Álem • 20 Qańtar, 2020

Reseı Konstıtýsııasyna ózgeris engizbek

26 retkórsetildi

Reseıdi úlken ózgeris kútip tur. О́tken aptada el prezıdenti Vladımır Pýtın halyqqa joldaý jarııalap, birqatar ózekti máseleni qozǵady. Sondaı-aq Dmıtrıı Medvedev bastaǵan úkimetti taratty. Sarapshylar Pýtınniń mundaı qadamyn bılik tranzıtine daıyndyq dep baǵalaıdy.

 

V.Pýtın halyqqa joldaýynda negizi­nen áleýmettik máselege ekpin saldy. Atap aıtar bolsaq, bala týylǵanda beri­letin járdemaqy kólemin ulǵaıtý, atalǵan kómekti birinshi baladan bastap berý qajet ekenin atap ótti. Osylaısha, «Ana­lar kapıtaly» 466 617 rýbldi qu­rap otyr. Kreml basshysy mundaı qa­dam­ǵa barýdy eldegi demografııalyq ba­lan­styń buzylýymen baılanystyrady.

Budan bólek, Reseı prezıdenti az qam­tylǵan otbasylardyń balalaryna beriletin jeńildikterdi arttyrý, bilim salasyn jetildirý, jastardy jumyspen qamtý, densaýlyq saqtaý salasyn damytý sekildi kóptegen ózekti másele týraly aıtty.

V.Pýtın konstıtýsııaǵa ózgeris engiziletin kez kelgenin de erekshe atap ótti. Onyń pikirinshe, Reseıdiń negizgi zańy shırek ǵasyr buryn, aýmaly-tókpeli zamanda qabyldanǵan. Qazir jaǵdaı ózgergendikten, oǵan ózgeris engizý qajet.

«Rasynda, elimizdiń negizgi zańyna quqyqtyq keńistikte Reseı konstıtýsııasyna basymdyq beretin birqatar ózgeris engizetin sát keldi», dedi V.Pýtın.

Reseı prezıdentiniń sózine súıensek, konstıtýsııa reformasy negizinen Memlekettik keńestiń, parlament pen premer-mınıstrdiń rólin arttyrýdy qamtıdy. Osy oraıda, Memlekettik keńes týraly bap soltústiktegi kórshimizdiń negizgi zańyna alǵash ret engeli otyrǵanyn aıta ketken jón.

Memlekettik dýmanyń quzyretine úkimet basshysyn ǵana emes, vıse-premerlerdi jáne mınıstrlerdiń bárin bekitý beriledi. Prezıdent depýtattar usynǵan kandıdatty maquldaýy tıis, biraq odan bas tarta almaıdy. Sonymen qatar memleket basshysy kúshtik qurylymdar basshylary men aımaqtyq prokýrorlardy taǵaıyndaý úshin Federasııa keńesimen aqyldasyp alýy kerek. Qysqasy, V.Pýtın bılik qurylymyna qatysty kóptegen ózgeris jóninde baıandady. Joldaýdan keıin ile-shala premer-mınıstr D.Medvedev óz kabınetiniń taratylatynyn málimdedi. Sóıtip, soltústiktegi kórshimiz jańa jyldy jańa úkimet basymen bastamaqshy.

V.Pýtınniń joldaýy aıaqtala sala álemniń túkpir-túkpirindegi buqaralyq aqparat quraldarynda Reseıdegi bılik tranzıti týraly áńgime jeldeı esti. Bul túsinikti de. 2024 jyly Pýtınniń prezıdenttik ókilettiligi aıaqtalady. Konstıtýsııaǵa sáıkes, eki ret qatarynan el basqarǵan adam qaıta saılaýǵa túse almaıdy. Sondyqtan V.Pýtın 2008 jylǵy saılaýda D.Medvedevtiń kandıdatýrasyn usynyp, ózi premer-mınıstr laýazymyn atqarǵan. Keıinnen ol óz taǵyna qaıta jaıǵasty.

«Ekonomıka joǵary mektebi» ulttyq zertteý ýnıversıtetiniń professory Alekseı Makarkınniń paıymdaýynsha, Pýtın 2008 jylǵy jasaǵan aılasyn qaıta qoldanýy neǵaıbyl.

«Joldaýdan keıin úkimettiń taratylýy D.Medvedevtiń rezervke qoıylǵanyn ańǵartady. Onyń Qaýipsizdik keńesi tór­aǵasynyń orynbasary bolyp taǵaıyn­dalýy eshteńeni bildirmeıdi. Keıingi kezde Medvedevtiń kelesi qyzmeti, naqtyraq aıtsaq qaıtadan prezıdent bolyp saılanýy týraly aıtyla bastaǵan. Alaıda mundaı tásildiń yqtımaldylyǵy tómen. Birinshiden, konstıtýsııaǵa usynylǵan ózgeriske saı kelmeıdi. Onyń ústine, Medvedevtiń tusynda zeınetkerlik jastyń ulǵaıǵany týraly turǵyndar umyta qoıǵan joq», deıdi A.Makarkın RBK saıtyna jazǵan baǵanynda.

