Basylym basshylary • 15 Jeltoqsan, 2019

Basylym basshylary - Támımdar SAFIEV (02.1920-04.1920)

16 retkórsetildi

“Sosıalıstik Qazaqstannyń” (“Egemen Qazaqstan”) elý jyldyq merekelik arnaýly qosymshasynda (1970 jyl, jeltoqsan) kópti kórgen kónekóz qart jýrnalıst Merǵalı Eshmuhambetovtiń “Ushqynnan” jalyn laýlaıdy” degen esteligi shyǵyp, onda avtor 1919 jyldyń sońyna taman Orynborǵa kelip Kırrevkomnyń kezekti májilisine qatysqanyn jazǵan edi.

Sonda mynadaı sóılemder bar: “... Kırrevkomnyń zalyna kóp adam jınaldy. Revkom músheleri, basqa da qyzmetkerler kóp-aq. S.Meńdeshev májilisti ashyp, qysqasha sóz sóıledi. “Endi gazetsiz bolmaıdy, Sovet úkimetiniń saıasatyn elge túsindirip, ol saıasatty is júzine asyrý úshin halyqqa úgitshi, jarshy bolatyn qural kerek”, dedi ol... Kóp uzamaı baspasóz seksııasy quryldy. Oǵan jáne gazet redaksııasyna úı-jaı berildi. Redaksııalyq kollegııa quryldy, qatelespesem, redkollegııa bastyǵy Támımdar Safıev bolyp taǵaıyndaldy. Bul kisi qazaqsha, oryssha jaqsy maǵlumaty bar adam eken. Bókeıde 1918 jyly gazet shyǵarýǵa qatysqan, basqa jaýapty  qyzmetterde bolǵan. Osy kúni Moskvada turady, oryssha-qazaqsha sózdikti shyǵarýǵa atsalysty. Qazir qaraqalpaq ádebıetimen, ensıklopedııa shyǵarý isimen shuǵyldanyp júr dep estımin. Redkollegııa músheligine Bernııaz Kúleev, Ámirǵalı Meńeshov, Tungashın (kishisi) jáne basqalary (esimde qalǵandary) taǵaıyndaldy. Kırrevkom múshelerinen birer adam ótti. Men jáne Ámirjan Qarataev ádebı qyzmetker boldyq”.

“Ardagerdiń qatelesýi ábden múmkin, dep jazady” áriptesimiz Tilekqabyl Boranǵalıev osynyń aldynda ǵana ózimiz sóz etip ketken maqalasynda (“Ushqynnyń” redaktory boldym...” 1997 j. 22 aqpan), óıtkeni Bernııazdyń shaqyrýymen qyzmetke qyrdaǵy aýyldan jańa ǵana kelgen jas Merǵalıdiń “Ushqynnyń” alǵashqy  nómirlerine tikeleı kim basshylyq jasaǵanyn bilmeýi aıyp emes. Ásirese, muny elý jyldan keıin eske túsirgen jaǵdaıda”.

Demek bul kisiniń de H.Esenbaevpen birge “Ushqynnyń” alǵashqy nómirleriniń shyǵýyna tikeleı basshylyq jasaǵanyna kúdik keltirýge bolmaıdy.

Arhıvte Bókeı gýbernııalyq partııalyq tazalaý jónindegi komıssııa otyrysynyń 1921 jylǵy 14 qarashadaǵy hattamasy saqtalǵan. Onda 1919 jylǵy qarashadan RK(b)P múshesi T.Safıevtiń “ultshyldyqtyń turpaıy túrin kórsete júrip partııalyq jumysta belsendilik tanytpaǵany úshin” synnan ótkizip, qaıyra qabyldaý quqymen partııadan shyǵarylǵany (BqOMA, 19 qor, 1-tizbe, 207 is, 28-paraq) aıtylǵan.

T.Safıev 30-shy jyldary Qazaqstannyń quramyndaǵy qaraqalpaq okrýginiń resmı basylymynda eńbek etken degen derek bar. Keıin Máskeýge ketip, sonda turǵan. 70-shi jyldary qaıtys bolǵan sııaqty. Biraq naqty ýaqyty belgisiz.

Sońǵy jańalyqtar

Tiri maldy satý - tıimsiz

Aımaqtar • Búgin, 12:25

Almaty bıznesi etek-jeńin jııa bastady

Aımaqtar • Búgin, 11:35

Uly Abaı murasy Kereký elinde

Rýhanııat • Búgin, 10:23

Abaıdy taný – asyl paryz

Rýhanııat • Búgin, 09:21

Jaýapkershilikke tartý usynyldy

Saıasat • Búgin, 08:35

Jyl saıyn 100 vagon jańartylady

Qoǵam • Búgin, 08:33

Ulaǵat uqqan ushpaqqa shyǵady

Aımaqtar • Búgin, 08:28

Káripbektiń kórmesi

Rýhanııat • Búgin, 08:17

Besaǵashtyqtardyń berekeli bastamasy

Aımaqtar • Búgin, 08:13

Hakim esimi laıyqty ulyqtalyp keledi

Rýhanııat • Búgin, 08:10

О́tkenniń sabaǵy esińde qalady

Tarıh • Búgin, 08:07

Uıatsyzdyq azdyrar adam balasyn

Rýhanııat • Búgin, 08:03

Poster-patrıottyq jasasyn!

Qoǵam • Búgin, 08:00

Kamera aldynda oıqastaǵan qar barysy

Ekologııa • Búgin, 07:57

SNPS kelisimdi oryndamaı otyr

Ekonomıka • Búgin, 07:52

Úsh jylǵa salyqtan bosatyldy

Ekonomıka • Búgin, 07:50

Jánibek aýdanynda et óndirý artty

Aımaqtar • Búgin, 07:48

Rýhanı jańǵyrýdyń negizgi kilti

Rýhanııat • Búgin, 07:46

Taǵylymy mol tarıhı maqala

Rýhanııat • Búgin, 07:42

Qazaqtyń «haılaılymy»

Rýhanııat • Búgin, 07:40

Dosym oqyǵan kitap

Aımaqtar • Búgin, 07:38

Ustazdyń aldyn kespeıdi

Qoǵam • Búgin, 07:31

Elimizdegi eń úlken eskertkish

Rýhanııat • Búgin, 07:25

Qurylysy qarqyndy Qazaqstan

Qazaqstan • Búgin, 07:15

Balqash: baq pen sor

Qoǵam • Búgin, 07:07

«Aqylǵa sáýle qonbasa...»

Qoǵam • Búgin, 07:03

ShQO-da qar kóshkini júrdi

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar