Qoǵam • 28 Qańtar, 2020

Kórshi elden kelgen jumys kúshi nege esepte joq?

173 retkórsetildi

Bıyldan bastap Qazaqstanda sheteldik jumyskerlerdi tartýǵa arnalǵan kvota 40 paıyzǵa qysqartyldy. Iаǵnı, 2020 jyly elimizde sheteldik jumys kúshin tartýǵa berilgen ruqsat 29 292 birlikti quraýy tıis. Al byltyr bul kórsetkish 48 700 birlik bolǵan edi. Mine, endi sonyń 40 paıyzy qysqarýda.

 

Qazirdiń ózinde Aqtóbe, Ba­tys Qazaq­stan, Qyzylorda jáne Soltústik Qazaq­stan ob­lys­tary 4 sanat boıyn­sha shet­el­dik jumyskerlerdi tartýdan tolyqtaı bas tartyp, ju­mys berýshilerdiń qajettiligin jer­­gilikti mamandar esebinen sheshý­di jos­parlap otyr. Bul árı­ne, qýantarlyq jaıt. Negizi shetel­dikterdiń basym bóligi, naq­tyraq aıtsaq olardyń 45 paıy­zy qurylys salasynda, 12 paıyzy  taý-ken ónerkásibinde, 8 paıyzy kásiptik, ǵylymı jáne tehnıkalyq qyzmette, 7 pa­ıyzy óńdeý ónerkásibinde jumys isteıdi eken. Eńbek jáne áleý­mettik qorǵaý mınıstr­ligi­niń saıtynda jarııalanǵan máli­met­terge qaraǵanda, búginde Qazaq­standa Qytaıdan – 4 524 adam, О́zbekstannan – 781, Túrkııadan – 1 964, Úndistannan – 1 893, Ulybrıtanııadan 1 368 adam kelip, eńbek etýde.

О́tken jyldyń sońynda Pre­zıdent Qasym-Jomart To­­qaev Ulttyq qoǵam­dyq senim ke­ńesiniń otyrysynda she­tel­­den jumys kúshin tartqan kásip­oryn­­darǵa qatysty pikir bildirip: «Men shet­eldik jumys berýshiler tarapy­nan bizdiń aza­mattardy kemsitýine jol beril­­meýi kerektigi týrasynda udaıy aı­typ kelemin. Sizder de bul máse­leni kótergensizder. Sondyqtan me­niń tap­syr­mam­men ótken aıda shetel­dik ju­mys kúshin tartyp otyr­ǵan kásip­­oryn­darda eńbek jáne kóshi-qon zań­namasy­nyń saq­­ta­lýy bo­ıyn­sha tekserý júr­gizil­di. Osy ýaqytta 95 kom­pa­nııa ıns­­pek­­sııa­lyq tekserýden ótip, 930 zań­buzý­shy­lyq fakti­leri anyq­taldy» degen bola­tyn.

Shynynda sheteldik qyzmetker­lerdiń jumysy berilgen ruqsat­namaǵa sáıkes kelmeýi, atqaryp otyrǵan laýazymy men biliminiń sáıkessizdigi jıi kezdesken. «98 mln ­teńgeden astam soma­ǵa 397­ ákimshilik is qozǵaldy. 361 she­tel­dik jumysshynyń jalaqy­sy qazaqstandyq jumysshy deń­geıi­ne deıin tómendetildi, al 4 qazaq­standyq jumysshy úshin ja­laqy sheteldik jumysshy alatyn aqy deńgeıine deıin kóte­rildi. 703 ruqsat qaıtaryp alyndy, 507 sheteldik jumysshy el­den shyǵaryldy», deıdi bul jó­nin­de Eńbek jáne halyqty áleý­mettik qorǵaý mınıstri Birjan Nurymbetov.

Degenmen de Qazaqstanǵa shet memleketterden qansha jumys kúshi kelip jatqany týraly quzyrly organdar bergen málimetterge sený qıyn. Bul máselede túrli mekemeler túrli málimetter keltiredi. Mysaly, joǵaryda 2019 jyly elimizde sheteldik jumys kúshin shaqyrý kvotasy 48 700 adamdy quraǵan dedik. Osylaısha, 2019 jyldyń 1 qazanyndaǵy aqparat boıynsha Qazaqstanda sheteldik jumys kúshin shaqyrýǵa berilgen ruqsattardyń resmı sany 21 myńǵa da jetpeıdi. Al kóshi-qon komıtetiniń málimetterine sáıkes, 2018 jyly Qazaqstanǵa О́zbekstan men Tájikstannan ǵana 551 myń eńbek mıgranttary kelse, 2019 jyly bul kórsetkish 600 myńnan asqan. Osydan-aq, resmı statıstıkamen Qazaqstanǵa kelip, nan taýyp júrgen sheteldik jumysshylardyń naqty sanynyń aıyrmashylyǵy jer men kókteı ekendigin anyq ańǵarasyz. Resmı málimetterge sensek, Qazaqstanda sheteldik jumys kúshin shaqyrýshy 2396 kásiporyn tirkelipti.

– Biraq bul mıgranttardyń sany Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń sheteldik jumys kúshi kvotasy boıynsha esebinde eskerilmeıdi. Sondaı-aq shetel azamattarynyń Qazaqstannan syrt­qa qansha qarjy shyǵarǵandary jó­ninde de eshbir resmı aqparat joq. Joǵaryda keltirilgen eńbek mıg­rant­tarynyń sanyn eskergende, shetel asqan qarajat kólemi mıllıardtap esepteledi, al bul qarjy Qa­zaq­stan azamattarynyń jalaqysy bo­lyp elimizdiń ekonomıkasynda qa­lar edi, – deıdi Úkimet jetekshisine sa­ýal joldaǵan Májilis depýtattary.