Kóptegen sarapshy V.Pýtın prezı­denttik merzimi aıaqtalǵan soń bıliktiń birqa­tar tetigin qolynda ustap qalýdy kózdeı­tinin aıtady. Saıasattanýshy Kons­tantın Kalachev RIA Novostı agenttigine bergen suhbatynda Pýtın aıla jasady dep esepteıdi.

«Onyń prezıdenttik merzimi aıaqtalǵan soń mynandaı suraq týady: ol qandaı qyz­met atqarýy múmkin. Myna nárse anyq. Pýtın máńgilik prezıdent bolýdy kóz­demeıdi. Iаǵnı bılik aýyspaq», deıdi ol.

Keıbir sarapshylar Reseı prezıdenti bılik tranzıtiniń qazaqstandyq nusqasyn tańdaǵanyn alǵa tartady. Deutsche Welle agenttigine bergen suhbatynda saıasattanýshy Ekaterına Shýlmannyń sózine súıensek, soltústiktegi kórshimizdiń aldynda bılik tranzıtiniń úsh nusqasy – qytaılyq, belarýstik jáne qazaqstandyq tásil bolǵan.

Alaıda V.Pýtın qazaqstandyq nusqany beıimdeýdi jón kórgen syńaıly. О́ıtkeni Qazaqstandaǵy bılik tranzıtin tabysty ótti dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Prezıdenttiń birqatar mindeti parlamentke, úkimetke júkteldi. Sondaı-aq Qaýipsizdik keńesi qurylyp, onyń da quzyreti keńeıdi. Sol sekildi V.Pýtın de Reseı Memlekettik keńesiniń bedelin arttyryp, qazaqstandyq tásilge súıenýdi jón kórgen.

Foreign Policy jýrnaly da Reseıdiń Qazaqstannan úlgi alǵanyn jazǵan. Sonymen qatar The Guardian, The New York Times, Financial Times sekildi basylymdar da qazaqstandyq tásil Reseıde qoldanylady dep esepteıdi. Alaıda V.Pýtın keleshekte qıyndyqqa kezigýi múmkin degen de pikir bar. Melbýrn ýnıversıtetiniń professory Ýılıam Partlett myrzanyń sózine súıensek, «toǵyzynshy terrıtorııada» tabysty aıaqtalǵan bılik tranzıtiniń modeli Reseıde sátti júzege aspaýy múmkin. «О́ıtkeni – deıdi Ý.Partlett. – V.Pýtın Qazaqstannyń tuńǵysh Prezıdenti sekildi óz elinde bedelge ıe emes. Sondyqtan prezıdenttik merzimi aıaqtalǵan soń onyń saıası arenadaǵy kúshi álsireıdi», deıdi professor.

Qysqasy, V.Pýtınniń joldaýy Reseıde úlken ózgeristiń bastalǵanyn kórsetti. Bılik tranzıtiniń qalaı júzege asatyny, saıası elıtanyń kelesi qadamy qalaı bolatyny ýaqyt enshisinde. Bir nárse anyq, 2024 jyly Reseıde jańa prezıdent saılanady.

 

Sońǵy jańalyqtar

Barlyq másele ashyq aıtyldy

Aımaqtar • Búgin, 06:56

Tenderdi maıshelpek kóredi

Saıasat • Búgin, 06:55

Týrızm – tabys kózi

Parlament • Búgin, 06:53

Qıyrdaǵy qaıyrymdy qazaq

Qoǵam • Búgin, 06:45

Mýzykalyq mádenıet – mektepten

Rýhanııat • Búgin, 06:36

Turǵyndardyń talap-tilegi taldanady

Aımaqtar • Búgin, 06:30

Azııanyń úzdigi atandy

Aýyr atletıka • Búgin, 06:30

Kúnine bir jaqsylyq jasa!

Rýhanııat • Búgin, 06:27

Shákirtteri birinshi oryndy bergen emes

Aımaqtar • Búgin, 06:25

Mýzeı qory tolyqty

Rýhanııat • Búgin, 06:23

О́tinishter partııa nazarynda

Aımaqtar • Búgin, 06:20

Jańa jolda júz aqaý

Qoǵam • Búgin, 06:17

Qurylysty aıaqtaýǵa kepildik bar

Qoǵam • Búgin, 06:17

«Klassıkter» úshinshi oryn aldy

Sport • Búgin, 06:15

Almaty, 1921 jyl, 8 maýsym

Rýhanııat • Búgin, 06:12

Jańa energııa blogy iske qosylady

Ekonomıka • Búgin, 06:00

Qaıran, Qumsaı!..

Rýhanııat • Búgin, 05:31

Soltústik shuǵylasy

Rýhanııat • Búgin, 05:25

Qashqan sarbaz ustaldy

Qazaqstan • Búgin, 05:05

Baqylaý barynsha kúsheıtildi

Saıasat • Búgin, 05:05

Japon ıeni: keshe jáne búgin

Ekonomıka • Búgin, 05:05

Negizsiz tekserý – kásipke kedergi

Aımaqtar • Búgin, 05:05

Joldama úshin judyryqtasady

Kásipqoı boks • Búgin, 05:00

Uqsas jańalyqtar