Rýhanııat • 27 Qańtar, 2020

Sálemde bereke bar

229 retkórsetildi

«Assalaýmaǵaleıkým!», «Qaıyrly kún!». Dál osylaı aq nıetpen, jyly júzben amandasý jaqsylyqqa bastaıdy. «О́zińniń kóńilińdi jaılandyramyn deseń, áýeli ózgeniń kóńilin jaılandyr» degendeı, shyn yqylaspen kó­terme­lep, jaqsy ráýishte bir-eki aýyz jyly sóz arnaý – álimsaqtan saýap is.

Árıne, bul qatyp qalǵan ereje emes, dástúr men adamı qarym-qaty­nas nyshany ekeni belgili. Dese de ár eldiń ózine tán ádebi (etıketi) bo­lýǵa tıis. Dástúrdi saqtaý úshin. Ima­ndylyq turǵysynda saýap jınaý úshin. Bul – salt-sanamyzdyń aı­nasy men deńgeıi. Jalpy tir­shi­likte aralasatyn-quralasatyn, kún­delikti kórisetin aǵaıyn-týǵan, jaqyn­dardyń, dos-jarandardyń, árip­tes­terdiń, qyzmettesterdiń, birge jú­rip, qatar oqıtyn jandardyń arasyn­daǵy baılanystyń bir ólshemi – durys amandasý. Kózi ashyq, saýatty adam birinshi bolyp sálemdesse, esh qateles­pegen bolar edi. Onyń esebine dinı uǵym boıynsha «saýap eselep jazy­lady» degen sóz de beker emes. Al mádenıetti adamnyń tanyspen de, beı­tanyspen de kez kelgen jerde ushy­rasqanda sálem berýge beıim turýy zııalylyqtyń belgisi deýge negiz bar. О́ıtkeni sálemdesýdi bilgen keshire de biledi. Keshire bilgen rahmet te aıta biledi. Bul – barsha adamǵa tán nárse. «Sálem joldap, saýlyq tilegen janǵa barlyq jerde ruqsat bar» degen naqyl da osyndaı ádeptiń, ádettiń artyqshylyǵyn meńzese kerek.

Munyń bárin aıtyp otyr­ǵa­ny­myzdyń sebebi bar. Jaqynda kór­shi elge issaparlap qaıtqan áriptes­te­ri­miz sondaǵy jastardyń kóshede úl­ken­dermen sálemdesetinin kórip, tań qalǵandaryn jasyrmady. Sirá, negizi otba­syda qalanatyn mundaı tárbıe oqý oryndarynda ǵana emes, kez kelgen ortada qalyptasyp, jetiletini túsi­nikti. Shúkir, «jastardyń beretini – sálem» deıtin qaǵıda buzylmaı, urpaqtan urpaqqa úzilmeı jalǵasyp keledi. Úlkenge qurmettiń, kóńilge medettiń ónegesin kórsetýdiń ózi aǵa urpaq ókilderine baılanysty. Ilgeride Buharada bilim alyp, búkil ońtústik aımaǵynda tanymal bolǵan Isaq ımam jolda kele jatqan jas balalardyń ózine attan túsip, sálem beredi eken. «Úlken basyńyzben nege jastarǵa sálem berdińiz? – dep sura­ǵan ulyna: «Men olarǵa sálem berýdi úırettim emes pe?» – depti.

Mine, naǵyz taǵylym, shynaıy ónege!

Bizde sondaı ımandylyq saba­ǵyn kórsetetin, ýaǵyz aıtatyn din ókilderi boldy jáne bar emes pe? Úlkender jaǵy kóbirek ónege kór­se­týdi oılas­tyrsa, baǵzy dástúrdi orny­na keltirýge bolar. Rýhanı jań­ǵyr­ý­dyń osyndaı adamı da qarapaıym tustaryn este ustaǵan da jón shyǵar.

Sonymen birge mektepten bas­tap barlyq oqý ornynda, menshik túrine qaramastan barsha kásiporynda, ásirese halyqqa qyzmet etetin oryndarda, memlekettik mekemeler men uıym­darda joǵaryda aıtylǵan aman­­dasý, kórisý, qoshtasý, izet pen qaıy­rym ádepterin arnaıy oqytýdyń, úı­retýdiń artyqtyǵy joq. Mundaı dástúr etıkasy jóninde trenıngter dúnıejúzilik brendi bar meımanhanalar men meıramhanalar jelisinde, iri-iri óndiristik korporasııalarda, áýe kompanııalarynda turaqty túrde ótkizilip turady. Sonda belgili bir qaýymda, qoǵamda adamdardyń bir-birine qurmetpen qaraýy, adam quqyǵyn, jeke basyn syılaý mádenıeti qalyptasady. Bul túptep kelgende, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev usynǵan «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyna qoǵamnyń qosqan úlesi bolar edi. Jeke­legen mekemelerde ǵana emes, kún­delikti kóshede, kólikte, qoǵam­dyq oryndarda baıqalyp qalatyn kerenaýlyqqa, dórekilikke, dúrda­raz­dyqqa, turmystyq kıkiljińderge tosqaýyl bolatyny sózsiz. Halyqtyń kózi ashyq, oqyǵany men toqyǵany ájeptáýir bóligi óz quqyqtaryn je­tik bilmeıtinderge jónin aıtyp, tú­sin­dirýi – saýaby men mańyzy zor is. О́ıtkeni bul jaǵdaı quqyq­tyq memleketimizdiń zańdaryn qur­met­teý­ge, olardyń oryndalýyna septigin tıgizedi. Ár azamat óz sózi men is-áre­ke­ti úshin jaýapkershilikti sezingen qo­ǵamda ádepten attaýǵa, tipti zań buzýshylyqqa jol berilmeıdi. Al ádep-ǵurpyn, salt-dástúrin saqtaǵan elde árqashan bereke bolady.

 

Darhan MYŃBAI,

Májilis depýtaty

 

Sońǵy jańalyqtar

Reseıde altyn qory azaıyp keledi

Ekonomıka • Búgin, 20:25

Túrkistan: Kenege qarsy kúres bastaldy

Aımaqtar • Búgin, 17:03

Ulttyq kınodaǵy karantın

Aımaqtar • Búgin, 16:56

Dúkenderdiń jumys kestesi belgilendi

Aımaqtar • Búgin, 16:55

Aqtaý qalasy karantınge jabylǵan joq

Aımaqtar • Búgin, 16:31

Ulttyq tanymnyń ózegi – tarıhı sana

Rýhanııat • Búgin, 14:51

Uqsas jańalyqtar