Al Statıstıka komıtetiniń málimetteri el ishindegi jasyryn jumyssyzdyqty eseptemegende, jumyssyz azamattardyń sany 442 myńǵa jetkenin kórsetedi. Ol 442 myń jumyssyzdyń 133 myńynyń joǵary, 196 myńynyń orta kásiptik bilimi bar. Endeshe ózimizdiń 442 myń azamatymyz jumyssyz júr­gende, myńdaǵan sheteldik eńbek mı­granttary olardyń ornyn qa­laı basyp otyr? Iá, kórshi elden jumys izdep kelgender eń aldymen arzan jumys kúshi ekeni anyq. Ja­syratyny joq, bizdiń eldegi jumyssyzdar ondaı jalaqy men jaǵdaıdy mise tutpaıdy. 

Elimizde eńbek resýrstarynyń balansyn esepke alýdyń tıimdi ádistemesi joq ekenin Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ta óziniń alǵashqy Joldaýynda aıtyp, «Úkimet kóshi-qon úderisin basqarý úshin pármendi sharalar qabyldaýy tıis», dep naqty tapsyrma bergen edi. Osylaısha Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi bıyl­dan bastap sheteldik jumys kúshin tartý kvotalaryn jospar­laı otyryp, ony eki esege qysqart­ty. Bul árıne eldiń ishki eńbek na­ryǵyn qorǵaý maqsatynda jasalyp otyr. Jalpy alǵanda, respýblıkada turatyn 18,5 mıllıon adamnyń ishinde 9,2 mıllıon adam jumys kúshi sanatyna jatady, al is júzinde 8,7 mıllıon adam jumys isteıdi, onyń 6,7 mıllıony jaldamaly jumysshylar.

Degenmen de jumyssyzdyqty azaıtý, halyqty jumyspen qamtýǵa arnalǵan baǵdarlamalardy iske asyrý barysynda ruqsatsyz eńbek etip jatqan sheteldik azamattardyń shynaıy sany eskerilmese, bul máselede oń ózgeriske qol jetkize almaıtynymyz anyq. Dál qazir elimizge kelip jatqan zańsyz mı­granttardyń sany ózimizdegi jumyssyzdardyń sanynan asyp otyrǵandyǵyn eskersek, bizde jumyssyzdyq joq sııaqty. Sonda bul qalaı? Kórshi О́zbekstan, Tájik­stan, Qyrǵyzstannan ke­lip jatqan eńbek mıgranttary nege kvota esebine kirmeıdi? Eń­­­bek jáne áleýmettik qorǵaý mınıstr­­ligi kórshi elderden aǵy­lyp jatqan jumys kúshin nege kór­­meı otyr? Elimizde, ásirese oń­tústik oblystarda mundaı eńbek mıgranttarynyń qaptap júrgenin ekiniń biri biledi. Árıne quzyrly organdar olardyń shekaradan ári-beri ótýin zańnyń bir tarmaqtaryna syıdyryp, bárin sylap-sıpap jiberýi múmkin. Biraq Qazaqstanǵa zańsyz mıgranttardyń kóptep kelýi jergilikti halyqtyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyn odan ári tómendetetini jáne áleýmettik qysymnyń joǵarylaýyna alyp keletini jasyryn emes. Al mı­nıstrlik bul máselede ázirge basqa málimet taratyp otyr, Kóshi-qon komıteti basqa málimet taratyp otyr. Qazaqstanda О́zbekstannan kelgen 781 adam ǵana jumys istep júr degenge kim senedi? Sonda kimniń aqparaty aqıqat?

Sońǵy jańalyqtar

Basylym basshylary - Ýálıhan QALIJAN (1948)

Basylym basshylary • Búgin, 16:57

Alysty jaqyndatatyn qurylǵy

Qoǵam • Búgin, 16:23

Qaıyrymdylyq – qasterli qasıet

Qoǵam • Búgin, 15:54

Almatydaǵy ıesiz jeliler qala balansyna beriledi

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:49

Almatyda 39 medısınalyq uıym ashylady

Medısına • Búgin, 15:31

Basylym basshylary - Nurlan ORAZALIN (1947)

Basylym basshylary • Búgin, 15:24

Memleket basshysy Dáýren Abaevty qabyldady

Prezıdent • Búgin, 15:08

Jaqsylyq júrek jylytady

Qazaqstan • Búgin, 15:07

Basylym basshylary - Ábish KEKILBAIULY (1939-2015)

Basylym basshylary • Búgin, 15:06

Mektep bitirýshi túlekter jol qurylysy salasymen tanysty

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:03

Jetistikke jetken jandardy dáripteıdi

Aımaqtar • Búgin, 12:42

Inklıýzıvti qoǵam qurý úshin...

Qoǵam • Búgin, 12:21

Erikti jastar erkin formatta pikir almasty

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 12:05

Almatyda qurylys qarqyndy júrip jatyr

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 11:33

Tálimi zor, ǵıbraty mol jıyn

Aımaqtar • Búgin, 11:18

Danyshpan toıyna bir tamshy úles

Abaı • Búgin, 10:36

Habarsyz ketken kásipker izdestirilýde

Aımaqtar • Búgin, 10:24

Jumyrtqa nege qymbattaıdy?

Ekonomıka • Búgin, 09:27

О́ner mýzeıindegi ózgeshe kórmeler

Aımaqtar • Búgin, 09:12

Alısa – Arqa tósinde

Aımaqtar • Búgin, 08:03

Uqsas jańalyqtar