Rýhanııat • 23 Qańtar, 2020

Taǵylymy mol tarıhı maqala

65 retkórsetildi

Memleket basshysy Q.Toqaevtyń «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqalasy túısigi bar kez kelgen adamdy tereń oılandyratyn, tek oılandyryp qana qoımaı, tárbıe, taǵylym beretin, óte salmaqty, tereń jazylǵan rýhanı baǵyttaǵy baǵdarlamalyq maqala. Bul jaı ǵana maqala emes, bul elimizdiń, ultymyzdyń taǵdyry, keleshegi týraly Memleket basshysynyń tereń tolǵanysy. Q.Toqaev Abaı shyǵarmalarymen tereń tanysyp, zerttep, taldap, oıshyl babamyzdyń aıtqan ósıetterin óte túsinikti tilde oqyrmandarǵa jetkizip, qoǵamymyzdyń alǵa damýyna, rýhanı jańǵyrýyna tıimdi paıdalana bilý joldaryn kórsetti.

Maqalada, ultymyzdyń uly oıshyly Abaı murasyn myna jahandaný zamanynda halqymyzdy, ásirese jastardy tárbıeleýge qalaı paıdalaný­ǵa bolady degen suraqqa búgingi ýa­qyt, zaman talaby turǵysynan ja­ýap berilgen. Prezıdent bul jóninde «…Abaı murasynyń tıgi­zer paıdasy zor dep esepteımin. Uly aqyn­nyń shy­ǵarmalary búgin de ózektiligin jo­ǵalt­qan joq. Abaıdyń oı-tujy­rymdary barshamyzǵa qashanda rýhanı azyq bola alady», dep anyq aıtty. Ásirese Abaı shyǵarmalarynda aıtylǵan «tolyq adamǵa» jetý úshin qandaı maqsattardy oryndaý kerek degen másele Memleket basshysynyń maqalasynda tolyq ashylǵan. Bul jerde erekshe aıta ketetin jaıt: Abaıdyń qazaqty yntymaqqa, birlikke shaqyrýy. «Birińdi qazaq, biriń dos, Kórmeseń istiń bári bos» degen uly oıshyldyń sózinde qanshama taǵylym jatyr. Memlekettiń alǵa damýynyń birinshi sharty eldiń bir­ligi men turaqtylyǵy. Ol úshin eń aldy­men memleket quraýshy ulttyń ózara tatý­lyǵy men birligi, tutastyǵy myǵym bolýy kerek. Iаǵnı, qazaqtyń bir biri­men dostyǵy, yntymaǵy, aýyzbirshiligi qurysh­taı qabysyp tursa jarasady. Osynyń negizinde, biz Qazaqstanda turatyn barlyq ultty bir ıdeıa tóńiregine toptastyryp, tutas bir halyq bolyp qalyptasyp, zaman kóshinen qalmaı, adal eńbek etýge jaǵdaı jasap, elimizdi ozyq damyǵan memleketter qataryna qosa alamyz.

Abaı ósıetterinde adamnyń mu­ratyna jetýiniń joly tereń oılaý men adal eńbek etý ekeni aıtylady. Mańdaı terin tógip adal eńbek etý, ǵylym men bilimdi ıgerý, ónerdi jetildirý – mine Abaısha eńbektiń máni. Uly hakimniń osy oı-tujyrymy búgin­de de óte ózekti. Talaptanyp sapaly bilim alyp, óner úırenip, adal eńbek etip qana adam alǵa qoıǵan maqsatyna jete­di, qoǵam alǵa damıdy, halqymyzdyń ál-aýqaty ósedi, memleketimiz álemniń damy­ǵan 30 eliniń qataryna kiredi. Biraq bizdiń qoǵamda eńbekke, eńbek adamyna degen kózqaras qandaı deńgeıde? Eńbekke degen qurmet bar ma? Eńbek adamy ádil baǵalana ma? Joq, álde ártúrli joldarmen baıyp alǵan adamdardyń mártebesi eńbek adamdarynan joǵary ma? Búgin­de qoǵamdy osy másele oılandyrady. Sondyqtan da bılik adal eńbekti erekshe qurmettep, joǵary dárejede baǵa­laı bilýi kerek. Bul jerde ádiletsizdik­ke, kózboıaýshylyqqa, nemquraılylyq­qa eshqandaı jol berilmeýi tıis. Adal eńbek etken adam óz eńbeginiń nátıjesin kórip, qoǵamda úlken qurmetke ıe bolýy shart.

Abaı shyǵarmalarynda masyldyqty, jalqaýlyqty, erinshektikti aıamaı synap, ultymyzdy adal eńbek etýge shaqyrady. Búginde bárimizge tanys «Eńbek etseń erin­beı, Toıady qarnyń tilenbeı», «Tama­ǵy toqtyq, Jumysy joqtyq, Azdy­rar adam balasyn», degen uly Abaı­dyń oılaryn ár adam sanasyna sińi­rip, óziniń adal eńbegimen elimizdiń alǵa damýyna úlesterin qosýlary kerek. Mem­lekettiń, qoǵamnyń bar kúsh-jigeri, bar múmkinshilikteri, eńbek adamdaryna barynsha jaǵdaı jasaýǵa baǵyttalýy tıis.

«Adam ómiriniń maqsaty – kemeldený men jetilý», deıdi uly Abaı. Mysaly, shynyǵý arqyly kúsh-qýatymyzdy, tereń oqý arqyly ǵylym-bilimimizdi, óner úırený arqyly oı-órisimizdi, sheberligimizdi jetil­diremiz. Abaısha bulardan da mańyz­dyraq jetilý, ol – rýhanı jetilý, ıaǵnı jandy jetildirý. Al jan júrekte oryn tepken. Jan jetilmegen jaǵdaıda adamnyń is-áre­ketterinde kemshilik bolady. Ishki dú­nıesi tazaryp, jetilgen adam ǵana qate­likke jol bermeı, baqytty ómir súre alady. Adam balasynyń baqyty onyń júreginiń tazalyǵynda, sonda ǵana oı­laǵan maqsatyna jetedi. «Bul – qazaq hal­qy­nyń ómirlik fılosofııasy. Bizdiń halqymyz osyndaı tanym-túsinikpen ómir súrip, ózi qıyn jaǵdaıda otyrsa da, ózge ulttardy baýyryna basqan. Únemi úlkenge qurmet, kishige izet kórsetip, súringenge súıeý, jyǵylǵanǵa demeý bola bilgen», deıdi Prezıdent.

Abaı óz shyǵarmalarynda ultymyz­dyń, jalpy qazaq qoǵamynyń kemshili­k­terin ashyq synap, ony boldyrmaýdyń joldaryn kórsetedi. Prezıdent Q.Toqaev osy týraly aıta kele, ony búgingi qazaq qoǵamynyń ahýalymen baılanystyryp, Abaı synaǵan kemshilikter qoǵamymyzda búgin de oryn alatynyn, bul synnan bar­lyǵymyz , onyń ishinde barlyq deń­g­eıdegi ákimder men Úkimet músheleri de qo­ry­tyndy shy­ǵarýlary tıis ekenin aıtady.

Uly Abaı ár sózimen ultymyzdyń óresin ósirýdi kózdedi. Sondyqtan da Abaıdy tereń tanýǵa mán berýi­miz kerek, ásirese jas urpaqqa tereń uǵyndyrǵanymyz abzal. Ol úshin árbir qazaqstandyq Abaı toıy qar­sańynda Abaıdyń ósıetterin, oı-tujyrymdarynyń mán-maǵynasyn tereń túsinip, osy ósıetterdi oryndaý­da «men ne istedim, ne isteýim kerek, qandaı kem­shilikter jiberdim, ony qalaı túzeımin, eldiń damýyna qandaı úles qostym» dep, tereń oılanyp, tolǵanyp, keleshekke jospar quryp, ony oryndaý úshin tynymsyz eńbektenýi kerek.

Biz Abaı ósıetterin basshylyqqa alyp, Abaı jolymen júretin bolsaq, ulty­myz­dyń rýhy da, uıaty da, namysy da joǵary bolady. Árqaısymyz Prezıdentimiz Q.To­qaevtyń osy baǵ­­darlamalyq maqala­syn­daǵy tu­jy­rymdardy sanamyzǵa sińi­rip, Abaı jolymen júrýimiz kerek. Abaı jolynda elimizdiń damýy úshin qajet nərseniń barlyǵy bar: naryq ta, demokratııa da, ádildik te, bəsekelestik te, ǵylym-bilim de bar. О́kinishke qaraı, búginde bizdiń qoǵamda, ásirese jas­tar arasynda ózimizdegi bar nárseniń parqyna barmaı, bizge jat, sheteldiń qundylyqtaryna elikteý basym ekeni jasyryn emes. Qoǵamda mektep, arnaý­ly orta, joǵary oqý oryndaryn bitirýshiler arasynda M.Áýezovtiń «Abaı joly» romany men Abaıdyń óleńderin, qara sózderin oqymaǵan adamdar kezdesedi. Prezıdent aıtqandaı, biz ulttyq sanany jańǵyrtamyz jáne básekege qabiletti ult bolamyz desek, Abaı shyǵarmalaryn oqý, túsiný ony sanaǵa sińirý jumystaryna úlken mán berilýi kerek. Ár shańyraqta Abaıdyń kitaptary men M.Áýezovtiń «Abaı joly» romany turýy kerek.

Árbir qazaqstandyq Abaı shyǵarma­laryn oqyp, túsinip, ony kúndelikti óz ot­basy múshelerin tárbıeleýde paıda­lanǵany durys. BAQ pen teledıdar arqyly beriletin maǵynasy tómen, arzan, teris tárbıe beretin shoý habarlardy azaıtyp, onyń ornyna tereń oılastyrylǵan Abaı muralaryn túsindirýdi, nasıhattaýdy naýqanǵa aınaldyrmaı, turaqty túrde berip otyrý qajet. Dinı oryndarda Abaı ósıetterin ýaǵyzdap otyrýdy qolǵa alǵan jón. Bilim oshaqtarynda abaıtaný páni engizilip, júıeli túrde oqytylýy kerek. Abaıdy oqyp, ony boıyna sińirip, tár­bıelengen adam eshqandaı qııanatqa, buza­qylyqqa barmaıdy, olar eńbekqor, ımandy, adamgershiligi joǵary, otansúıgish bo­lyp ósedi, eline adal qyzmet etedi, qoǵam­dy alǵa damytýǵa bar kúsh-jigerin jum­saıdy. Qoryta aıtqanda, el Prezıdenti Q.To­qaevtyń maqalasy bizge aldaǵy ýaqytta ne isteý kerek degen saýalǵa tolyq jáne jan-jaqty jaýap berip otyr.

 

Qýanysh AITAHANOV,

memleket jáne qoǵam qaıratkeri

 

Sońǵy jańalyqtar

Mańǵystaýda «ANTIKOR ORTALYGY» ashyldy

Rýhanııat • Búgin, 11:38

Tennıs: Elena Rybakına fınalda

Tennıs • Búgin, 08:52

Basty aqparat (21.02.2020)

Vıdeo • Keshe

Uqsas jańalyqtar