týǵa múmkindik beredi, bul degeni­miz joba aksıonerlerine de, elimiz úshin de qosymsha tabys.

Qarashyǵanaq boıynsha ónim­di bólý týraly sońǵy keli­simge qol qoıylǵan kún­nen bas­­tap Qazaqstan Respýblıkasy sa­lyq jáne bıýdjetke basqa da túsim­der túrinde 17 mlrd as­tam dollar tabys tapty. Alaı­da, osy ın­ves­tısııalardyń materıal­dyq emes qyry da bar. О́t­ken onjyldyqtar ishinde Qara­shy­ǵanaqta kóptegen qazaqstandyq munaıshy-mamandar, óziniń báse­kege qabilet­tiligin kótergen júz­­degen otandyq kompanııalar tol­q­yny ósip shyqty jáne olar búgin­de Qarashyǵanaq, Teńiz jáne Qashaǵan sııaq­ty suranystaǵy jobalarmen joǵary teh­no­logııalyq ónim shyǵarýda.

Qarashyǵanaq basshylyǵy jobaǵa qazaq­standyq qatysýdy belsendi ósirip keledi. Jer­gilikti qamtý baǵdarlamasynyń maqsaty to­ly­ǵymen ulttyq ındýstrııany damytý úshin qolaıly jaǵ­daı­lar jasaý jáne iri mu­naı-gaz jobalaryna qazaqstandyq kom­panııa­lar­dyń qatysýyn art­tyrý jónindegi Qazaq­stan Respýb­lıkasynyń bastamasymen sáıkes keledi.

Kompanııanyń kez kelgen qadamy óndi­risti jańǵyrtýǵa nemese keńeıtýge baǵyt­tal­ǵan, muqııat ekologııalyq saraptamadan ótedi. Búginde gazdy kádege jaratý kór­set­kishi 99,94%-dy quraıdy. QPO qor­shaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy stra­te­gııasy «jasyl ekonomıka» maqsat­tary­na tolyq sáıkes keledi. Jasyl ekono­mı­kaǵa aýysýdy Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nur­sultan Nazarbaev memlekettik saıasat­tyń negizgi basymdyqtarynyń biri dep atap ótken. 40 jyldyq mereıtoı – úlken ómir jo­lyn­daǵy kezeńderdiń bir ǵana me­jesi. Alda – Qara­shyǵanaq jobasyn keńeı­týge baǵyttalǵan úlken múmkindikter jáne aı­maqtyń ári qaraı turaqty damýy. QPO Qazaqstan Res­pýblıkasynyń, Qara­­shy­ǵanaq jobasy bo­ıynsha jergilikti qaýym­das­tyq pen serik­testerdiń ıgiligi úshin jańa óndiristik asý­larǵa umtylýdy jalǵastyrady.

 

Arman QusaıYnov

 

Sońǵy jańalyqtar

О́z qarjysyna kitaphana salǵan

Aımaqtar • Búgin, 10:08

Sabannan jasalǵan qalashyq

Aımaqtar • Búgin, 10:05

Mýngııamen judyryqtasýy múmkin

Sport • Búgin, 10:04

Almatydan 356 km qashyqtyqta jer silkindi

Aımaqtar • Búgin, 09:55

Otanǵa qyzmet – ortaq paryz

Qoǵam • Búgin, 09:48

Kóp balaly otbasylar baspanaly boldy

Aımaqtar • Búgin, 09:42

Aýylǵa kel, jas dáriger

Aımaqtar • Búgin, 09:37

Ashyq ári ádil áleýmettik saty

Qoǵam • Búgin, 09:12

О́lketaný órenderdiń óresin ósiredi

Aımaqtar • Búgin, 09:09

Tarıh. Tulǵa. Túrkistan

Rýhanııat • Búgin, 09:06

Adamdyqtyń qaınary

Rýhanııat • Búgin, 08:55

Berik Ýálı: Abaı men Alash

Rýhanııat • Búgin, 08:54

Qoǵamdyq uıym ókilderimen kezdesti

Qazaqstan • Búgin, 08:43

Alty kólik qar qursaýynan shyǵaryldy

Aımaqtar • 18 Qańtar, 2020

Áskerı jaýyngerlik daıarlyq kezeń bastaldy

Aımaqtar • 18 Qańtar, 2020

Elordanyń «Búkir kópiri» tekseriledi

Qoǵam • 18 Qańtar, 2020

Roman Sklıar Tılo Klınnermen kezdesti

Úkimet • 18 Qańtar, 2020

Uqsas jańalyqtar