Rýhanııat • 09 Qańtar, 2020

Jandos Áýbákir: Parasatty paıym, oramdy oı

226 retkórsetildi

Prezıdent Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń «Abaı jáne XXI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» maqalasyn Abaı mýzeıiniń ujymy ystyq yqylaspen qabyldady. Bul maqala bıyl álemdik deńgeıde atalyp ótetin Abaı toıynyń mańyzy men ereksheligin jan-jaqty naqtylap, aldymyzǵa aýqymdy jumystardy  abyroımen atqarýdy júktep otyr.

Memleket basshysy Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyq mereıtoıyn atap ótý tek toı toılaý úshin emes, oı-órisimizdi keńeıtip, rýhanı turǵydan damýy­myz úshin qajettiligin aıta otyryp, elimizge alys-jaqynnan keletin meımandar men týrısterdi kútip alýǵa tıisti jaǵdaı jasaý kerektigine, Jıdebaıdaǵy Abaı mýzeı-úıin jańǵyrtý jumystaryna basa nazar aýdardy.

Qasym-Jomart Kemeluly atap kórsetkendeı, Abaıdyń 175 jyldyǵyna oraı halyqaralyq, respýblıkalyq jáne aımaqtyq deńgeıde 500-den astam is-shara uıymdastyrylmaq. Tamyz aıynda Semeı qalasynda IýNESKO-men birlesip ótkiziletin «Abaı murasy jáne álemdik rýhanııat» atty halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııa eń basty shara bolýǵa tıis. Qazan aıyndaǵy Nur-Sultan qalasynda ótetin «Abaı jáne rýhanı jańǵyrý máseleleri» degen taqyrypta halyqaralyq konferensııa men basqa da jıyndar Abaıdyń tulǵasy men murasy jan-jaqty zerdeleý jáne onyń shyǵarmashylyǵyn HHI ǵasyrdaǵy jańa Qazaqstannyń ıgiligine paıdalanýǵa jol ashatyny aıqyn. Maqalada kórsetilgen eldiń rýhanı damýyndaǵy erekshe orny bar Semeı qa­lasyn tarıhı ortalyq retinde belgi­leý, uly Abaı men Shákárim­niń, Muhtar Áýezovtiń kindik qany tam­ǵan óńirge aıryqsha qurmet kórsetý, Semeı shaharyn áleýmettik-eko­no­mı­kalyq turǵydan keshendi túrde damy­týǵa kúsh salý, dara tulǵalardyń izi qalǵan qaladaǵy tarıhı-mádenı nysandar­dy zamanaýı kózqarasta jańǵyrtý, qasterli meken – áıgili Jıdebaıdy abat­tandyryp, aqynnyń rýhyna taǵ­zym etýge keletin jurtshylyqqa qolaı­ly jaǵdaı jasaý, Abaıdyń «Jıde­baı-Bórili» memlekettik tarıhı-mádenı jáne ádebı-memorıaldyq qoryq-mýzeıine erekshe kóńil bólip, ǵylymı-tanymdyq jumystarmen aınalysatyn ortalyqqa aınaldyrý máseleleri men biregeı bastamalardy qoldaımyz. Prezıdenttiń ulylar mekenindegi qasıetti oryn, qara óleńniń mekkesi Jıdebaıda mýzeıge arnaıy laıyq­talǵan «Abaı murasy» atty jańa ǵı­marat salý ıdeıasy bizdi qýantyp otyr. Bul mýzeı isiniń damýyna, Abaı murasyn álemdik deńgeıde pash etýge asa qajet dúnıe.

Abaı shyǵarmalaryna zer salsaq, onyń únemi eldiń alǵa jyljýyna, ósip-órkendeýine shyn nıetimen tileýles bolǵanyn, osy ıdeıany barynsha dáriptegenin baıqaý qıyn emes. Al ilgerileýdiń negizi bilim men ǵylymda ekenin anyq bilemiz. Abaı qazaqtyń damylsyz oqyp-úırengenin bar jan-tánimen qalaǵan oıshyl, danyshpannyń «Paıda oılama, ar oıla, Talap qyl artyq bilýge» degen ónegeli ósıetin de osy turǵydan uǵyný kerek ekeni Memleket basshysynyń maqalasynda oramdy oı, ıgi ıdeıa, parasatty paıym retinde kórinis tapqan.

Sonymen qatar Q.Toqaev óz maqalasynda Abaı murasynyń óskeleń urpaq pen el bolashaǵy jastarǵa tıgizetin paıdasy jaıynda oı órbitip, uly aqyn shyǵarmashylyǵynyń qaı kezeńde de ózektiligin joımaı, zamana júgin kóterip, Abaı ulaǵaty barsha adamzat ıgiligi úshin rýhanı azyq ekenin de atap ótti. Sondyqtan ultymyzdy jańǵyr­tý isinde hakim Abaı eńbekterin basshy­lyqqa alý, utymdy paıdalaný jaıyn taǵy bir márte oı eleginen ótkizýdi, Abaı sózi­niń búgingi zamanymyz úshin kókeı­kestiligi, aqyn shyǵarma­lary­nan halqymyz taǵylym alý­ǵa tıis ekendigin aıta kelip, oıshyldyń osydan bir ǵasyrdan astam ýaqyt buryn ultty jańǵyrýǵa, jańarýǵa jáne jańa ómirge beıim bolýǵa shaqyrǵany týraly oı bólisti.

El Prezıdentiniń bul maqalasy Abaı toıyn joǵary deńgeıde atap ótý men abaıtaný salasyndaǵy oryndalýǵa tıis maqsat-murattardyń júzege asyrylýyna septigin tıgizip, dara tulǵanyń mereıtoıyn merekeleýdegi aınymaıtyn baǵyt-baǵdar bolýǵa tıis. Qasym-Jomart Kemeluly kótergen máseleler men bastamalar el múddesi úshin paıdaǵa asyrylyp, keń baıtaq dalamyzdyń iri oıshyldarynyń biri Abaı men onyń shyǵarmashylyǵyna, kemeńger aqynnyń aınalasyna qatysty tarıhı derekter men muraǵattardyń jańǵyrýyna sepitigin tıgizedi dep senemiz.

Biz «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń «Abaı jáne XXI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» maqalasyndaǵy máseleler men maqsattardy oryndaý úshin bar kúsh-jigerimizdi salyp, eńbektenip, Abaı murasyn barsha adamzat balasyna nasıhattaý jolynda jumys atqaratyn bolamyz.

Jandos ÁÝBÁKIR,

Abaıdyń «Jıdebaı-Bórili» memlekettik jáne

ádebı-memorıaldyq qoryq-mýzeıiniń dırektory

 

SEMEI

 

Sońǵy jańalyqtar

Nur-Sultanda qar kúni atap ótiledi

Qoǵam • Búgin, 10:12

18 qańtarǵa arnalǵan aýa-raıy boljamy

Qazaqstan • Búgin, 09:58

Almaty jasyl qalaǵa aınalady

Ekologııa • Keshe

Bulandydaǵy berekeli is

Aımaqtar • Keshe

Mal baqqanǵa bitedi...

Aımaqtar • Keshe

Tekeli – eńbekshiler mekeni

Aımaqtar • Keshe

Jer ıesin tapsa ıgi

Aımaqtar • Keshe

Ǵasyrlarǵa ulasar uly tuǵyr

Rýhanııat • Keshe

«Ádilet, shapqat kimde bar...»

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar