Aımaqtar • 26 Jeltoqsan, 2019

Almaty jaryqtan taryqpaıdy

14 retkórsetildi

Tehnıka qaryshtap damyp, adamzat aqyl-oıy shyrqaý bıikke sharyqtaǵan dál qazirgi kezeńde ómir aǵysyn elektr qýatynsyz eles­tetý múmkin emes. Bir sátke bul ıgilik bolmaı qalǵan jaǵdaıda ne isterimizdi bilmeı abdyrap, kúnkórisimizge talǵajaý etken tirshiligimiz de turalap qalatyny belgili. Aıtýly salanyń jetekshi mamandary elimizdegi eń alyp megapolıs Almatynyń birqatar aýdanyndaǵy jer­asty elektr jelileriniń tozyǵy jetip tur­ǵanyn alǵa tartady.

Júrgizilgen zertteý nátıjesine sáıkes, qalanyń keıbir jerasty núkte­lerin­degi búginge deıin qoldanylyp kele jatqan elektr symdary sonaý Ekin­shi dúnıejúzilik soǵysqa deıin ornatylǵany anyqtalǵan. Onyń 45 paıyzdan astamynyń tozyǵy jetken. Bul symdardy qansha jerden tózimdi ári berik desek te, toqtyń aty toq. Sondyqtan tilsiz jaýǵa «barmaq bas­ty, kóz qysty» qaraýǵa bolmaıdy. To­zyǵy jetken jerasty jelileriniń 2500 shaqyrymy qala balansynda. Ony tutastaı aýystyrý qajet. Bul qyrýar qarjyny qajet etetin sharýa. «Elektr qýaty bolmaǵan jerde damý joq. Demek, órkenıetke qosylǵysy keletin mega­polıs aldymen qýat kózderin ret­tep alǵany jón», deıdi mamandar. Alaı­da álemniń aqyldy qalalarynyń qata­ryna qol sozǵan Almaty úshin bul kesheýildetpeı sheshimin tabýǵa tıis máseleniń biri. Elektr symdaryn jerasty arqyly júrgizýdiń artyq­­­­shylyǵyn búginde dúnıe júziniń damyǵan elderiniń tájirıbesi de dálel­dep otyr. Munyń tıimdi tusyn sala maman­dary da jarysa aıtyp júr.

«Áýe jelisine qaraǵanda, jer­astymen jetetin elektr júıesi aýa raıynda jıi kezdesetin tabıǵattyń túrli tosyn mine­ziniń zardabyna ushyramaıdy. Máselen, daýyl kezinde nemese qatty nóserde áýedegi jeliler apatqa jıi tap bolady. Al jerasty júıesi turaqty ári sapaly jumys isteýmen qatar, uzaq merzimge shydas beredi. Árıne onyń qurylys quny qymbatqa túsedi. Degenmen, eksplýatasııalyq shyǵyny tómen ári tehnıkalyq aqaýǵa da az túsedi. Elektr qýatynyń jerasty júıesine brondalǵan jelilerdi paıdalanǵan durys. О́ıtkeni onyń syrtqy metaldy qaptamalary hımııalyq áserge tótep bere alady, taptalmaıdy. Eger syrty qaptalmaǵan jeli tóseletin bolsa, arnaıy tehnologııalyq qorǵanys júıeleri qoldanylady», deıdi «Alataý jaryq kompanııasy» AQ basshysy Muhıt Úmbetov.

«Alataý jaryq kompanııasy» bú­ginde mıllıondar toǵysqan megapolıs Almaty men Almaty obly­synyń kóptegen aýmaǵyn elektr ener­­gııasymen qamtyp otyr. Atalǵan ujym óndiristik kásiporyndar men mem­lekettik mekemelerge jáne aýyl sha­rýashylyǵy nysandaryna qýat kózin jet­kizýmen, taratýmen aınalysa­tyn respýblıka ońtústigindegi eń iri energetıkalyq júıe. Sonymen qatar «AJK» AQ Ortalyq Azııanyń bir­tutas energetıkalyq júıesindegi О́zbek­stan, Qyrǵyzstan, Túrikmenstan sııaq­ty kórshiles elderdegi elektr qýaty salasyndaǵy alpaýyt kompanııa­lardyń senimdi seriktesi. Jalpy, kom­panııanyń elektr tasymaldaý­shy je­lisiniń uzyndyǵy 29 myń shaqy­rymnan asady. Al transformatorly qosal­qy stansalarynyń sany 7 myńǵa jýyqtaıdy.

Sońǵy ýaqytta Almaty jurtshy­ly­ǵyn elektr energııasymen qamtýda qan­daı jetistikter bar? Bul týraly shahar men oblys aýmaǵyn tutas jaryqpen qamtyp otyrǵan kompanııa ókilderinen surap kórdik.

– Jalpy, óńir halqyn jaryqtan taryq­tyrmaý ońaı sharýa emes. Jaýap­kershilik pen táýlik boıy ty­nym­syz jumysty qajet etedi. Byl­­tyr birqatar aýqymdy sharýa at­qa­ryldy. Almatynyń Túrksib aýda­­nyn­da jabyq pishindegi jańa qosal­q­y stansa iske qosyldy. Onyń erek­sheligi, Almaty qalasyn elektrmen qam­tamasyz etý beldeýin tolyqtaı iske asyrýǵa múmkindik berip otyr. «Jas qanat» qosalqy stansasy Túrksib aýda­nynyń «Jas qanat» jáne «Qaırat» shaǵyn aýdandaryn turaqty jáne sapaly elektrmen qamtydy. Aıta keteıik, qala turǵyndarynyń jaǵdaıyn jaqsar­tý maqsatynda Almaty ákimdigi jáne «Samuryq-Qazyna» UÁQ-nyń tikeleı atsalysýymen 1986 jyldan beri jumys istep kelgen «Taýly qyrat» torabyn, aýmaqta laı kóshkini bolǵan jaǵdaıda, onyń qıraý qaýpi basym bolǵandyqtan, jańa «Ermensaı» 220/110/10-10 kV №160A qosalqy stansasyna aýys­tyrý týraly sheshim qabyldanǵan bola­tyn. Qazirgi tańda «Ermensaı» qo­salqy stansasyna júktemeni aýys­tyrý jumystary tolyǵymen aıaqtal­dy. Búginde zamanaýı aqparattyq tehno­logııalardyń múmkindigi zor. Qaı salada bolsyn, bul tehnologııa jumysty jeńildetýge birden-bir yqpal etip otyr. Jurt jańa tehnologııanyń tilin meńgerýge kóshti. Osy turǵyda bizdiń kompanııa da «Sıfrly Qazaq­stan» baǵdarlamasyn qolǵa aldy. О́t­ken jyldyń 1 qańtarynan bas­tap tutynýshyǵa elektr jelilerine qosylý úshin tehnıkalyq sharttardy onlaın tártibinde ǵalamtor arqyly alýǵa múm­kindik paıda boldy. Bul úshin tutynýshynyń elektrondy sıfr­ly qoltańbasy bolýy qajet. Iаǵnı árbir tutynýshy úıden shyqpaı-aq óz ótinishin ǵalamtor arqyly joldap, qysqa ýa­qyt ishinde teh­nıkalyq shart alýyna bolady. О́tken jyly atalǵan júıeni tutyný­shylarymyzdyń 60 paıyzy paıdalanyp úlgergen, – deıdi Muhıt Úmbetov.

 «Alataý jaryq kompanııasy» AQ  búginde  Almaty qalasy ákimdiginiń basqarmalarymen birlese jergilikti bıýdjet esebinen salynǵan, quny 51,5 mlrd teńge bolatyn elektr jelile­riniń aktıvterin kompanııa balansy­na alý jumystaryn júrgizýde. Bular­dyń arasynda Aqkent (1,2,3), Alǵa­bas, Aqbulaq, Dýman, Atyraý (1,2,3), QazPAS, Aısha bıbi, Qarasý shaǵyn aýdandaryn, qaıtadan salynǵan turǵyn úı keshenderin jáne taǵy basqa da nysandardy  elektr jelisimen qamtamasyz etýge arnalǵan 6 dana – PS, 321 dana – TP/RP, 1383,48 shaqyrymdyq 0,4-220kV LEP bar. Sonymen qatar Almaty qalasyndaǵy ıesi anyqtalmaǵan elektr júıelerin (barlyǵy – 544 nysan, onyń ishinde 758,3 shaqyrymdyq 0,4-10kV LEP, 99 dana TP/RP bar) eki kezeńmen «AJK» AQ  balansyna alý boıynsha jumystar da júrgizilýde. Kún sanap aýmaǵy úlkeıip kele jatqan Almatyda elektr qýatyna degen suranys ta eselep artyp otyr. Osy jyldyń birinshi maýsymynyń qorytyndysy boıynsha, byltyrǵymen salystyrǵanda tutynýshylyq qyzmet te birshama ulǵaıǵan. Osydan 10-15 jyl buryn almatylyqtar apattyq jaǵdaılarda jaryqty kezek-kezegimen sóndirip, saǵattap jaryqsyz otyrýǵa májbúr bolatyn kezderdi de bastan ótkergen. Bir qýantarlyǵy, qalada mundaı prob­lema qazir atymen joq.

 

ALMATY

 

Sońǵy jańalyqtar

Qansonarda búrkitshi shyǵady ańǵa...

Aımaqtar • Búgin, 12:38

Negizgi uǵymdar júıelenedi

Saıasat • Búgin, 08:43

Tıimdi dıologqa jol ashady

Saıasat • Búgin, 08:37

Qoǵam múddesin oılaǵan qujat

Saıasat • Búgin, 08:33

Jarysty 8 júldemen aıaqtady

Sport • Búgin, 08:29

Aqpannyń borany ashýly

Aımaqtar • Búgin, 08:26

О́tken ǵasyr órnegi

Tanym • Búgin, 08:25

Úshinshi ret fınalda jeńildi

Tennıs • Búgin, 08:24

Jas ǵalymdardyń aımaqtyq semınary

Qoǵam • Búgin, 08:18

Sóz soıyl №89

Rýhanııat • Búgin, 08:02

Shahar shyraıyn shaǵyn bıznes ashady

Aımaqtar • Búgin, 08:01

10 jyl sýbsıdııalanǵan salanyń jyry

Ekonomıka • Búgin, 07:53

Jemisten chıps jasaıdy

Aımaqtar • Búgin, 07:52

Sózdiń quny men qudireti

Rýhanııat • Búgin, 07:46

Baǵany aýyzdyqtaýdyń amaly

Úkimet • Búgin, 07:44

Telearna jumysynyń esebi tyńdaldy

Qoǵam • Búgin, 07:36

Maqamy máshhúr Mańǵystaý

Aımaqtar • Búgin, 07:26

Saıat atynyń syny men baby

Qoǵam • Búgin, 07:23

Qalamy semser serke edi

Tanym • Búgin, 07:20

Reıtıngtegi ornyn saqtap qaldy

Fýtbol • Búgin, 07:17

О́zi de, sózi de sulý

Rýhanııat • Búgin, 07:15

О́ner aıdynynda sáýlelengen jumaq ólke

Rýhanııat • Búgin, 07:07

Uqsas jańalyqtar