Qazaqstan • 19 Jeltoqsan, 2019

Alasapyran zamanda atqa mindik...

396 retkórsetildi

Táýelsizdik elimizge ońaılyqpen ornaǵan joq. Oǵan qarsylardyń kóp bolǵanyn, soltústik oblystardy Moldovadaǵy «Prıdnestrove» sııaqty bólip áketýge tyrysqandardyń júgen-quryqsyz josyǵanyn osy kúngi jastar bile bermeıdi. Sol kezde, ásirese, Soltústik Qazaqstan oblysyndaǵy qater úlken edi. Biz sol kúnderde jergilikti bıliktiń basynda bolyp, úzilissiz on bir jyl boıy oblys ákiminiń birinshi orynbasary bolǵan Qudaıbergen Qalıev aǵamyzben áńgimelesken edik.

- Qurmetti Qudaıbergen aǵa, Táýelsizdiktiń alǵashqy kúnderinen atqa mindińiz ǵoı, sol kezdegi oqıǵalardy, oblystaǵy saıası ahýaldy eske túsirip kórińizshi?

- Ol kezde qazaqtyń óz aldyna táýelsiz memleketi bolatynyn bizdegi turǵyndardyń basym bóligi jaqtyrmady. О́ıtkeni, uzaq jyldar boıy bizdiń oblystaǵy ahýal qazaqstandyq emes,  jalpy keńestik dep qabyldanyp, ataýyndaǵy «qazaq» sózine eshkim mán bermeı, nemquraıly qaraıtyn. Árıne, qazaqtardy syılaıtyn, ata-babasynan beri osynda turyp, jergilikti halyqpen «tamyr» bolyp ketken orys azamattary boldy. Biraq ondaılardyń ózi qadaý-qadaý ǵana qalǵan. Keńes Odaǵy jyldarynda «tamyr bolý» degen dástúrdiń ózi joıylyp, kelýshilerdiń kóptiginen kózge ilinbeı qaldy. Ásirese, tyń ıgerý kezeńinen bastap munda orys, ýkraın, nemis halyqtarynyń sany basym boldy. Barlyq, áleýeti joǵary pozısııalarda solardyń ókilderi otyrdy. Qazaq tili eshqandaı resmı ortada qoldanylmaıtyn. Qazaqtardyń oblystaǵy úlesi sol kezdegi sońǵy sanaq boıynsha 18, al Qyzyljardyń ózinde 8 paıyz ǵana boldy. Muny túzetý eshkimniń oıyna kelgen emes, kerisinshe qazaqtardyń orystanýy jyldan-jylǵa artyp bara jatqanyna barlyq jaǵdaı jasaldy. Qalada jalǵyz qazaq mektep-ınternaty men qazaq tilinde shyǵatyn oblystyq gazetten basqa ortanyń bárinde tek orys tili júrdi. Birde-bir qazaq balabaqshasy bolǵan joq. Qalada turatyn qazaqtar balalaryn tek orys mektebine berýge májbúr boldy.  Mektebi, ósken ortasy oryssha bolǵan soń balalar úıde de tek oryssha sóıleıtin. Ata-analary ókimettiń resmı saıasatyna senip, bolashaqta bir-aq til bolatyn shyǵar degen senimde edi. Aýdan ortalyqtaryndaǵy ahýal da sondaı boldy. Osyndaı jaǵdaıda qazaqtar táýelsiz el bolady degen júrekjardy habar shyqty. Árıne, oǵan deıin qoǵam birshama dúrkirep, demokratııalyq qozǵalystardyń kúshimen oıanyp jatqan. KSRO-nyń barlyq túkpirleri túbegeıli ózgeristerdi kútip jatty. Biraq dál mynadaı ózgeris bolady degendi oılamaǵan edik. 

Buǵan qazaqtardyń bári shattanyp, qýanǵanymen basqa ult ókilderi úrke qarady. Osy kúni orystardy ǵana kóp aıtamyz, al ol kezde ýkraın, nemis jáne t.b. halyqtardyń ókilderi de buǵan qarsy shyqqan edi. О́ıtkeni, endi qazaq tilin  úırený kerek, jaza bilý kerek degen sııaqty úrkitýler qaptap ketti. Qaı kúnde halyq arasynda buzyqtar kóp bolady ǵoı, sondaılar turǵyndar arasyna iritki salyp, buǵan qarsy shyǵýymyz kerek degen sııaqty úndeýler men nasıhattar taratty.

- О́zińiz dál sol kezderi qaıda edińiz?

- Men ol kezde Tımırıazev aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy edim, Gorbachevtiń sońǵy ózgeristerimen bılik partııadan alynyp, Keńesterge berilgende barlyq birinshi hatshylar sol keńesterdiń tóraǵasy bolyp saılanǵanbyz. Táýelsizdik jarııalanǵan soń eki aıǵa jetpeı bıliktiń basqarý júıesi ózgertilip, barlyq oblystardyń joǵary bıligin atqarýǵa «oblystyq ákimshiliktiń basshysy» degen qyzmet engizildi. Prezıdent bizdiń oblysqa Batys Qazaqstan oblysy atqarý komtıtetiniń tóraǵasy bolǵan Vladımır Gartmandy taǵaıyndady.  Oǵan deıin bizdiń oblystyń tizgini V.Medvedevtiń qolynda bolǵan, al atqarý komıtetiniń tóraǵasy Sh.Qulmaqanov edi. Ákimshilik basshysy bolýdan osy ekeýi de úmittenip, ózderiniń jaqtastaryn jınaqtap, halyqty ekige bólip, iritki salyp júrgende Prezıdent óte durys sheshim qabyldap, orys ta emes, qazaq ta emes nemis halqynyń ókilin taǵaıyndaǵany óte oryndy boldy. Ol kelgen betten aýdan basshylaryn bir-birden shaqyrtyp, bárin ońasha qabyldap jatty, biraq meni shaqyrǵan joq. Sóıtip júrgende oblystyq Keńestiń tóraǵasyn saılaý degen daqpyrt shyqty. Bul endi ekinshi oryndaǵy basshylyq bolyp qalǵan. Naqty bılik onyń qolynan ketken. Sol ekinshi bılikke qazaq halqynyń ókili bolýy kerek qoı, sizdiń bedelińiz bar, jergilikti adamsyz, biz sizdi qoldaımyz dep meni  úgitteýshiler paıda boldy. Solardyń tiline erip, men saılaýǵa tústim. Dál osy kezde ǵana meni V.Gartman qabyldaýyna shaqyrdy. Oǵan deıin ol meniń kórip-bilgen adamym emes edi. Eńgezerdeı, bir kórmege qabaǵy qatyńqy, biraq symbatty jigit eken, ol meni jyly qabyldap, uzaǵyraq sóılesip, saılaýdan qalaı ótýińe baılanysty birge qyzmet isteıtin bolamyz degen ekiushty sózben  shyǵaryp saldy.

Saılaýǵa oblysqa belgili bes-alty adam tústik, solardyń arasynan ekinshi týrǵa men jáne S.Paraskevıch degen azamat shyqty. Alaıda ekinshi týrda oǵan berilgen daýystar artyq bolyp, tóraǵalyqqa ótip ketti... Osydan keıin V.Gartman meni shaqyryp alyp, ózine birinshi orynbasar etip taǵaıyndady. Bul 1992 jyldyń aqpan aıy bolatyn. Sodan on bir jylǵa taıaý men birinshi orynbasar bolyp, tórt birdeı ákimmen birge qyzmet ettim...

- Oblystaǵy ahýal bul kezde qandaı edi?

