Rýhanııat • 20 Jeltoqsan, 2019

Týǵan jer tórindegi tarıhı sátter

38 retkórsetildi

Áıgili tarıhı tulǵa Baýyrjan Momyshulynyń esimi el esinde ańyz bolyp saqtaldy. Batyrdyń maıdan dalasyndaǵy erligi men ónegeli ómiri, qaısar minezi men bolmysyna bitken tektiligi bir bólek. Sonymen qatar ol jazýshy retinde de qazaq ultynyń ádebıetin óziniń shynshyl shyǵarmalarymen baıytty. Ańyz tulǵa óziniń týǵan jerine degen saǵynyshyn «Ushqan uıa» shyǵarmasynda jazady. Elden jyraq ketkende de batyr týǵan jerine jıi baryp turǵan eken. Tulǵanyń árbir sapary búginde estelikke aınalǵan.

Baýyrjan Momyshuly Jýa­ly aýdany, burynǵy Oraq-Bal­ǵa aýylynda dúnıege kelgen. Bú­ginde ol aýyldyń jurty ǵana qal­ǵandyqtan, barlyq derek­terde batyrdyń týǵan jeri Kól­bastaý aýyly dep jazyla­dy. Dańqty qolbasshy aýylyna ár kelgen saıyn Esirkep Daýyl­­baıulynyń úıine túsip, qo­naq bolady eken. Ekeýiniń aǵa­­lyq-inilik syılastyǵy bú­gin­de tarıhı estelik bolyp saq­talypty. Batyrdyń ózi de ony ini tutyp, dos retinde de janyna jaqyn tartypty. Esirkep Daýylbaıuly 1919 jyly dúnıe­ge kelgen, Fın jáne Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysqan. 1963-1974 jyldary aýdandyq kompartııa komıtetiniń ekinshi hatshysy bolyp qyzmet atqarǵan. Sarǵaıǵan sýretterdi alǵa tarta otyryp, sol bir tarıhı sátterdi Esirkep Daýylbaıulynyń uly Ermek Daýylbaev saǵynyshpen eske alady. «Negizi Baýyrjan aǵamyz ben ákemizdiń taǵdyry bir-birine uqsas. Ekeýi de jastaıynan je­tim ósken. Shaqpaqtyń bet qa­rat­pas boranyna, soǵystyń qıyndyǵyna tózgen azamattar edi. Talaı qıyndyqqa tap bolsa da, ózderiniń adamdyq qasıe­tin joǵaltqan joq. Sondaı-aq, Baýkeńniń týǵan kúni 24 jel­toqsan bolsa, ákemiz 25 jel­toq­sanda dúnıege kelgen eken», deıdi Ermek Esirkepuly.

Sarǵaıǵan sýretter syr sherte­di. 1971 jyly Jýaly jerinde Baýyrjan Momyshulynyń 60 jyldyq mereıtoıy ótedi. Sodan beri jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt ótse de, bul estelik sýretter arhıvte jáne urpaqtarynyń qolynda kózdiń qarashyǵyndaı saqtaýly. Batyr tulǵanyń mereıtoıyna óziniń maıdandas dosy, jazýshy Dmıtrıı Snegın de arnaıy keledi. Týǵan jerinde dúrkirep ótken toıǵa Jambyl oblystyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy K.Lıharev ke­lip, Baýyrjan Momyshulyna Eń­bek Qyzyl Tý ordenin saltanat­ty túrde tabys etken eken. «Baýyr­jan aǵa kelgende úıimizge aýdan basshylary jınalyp, ózara suh­bat qurýshy edi. Ol kisige laıyqty qurmet kórsetetin. Aýdannyń birinshi hatshysy D.Jıgalkın, ekinshi hatshysy M.Ábdirahmanov, aýdandyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy S.Júnisov, atqarý komıteti tóra­ǵasynyń birinshi orynbasary N.Svıtıch jáne aýdandyq «Jańa ómir» gazetiniń redaktory Á.Aıtaqov sııaqty laýazymdy kisiler jınalatyn. Meniń esimde anyq qalǵany, Baýyrjan aǵamyzdyń «Moskva úshin shaıqas» atty kitabyn oqyǵan soń, áskerı strateg retinde ol ki­sini Fıdel Kastronyń Ký­baǵa shaqyrǵany týraly áń­gimesi. Bizdiń úıge kelgende Kýba memleketine barǵaly júr eken. Sonda jınalǵan kisilerge Baýyrjan aǵamyz «Men Kýbaǵa búkil qazaq eliniń atynan qalaı bara jatqanymdy kórseteıin», dep ulttyq naqyshtaǵy qy­lyshty, shapan men bórikti kór­setti. So­dan keıin Máskeýge at­tandy. Men ol kezde on úsh jastaǵy bala edim», deıdi Ermek Daýylbaev. Bul alpysynshy jyldardyń orta sheninde bolǵan tarıhı sát.

 Sonymen qatar Baýyrjan Momyshuly aýylyna ár kelgen saıyn oqyrmandarmen kezdesip turýdy dástúrge aınaldyrǵan eken. Ár saparynda dosy Esir­kep Daýylbaıuly ekeýi bir­ge júretin bolǵan. Ermek Daýyl­baev maıdandas dostardyń arasynda beriktik ómirleriniń so­ńyna deıin saqtalǵanyn aıtady. Baýyrjan Momyshuly dúnıeden ótken soń, eki jyldan keıin Esirkep Daýylbaıuly da dúnıe salady. Búginde talaı jyldardan beri saqtalyp kele jatqan sarǵaıǵan sýretter tul­ǵanyń týǵan jer tórindegi tarıhı sátterinen kórinis beredi.

 

Jambyl oblysy

Sýrette: B.Momyshuly Jýaly oqyrmandarynyń ortasynda. Artynda turǵan E.Daýylbaıuly.

Sońǵy jańalyqtar

Beıqamdyqqa jol berilmeýi kerek

Rýhanııat • Keshe

Koronavırýssyz Qostanaı

Aımaqtar • Keshe

Kúrish eksportyna kedergi joq

Aımaqtar • Keshe

Álem únemdele bastady

Álem • Keshe

Uqsas jańalyqtar