Abaı • 28 Qańtar, 2020

Altyn Pragada – Abaı ortalyǵy

152 retkórsetildi

Alty Alashqa ǵana emes, adamzatqa ortaq oıshyl, Abaı hakimdi óz deńgeıinde ulyqtaý bizdiń buljymas paryzymyz bolsa kerek. Muny Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqalasynda aıryqsha atap ótkenin bilemiz. Baǵdarlamalyq maqalada aıtylǵandaı, aqyn muralary el ishinde ǵana emes, shet memleketterde de keńinen nasıhattalǵany durys.

Bul oraıda elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphana Mádenıet jáne sport, Syrtqy ister mınıs­tr­likterimen jáne shet mem­le­ket­terdiń birneshe elshiligimen bir­lese otyryp, «Abaı» mádenı-aqparattyq ortalyǵyn ashý jobasyn qolǵa aldy. Pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Ulttyq akademııalyq kitaphananyń basshysy Úmithan Dáýrenbekqyzynyń bastamasymen júzege asyp otyrǵan ıgi shara eń aldymen Eýropanyń eń kóne de kórikti qalalarynyń biri – Pragada, Klementıným atyndaǵy Ulttyq kitaphanada bastaldy.

Ortalyqtyń tusaýkeser rási­mi­ne Qazaqstannyń Chehııadaǵy Tó­tenshe jáne ókiletti elshisi Marat Tájın, Chehııanyń zııa­ly qaýym ókilderi, sondaı-aq eli­miz­den arnaıy barǵan bir top delegasııa qatysty.

Is-sharanyń shymyldyǵyn ashyp bergen elshi Marat Tájın: «Biz Abaı atamyzdyń mereıto­ıyn memleket aıasynda ǵana emes, shet­elderde de nasıhattaýdy qol­­­ǵa alyp otyrmyz. Bul rette Chehııa ulttyq kitaphanasyna rıza­shylyǵymyzdy bildiremiz. Sony­men qatar elimizden kelgen úlken delegasııaǵa alǵys aıtqymyz kele­di. Abaı óleńderine, qara sóz­de­ri­ne, derekti qujattarǵa, aýdıo, beıne materıaldarǵa toly úlken ortalyq Abaı taǵylymymen qosa qazaq ultynyń da dástúr-salty men ádep-ǵurpynan kóp aqparat beredi. Úsh aıdyń aıasynda Abaımen baılanysty tarıhı-mádenı qarym-qatynas eki el arasynda aıryqsha arta túsedi. Biz Altyn Pragadaǵy barlyq dosymyzǵa rahmet aıtamyz», dep atap ótti.

Ortalyqtyń ashylý saltanatyna arnaıy kelip qatysqan Chehııa Respýblıkasy Parlamentiniń depýtaty Stanıslav Berkývıch óziniń júrekjardy lebizin bildirip, uly oıshyl Abaı esimi tek qazaq halqyna ǵana emes, Eýropa tórinde de tanymal ekenin aıtty. «Chehııa azamattary úshin bul ortalyq qazaq hal­qyn jaqyn tanýǵa úlken jol ashyp otyr. Biz Abaı muralaryn osy ortalyq arqyly jaqyn tanı túse­tin boldyq. Sán-saltanatqa toly zaldan úlken áser alyp tur­myn», dedi chehııalyq depýtat S.Berkývıch.

Jańa ortalyqty ashýǵa kómek qolyn sozǵan birden-bir azamat Chehııa ulttyq kitaphanasynyń dırektory Martın Kosandro ekenin aıta ketkenimiz jón. Úlken eki zaldan turatyn ortalyqtyń ashylý saltanatynda sóz sóılegen Kosandro myrza da Abaı mura­syna úlken qurmetpen qaraıtynyn jet­kizdi. «Bizdiń elde tarıhı ańyz­dardan kóp syr shertetin kó­pir­ler kóp. Kópir adamdardy ja­qyn­dastyratyn bolsa, qalamger tulǵalar el men eldi tanystyrady. Bul rette Abaı murasy bizdiń el men sizderdiń elderińizdi qosyp turǵan rýhanı kópir. Abaıdyń Chehııa tórine jaıǵasqan jańa ortalyǵy aldaǵy ýaqytta úlken zert­teý­lerge jol ashatynyna senim­­d­i­min», dedi M.Kosandro.

Elimizden barǵan delegasııanyń óki­li, Qazaqstan Jazýshylar oda­­­ǵy­nyń tóraǵasy Ulyqbek Esdáýlet te jańa ortalyqtyń áde­­bı-mádenı mańyzyna erekshe toqtaldy. О́z sózinde aqyn U.Esdáýlet osy iske muryndyq bol­­ǵan azamattarǵa alǵysyn bil­dir­­di. «Ár ulttyń týyna, mórine aına­latyn tulǵalar bolady. So­lar­­­dyń biri – Abaı hakim. Biz Abaı arqyly ózimizdiń ulttyq qun­dy­lyq­­­tary­myzdy baıytyp kelemiz. Eý­ropa tórinde Abaı taǵylymy qanat jaıǵan mundaı sharalar jańa urpaqqa úlken ónege syılaı­dy», degen U.Esdáýlet Chehııa ult­tyq kitaphanasynyń dı­rek­tory M.Kosandro men Che­hııa­­­daǵy el­shi­­miz M.Tájınge bıyl Almaty qa­la­­synda basylyp shyqqan «Abaı» atty erekshe kún­tizbeni syı­­ǵa tartyp, Martın myr­za men Abaı­­­dyń qara sózderin cheh tiline tárji­malap jatqan kınore­jı­sser, dra­matýrg Vladıslav Kýı­chek­tiń ıyǵyna shapan japty.