- 1992 jylǵy ekonomıkalyq ahýal birshama tózimdi boldy. Sol jyly buryn bolmaǵan astyq shyǵyp, keńshar-ujymsharlar qarq bolyp qaldy. Ol kezde shekara aıqara ashyq, astyqty tek Reseıge shyǵaramyz. Barter degen taýaraınalysy sol kezden shyqqan, Qazaqstandy tastap ketkisi kelgen dırektorlar sol jyly jeke óz basyna kerekti dúnıeni astyqqa armansyz aıyrbastady. Esep-qısap, baqylaý degender tómendep ketken. О́ıtkeni, aýylsharýashylyǵy qurylymdary tegis jekeshelendirýge ketedi, ókimet eshqandaı kómek bermeıtin bolady degen áńgimeler sol kezden shyǵyp jatqan bolatyn. Separatıster toby da osy kezderi belsendi áreketke kóshti. Neshetúrli «sary basylymdar» shyǵyp, halyqty tolqytyp, Qazaqstandy jamandap, túrli arandatýshy habarlar da taratyp turdy. Lıýbýshın, Sýprýnıýk degender orys ádebıetiniń tarıhynan dárister oqımyz degendi syltaýratyp, halyqty kúnde jınap, túrli ótirik, úrkitpe habarlardy jarııalap turdy. Sol zamandarǵa deıin atyn estigenimiz bolmasa ózderin bilmeıtin kazaktar qoǵamy degender shyqty. Olar da jınalyp, kóshelerde alǵashqy kezde álem-jálem kıinip, qylyshtary men qamshylaryn alyp júrýge deıin bardy. Olardy mılısııamen taratýǵa zańnamalyq negiz joq jáne órt shyǵyp kete me dep saqtanamyz.

Bizde de Dnestr jaǵalaýyndaǵydaı áreket kerek. «Prııshıme» respýblıkasyn quryp, Qazaqstannan bólinýimiz kerek degen sózderdi separatıster ashyq aıtatyn boldy. Eger qolǵa qarý tıgen, terrorızmge múmkinshilik týǵan qazirgi zaman bolsa shovınısterdiń oıy iske asyp ketýi de ábden múmkin edi. Biraq ol kezde halyq áıteýir shekten shyqpaıtyn, áli tártip bar bolatyn. Biz olardyń sóıleýine tıym sala almasaq ta eppen qarsy áreketter jasap, kóshede aıǵaılamaı jabyq orynǵa jınalsyn dep burynǵy obkom komsomoldyń ǵımaratyndaǵy akt zalyn berdik. Basshylaryn shaqyryp alyp, jasyratyny joq, keıbirine  materıaldyq kómekter jasadyq, qaısybireýlerin basshy qyzmetterge taǵaıyndadyq. Gaz sharýashylyǵynyń bastyǵyna taǵaıdalǵan bireýi halyqty kógildir otynmen qamtamasyz ete almaı, turǵyndardyń qarǵysyna ushyrap, basy áńgimege ilekti. Onyń ústine bara salyp, bir mashınany zańsyz jekeshelendirip alǵandyǵy aqparat quraldary arqyly halyqqa jetip, ábden úni óship, tıysh júretin boldy.

- Qazaqtar tarapynan arandatýshylarǵa, separatısterge qarsy qandaı áreketter bolǵan edi?

- Qyzyljarda qazaq az bolǵanymen ol kezde uıymdasyp, «Qazaq tili» qoǵamynyń tóńireginde qandastarymyz da tyǵyz toptasyp júrdi. Olar separatısterdiń ótirikterin, arandatýshylyq málimdemelerin áshkerelep, qazaq-orys tilderinde maqalalar jazyp turdy. Eki halyqtyń dostyǵyn, ejelgi tatýlyǵyn áńgimelep, jastar arasynda, tipti shovınısterdiń jıyndaryna da baryp aıtyp, arandatýshylardyń aıtqandaryna ermeýdi, qantógiske jol berilse, onyń eshkimge de qajet emestigin jetkizip jatty. Bul iste ásirese, Qosyl Omarov, Qılaj Maǵazov, Qaırolla Muqanov, Málik Muqanov sııaqty belgili, bedeldi aqsaqaldar men jýrnalıster belsendilik tanytty. Biz basqa ult ókilderi arasyndaǵy bedeldi, tanymal adamdardan da osyndaı belsendilik talap etip, halyqty tynyshtandyrý áreketterin uıymdastyrdyq. Sóıtip júrgende Jambyl oblysyndaǵy Jańatas qalasynan eki vagonmen qazaq jastary bizge qaraı sapar shegip, Qyzyljardy separatısterden, kazaktardan qutqaramyz, ashyq dıalogqa shaqyramyz dep kele jatqany týraly tótenshe habar tústi. Olardyń nıetteri árıne durys-aq, bizge jany ashyp, Qazaqstannyń birtutas ekenin kórsetpek bolyp kele jatty ǵoı, biraq sony myndaǵy separatıster halyqqa keri túsindirip, olarǵa qarsy turǵyndardy jınaı ma, tóbeles bolyp kete me, qan tógilmeı me dep záremiz ushty. Sondyqtan olardy Aqmoladan toqtataıyq dep sheshim qabyldap, quramynda oblys ákiminiń orynbasary Maıra Qanafına, aqyn Mútállap Qanǵojın, ardager Májken Ǵabbasov, «Qazaq tili» qoǵamynyń tóraǵasy Qosyl Ábdirahmanov aǵamyzdy jeńil máshınemen aldarynan jibergen edik, jastar olardy mise tutpaı, biz sizderdiń sózderińizge senbeımiz, sizder qyzmettiń adamdarysyzdar dep poezdan túspepti. Endi tym bolmasa Kókshetaýdan túsireıik degen nıetimiz de iske aspady. Sol kezde qatty sasqan edik, áıteýir kele jatqandardyń basshylarymen kelisip, onshaqty adamdy ǵana qalaǵa aparmaq bolyp, qalǵandaryn Qyzyljarǵa qyryq shaqyrymdaı jerdegi «Smırnov» stansasynan túsirdik-aý... Biz olardyń Qyzyljarǵa jetkizilgen basshylaryn turǵyndarmen kezdestirip, birneshe jerge aparyp, kútip, qonaq qylyp, oblys ákiminiń qabyldaýyna kirgizip, áıteýir rıza qylyp shyǵaryp salǵan edik...

- Jeke ózińiz qatysqan bir oqıǵany aıtyńyzshy...

- Men aýylsharýashylyǵyn baqylaıtyn birinshi orynbasar bolǵanymmen barlyq máselege tikeleı aralasyp júrdim. 1992 jyly jańa bastalǵan ekonomıkalyq daǵdarys 1993 jyldan shyrqaý shegine shyǵa bastady ǵoı. Inflıasııa  kólemi kúnnen kúnge artyp jatty. Barlyq ekonomıkalyq baılanystar toqtap, ónim shyqpaı qaldy. Sol kezde bizdegi bes qorǵanys zaýyttarynyń jumysshylary ereýilge shyǵamyz dep jarııalady.  Men ol kezde ákimniń mindetin atqaratynmyn, Gartman qysqa merzimdik demalysqa ketken. Sodan, barlyq orynbasarlardy, salanyń basshy qyzmetkerlerin alyp, jumysshylarmen kezdesýge bardym. Basynda yzǵarlanyp, jep qoıardaı kózqaraspen turǵan jumysshylar birte-birte jumsaryp, bizdiń sózimizge qulaq asty. Áıteýir, adamnyń adamdy syılaýy ol kezde áli joǵalmaǵan edi ǵoı. Onyń ústine jumysshy taby tártipti, kózi ashyq halyq qoı. Sondyqtan shyn kóńilden aıtylǵan sózderge bári de toqtady. Osylaı bes zaýytty kezek-kezek aınalyp shyǵyp, ereýildi toqtatqan edik.

- Eldi tynyshtandyrýda respýblıkalyq basshylyq tarapynan qandaı áreketter jasaldy?

- Prezıdent Nursultan Ábishuly ol kezde bul máselege qatty kóńil bólip, bizdiń oblysqa jylyna eki ret keletin. Halyqtyń barlyq tobynyń ókilderimen kezdesip, báriniń de kóńilinen shyǵatyn sózderdi tap basyp aıtatyn. Ol kelip ketken soń shovınısterdiń áreketi de birshama saıabyrsyp qalatyn edi. N.Nazarbaev Reseı Prezıdenti B.Elsınmen de jaqsy qarym-qatynasta bolyp, eshqandaı kıkiljińge barmaǵany belgili. Osynyń arqasynda da olardyń qupııa qyzmetteri bizdiń elde arandatýshylyq áreketterdi qozdandyrmady-aý dep oılaımyn. Áıtpese, ondaılardyń qolynan kóp nárse keletinin kórip júrmiz ǵoı.  

- Arandatýshylar halyqty órekpitý, qorqytý úshin basshy qyzmetkerlerge qarsy terrorıstik áreketter jasaıtynyn bilemiz. Sizderge eshqandaı qastandyq bolǵan joq pa?

- Endi ol kezde qarý ustaý, jarylys zattaryn alyp júrý áli joq bolatyn. Sondyqtan shyǵar, bizge qarsy qarýly áreket bola qoıǵan joq. Biraq ózimizdiń qaýipsizdik qyzmetteri bir-bir pıstoletten berip qoıdy. Al oqqaǵar degen bizde bolǵan emes. Tek Danıal Ahmetovtyń tusynan ǵana oblys ákimin kúzetýge bir oqqaǵar berilip, qazirge deıin ózgergen joq. О́ıtkeni, ol kisige qastandyq daıyndalýda degen jedel aqparat túsken eken. Biz oblysqa issaparǵa shyqqanda da eshqandaı MAI-diń alyp júrýinsiz, ózimizdiń qyzmet mashınamyzben jalǵyz kómekshini alyp, júre beretinbiz. Oblystyq ákimdik úıi de kúzetilmeıtin. Esikte jalǵyz ǵana polısııa qyzmetkeri otyratyn. Jurttyń bári ortalyq esikten kire beretin.

- Endi ózińiz tikeleı basshylyq jasaǵan aýylsharýashylyǵyndaǵy ahýalǵa toqtala ketseńiz?

- Menen aýylsharýashylyǵynda qalyptasqan burynǵy qurylymnyń kúıreýi qashan boldy dep surasańyz – ol Ákejan Qajygeldın premer-mınıstr bolǵan 1994-1997 jyldary bolǵan edi dep jaýap berer edim. Ol kezde bizdiń oblysta 130-daı keńshar, onshaqty ujymshar bolǵan. Áli esimde, 1994  jyldyń aıaǵynda bizdi Premer-mınıstr jınady da aldymyzdaǵy jyldyń aqpan aıynan bastap barlyq keńshar, ujymshar degenderdi joıasyńdar, bárin jekeshelendirýge jiberip, fermerlik sharýashylyqtar qurasyńdar. Sizderdiń jumystaryńyz tikeleı osy jumysty qalaı júrgizýlerińizge qatysty baǵalanady. Eger bul isti iske asyra almasańdar tegis qyzmetterińizden ketesizder degen shart qoıdy. Eshkim buryn istep kórmegen júıeni birden alyp ketý ońaı ma, bul jumys óte kúrdeli qıynshylyqtarmen júrgizildi. Qalyptasqan júıeni saqtap, jekeshege birtindep kóshireıin deseń, ústińnen dikeńdep, esep suraıdy da turady. Baıaǵyda kolhozdar maýzerdiń kúshimen, qandy jolmen qalaı qurylsa, endi maýzer bolmasa da odan qudireti kem emes qaýlylardyń kúshimen zorlyqpen taratyldy ǵoı. Aptasyna bir ret qansha keńshardyń taraǵanyna, onyń ornyna qansha fermer qurylǵanyna arnaıy esep berip otyrasyń. Eger bul joly aldyńǵydan kem bolsa, aıǵaı shyǵyp jatady. Bul esepter mınıstrlikke de emes, týra Prezıdent ákimshiligine beriletin... Biz sharýashylyqtardyń isker dırektorlaryn shaqyryp, keńshardy taratpaı, onyń qurylymyn ózgertip, saqtap qalý kerek ekenin túsindirýge tyrystyq. Sóıtip, ár aýdanda bir-ekiden myqty sharýashylyqtar ǵana atyn ózgertip, saqtalyp qalǵanymen kóbi tarap ketti.  Qanshama myń mal túrli syltaýlarmen etke ketti. Endi keler jyly sebeıik desek janar-jaǵar maı alýǵa ne aqsha joq, ne aıyrbas jasaıtyn mal joq. Qyzyqtyń kókesi osy jerde bastaldy. Osyndaı tyǵyryqqa tirelgen shaqta bizge ınvestorlar keldi. Alǵashqy bolyp kelgender «Eksport-astyq», «BAT», «Álibı» jáne t.b. boldy. Osylarǵa úlken jer kólemderin berip, olardyń kómegimen ǵana egin ege aldyq qoı, áıteýir. 1997 jyly Kókshetaý oblysyn qosqanda da ekonomıkalyq jaǵynan qınalyp qaldyq. О́ıtkeni, bular basqa salalardy da, sonyń ishinde ásirese, aýylsharýashylyǵyn múlde aqsatyp jibergen eken. Olardyń sharýashylyqtaryn jandandyrý jolynda da kóp eńbek ettik. Sol úshin  kókshetaýlyqtar bizge kúni búginge deıin rızashylyqtaryn bildirip jatady.

- Tórt ákimmen birge qyzmet istedińiz ǵoı, olarǵa qandaı sıpattama berer edińiz?

- Men bárimen de túsinisip, syılasyp qyzmet ettim. Árqaısynyń jumys stılderi ártúrli bolǵanymen olardyń bári de isker jandar edi. Gartman kóbinese eski ádispen jumys istedi, ózi sózge sheshen, taýyp aıtatyn, sondyqtan halyqqa da juǵymdy boldy. Men onymen kúni búgingideı jaqsy qarym-qatynastamyn. Kóptegen isterin, sonyń ishinde qazaq mádenıetin kóterýge yqylas bildirip, qoldaǵanyna rızamyn. Ákimderdiń arasynan eń birinshi bolyp Petropavl qalasynda eki birdeı qazaq mektebin ashtyryp ketti. Danıal Ahmetov jańa ádistermen jumys istedi. Ol bizge kelgende qalada ne jaryq joq, ne jylý joq kez bolatyn. Ahmetov keldi de osy máselelerdi sheship, halyqtyń rızashylyǵyna bólendi. Ol bizdiń Soltústik Qazaqstan oblysyna kelgen birinshi qazaq basshy edi. Basynda nemis isteı almaǵandy qazaq qaıdan istesin dep oǵan kúmánmen qaraǵandar aınalasy eki jyldyń ishinde qordalanǵan kóp máseleniń sheshilip qalǵanyna rıza bolyp, ony astanaǵa qyzmetke áketerde basqa jurt ókilderi arasynan «jibermeımiz» dep aıǵaılaýshylar da tabyldy. Osynyń ózi úlken baǵa ǵoı.

Qajymurat Naǵmanovtyń kezinen este qalǵan mańyzdy sharýa – ol qazaq tilin kóterýge, turǵyndardyń qazaq mádenıetin tanýyna úlken kóńil bóldi. Onyń kezinde barlyq basqarý oryndarynyń sheneýnikteri aptasyna bir ret qazaq tili sabaǵyna qatysyp, tildi birshama úırenip qaldy. Olardyń tildi úırený deńgeıin baǵalaıtyn komıssııanyń tóraǵasy men bolyp, qyzmetkerlerdiń tildi jap-jaqsy úırenip qalǵanyna kóz jetkizgen edim. Sonymen birge ol jergilikti kadrlardy kóterýge qatty kóńil bólip, syrttan jalǵyz-aq Qýat Esimhanovty ákeldi. Qýekeń de óte isker adam ekenin tanytqan edi. Qazaq ádebıetiniń klassıkteri Sábıt Muqanov pen Ǵabıt Músirepovtyń  100 jyldyq mereıtoılaryn joǵary deńgeıde ótkizý osy kisilerdiń eńbekteri.       

Anatolıı Smırnovpen men qysqa merzimde ǵana istedim, biraq sonyń ózinde onyń sypaıy, mádenıetti adam ekenin tanydym. Biraq iskerlik áleýetin ol tolyq kórsete almaı, oblysta bir-aq jyldaı istep, aýysyp ketti.  

- Siz óte tájirıbeli, basshylyq qyzmettiń ishki syrlaryn jaqsy biletin adam retinde búgingi ákimge qandaı sıpattama berer edińiz?

- Búgingi ákimimiz Qumar Aqsaqalov iskerligi óte joǵary jan, ol kóptegen qordalanǵan máseleni sheship jatyr. Táýelsizdik jyldarynda birde-bir úlken aýrýhana salmaǵan ekenbiz, sony salýdy qolǵa aldy. Qazaq teatryna jańa ǵımarat salýdy bastap ketti. Degenmen qazaq tiliniń jańǵyra túsýine de kóbirek kóńil bólinýi kerek dep oılaımyn. Qazaqsha oqyǵan jigitterdi bılik organdaryna kóbirek tartý kerek sııaqty, oryssha oqyǵan jigitter aýyzeki tildi bilgenimen qazaq tilin tereń bilmeıdi. Osynyń kesirinen kelip túsken tereń mazmundy hattardy uqpaıdy. Sondyqtan olar óz kómekshilerin, keńesshilerin qazaqsha múltiksiz biletin jandardan qoıýyn qadaǵalaý kerek.

- Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken Jaqsybaı SAMRAT.

Soltústik Qazaqstan oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Basylym basshylary - Ýálıhan QALIJAN (1948)

Basylym basshylary • Búgin, 16:57

Alysty jaqyndatatyn qurylǵy

Qoǵam • Búgin, 16:23

Qaıyrymdylyq – qasterli qasıet

Qoǵam • Búgin, 15:54

Almatydaǵy ıesiz jeliler qala balansyna beriledi

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:49

Almatyda 39 medısınalyq uıym ashylady

Medısına • Búgin, 15:31

Basylym basshylary - Nurlan ORAZALIN (1947)

Basylym basshylary • Búgin, 15:24

Memleket basshysy Dáýren Abaevty qabyldady

Prezıdent • Búgin, 15:08

Jaqsylyq júrek jylytady

Qazaqstan • Búgin, 15:07

Basylym basshylary - Ábish KEKILBAIULY (1939-2015)

Basylym basshylary • Búgin, 15:06

Mektep bitirýshi túlekter jol qurylysy salasymen tanysty

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:03

Jetistikke jetken jandardy dáripteıdi

Aımaqtar • Búgin, 12:42

Inklıýzıvti qoǵam qurý úshin...

Qoǵam • Búgin, 12:21

Erikti jastar erkin formatta pikir almasty

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 12:05

Almatyda qurylys qarqyndy júrip jatyr

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 11:33

Tálimi zor, ǵıbraty mol jıyn

Aımaqtar • Búgin, 11:18

Danyshpan toıyna bir tamshy úles

Abaı • Búgin, 10:36

Habarsyz ketken kásipker izdestirilýde

Aımaqtar • Búgin, 10:24

Jumyrtqa nege qymbattaıdy?

Ekonomıka • Búgin, 09:27

О́ner mýzeıindegi ózgeshe kórmeler

Aımaqtar • Búgin, 09:12

Alısa – Arqa tósinde

Aımaqtar • Búgin, 08:03

Uqsas jańalyqtar