Kınorejısser, dramatýrg Vla­dıs­lav Kýıchek hakimniń qara sóz­derin cheh tiline aýda­ryp jatqan azamat retinde jurt­shy­lyq­tyń erekshe nazaryn aýdardy. «Men Abaı shyǵarmashylyǵyna úlken tebirenispen keldim. Abaı­dy buǵan deıin 1960 jyldary aýdarǵan professor L.Grjebıchek bes jyl buryn ómirden ótip ketti. Ol Abaıdyń tek 40 qara sózin ǵana tárjimalaǵan eken. Nebári 25 jasynda osy isti qolǵa alǵan onyń jumysyn qazirgi jańa cheh ti­linde qaıta sóıletýge bel baıladym. Abaı shyǵarmalaryn maǵan Chehııada oqyp jatqan Aıýbek Baqnur esimdi stýdent alyp keldi. Bir aıdyń ishinde burynǵy aýdar­ma­nyń stılıstıkasyn jónge kel­ti­re otyryp, orys tilinen cheh tili­ne tikeleı tárjimalap jatyr­myn. Osy jyldyń qyrkúıek aıy­na qaraı jumysymdy tolyq aıaqtaı­myn», deıdi V.Kýıchek.

Tusaýkeser rásiminde qatys­qan­dardyń taǵy biri, abaıtanýshy ǵalym Tursyn Jurtbaı óz keze­ginde aqyn taǵylymy men ta­rı­hyna qatysty baıandama ja­sady. «Abaı – bizdiń rýhanı ómi­r­imizdegi basty baǵdarymyz. Muny Prezıdent Q.Toqaev óz maqa­la­syn­da aıryqsha atap ótti. Altyn Praganyń turǵyndarymen búgin Abaı atamyz arqyly qaýyshyp tur­myz. Kez kelgen ult óziniń kór­nek­ti tulǵalary arqyly júretin jolyn tańdaıdy. Bizdiń jolymyz – Abaıdyń joly bolýy kerek. Kitap – búkil adamzatty týystyratyn júrek sııaqty. Kitap – oı kilti. Altyn Praganyń rýhanı álemin altyn kiltimiz Abaı arqyly ashyp otyrǵanymyzǵa qýanyshtymyz», dedi T.Jurtbaı.

Shara sońynda is-shara moderatory ári ıdeıa avtory, Ulttyq akademııalyq kitaphananyń basshysy Úmithan Muńalbaeva da Abaı murasynyń mańyzdy bir qyry – ol Eýropa mádenıeti men ádebıetine qatysy ekenin aıta kele, zertteýshiler aldaǵy ýaqytta Abaı shyǵarmalarynyń Batys Eýropa ádebıetine baılanysyn kóbirek zerdeleý kerektigin jetkizdi. «Bul jaǵdaı qazaq qo­ǵa­mynyń aǵar­týshylyq damýyna, Eýropa má­de­nıe­tine degen kózqarasynyń ózge­rýine sep­tigin tıgizedi. Pre­zı­dent Qasym-Jomart Toqaev shet mem­le­­­­ketterdegi elshilekter janynan «Abaı» ortalyqtaryn ashý ke­rektigin tilge tıek etken bolatyn. Ortalyq elimizdegi mınıs­tr­liktermen qatar, Qazaqstan Res­­pýblıkasynyń Chehııa Res­pýb­­lı­ka­syndaǵy Tótenshe jáne óki­let­ti elshisi Marat Muhan­bet­qa­­zyuly Tájınniń qoldaýymen jú­ze­­ge asyrylýda», dedi Ú.Muńal­bae­va.

Atalǵan is-shara búgin «Álem ta­nyǵan Abaı» atty dóńgelek ús­telmen jalǵasatyn bolady. Bas­qosýda Ulyqbek Esdáýlet, Ken­jehan Matyjanov, Tursyn Jurt­baı syndy zııaly qaýym ókil­de­ri baıan­dama jasaıdy.

Aıta ketýimiz kerek, Chehııaǵa bar­­ǵan delegasııa quramynda res­pýb­­lıkanyń birqatar óńirindegi kitap­hana basshylary, ǵalymdar men aqyn-jazýshylar, sondaı-aq BAQ ókilder bar.

 

PRAGA (Chehııa)

 

Sońǵy jańalyqtar

Beıqamdyqqa jol berilmeýi kerek

Rýhanııat • Keshe

Koronavırýssyz Qostanaı

Aımaqtar • Keshe

Kúrish eksportyna kedergi joq

Aımaqtar • Keshe

Álem únemdele bastady

Álem • Keshe

Uqsas jańalyqtar