Qoǵam • 07 Aqpan, 2020

Utys oıyndarynan kimder qaǵyldy?

63 retkórsetildi

Zańsyz utys oıyndaryn uıymdastyrǵany úshin jeke tulǵalarǵa 200 AEK (530 myń teńge), sondaı-aq zańdy tulǵalarǵa 700- 2000 AEK-ke deıin aıyppul salý qarastyrylýda. Bul týraly kúni keshe Májilis qabyrǵasynda Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulova aıtqan edi. Vedomstvo basshysy depýtattarǵa «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine lotereıalar jáne lotereıa qyzmeti máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn tanystyrdy. Osy jańalyq áleýmettik jeliniń biraz belsendi qoldanýshylaryn «trıggerge» túsirdi. Bul ásirese blogerler men otandyq celebrity-ge qatysty. Nege? Anyqtap kóreıik.

 

«Lotereıa» sózin qoldanýǵa tyıym salynady

Zań elimizdegi lotereıalyq qyz­metti quqyqtyq negizde júıe­­lep, ony júzege asyrýdyń tyń us­­ta­nymyn nyǵaıtýǵa baǵyt­­talǵan. Mádenıet jáne sport mınıstri lotereıaǵa qatys­ty zań Qazaqstanda 2016 jyly qabyldanǵanyn jetkizdi. Soǵan sáıkes 2017 jyly Úkimet pár­menimen «Sátti juldyz» AQ lotereıa operatory retinde anyq­taldy. «Jańa zańǵa sáıkes, anyq­talǵan lotereıa operatory lotereıa bıletterin satý, qazaq­stan­dyqtarǵa utystardy tóleý, el bıýdjetine salyq tóleý, sport­ty damytýǵa tólem jasaý, son­daı-aq úsh myń­nan astam shaǵyn bıznes sýbekti­lerine qosymsha tabys kózderin já­ne jumys oryndaryn qurý máse­lesin qamtamasyz etti», degen A.Raıymqulova ózgertilgen zań­nyń redaksııasynda quqyqtyq negizder kúsheıtilgenin aıtty.

– Búginde lotereıa operatorymen kelisimshart boıynsha agenttik qyzmetti júzege asyratyn úsh myńnan astam sýbekt
bar. Zańnamada «lotereıa tara­tý­shysy» agenti uǵymynyń joqtyǵynan quqyqtyq kol­lızııa­lar paıda bolyp, kóp­tegen jeke kásipkerlik sýbek­tileriniń, sondaı-aq lotereıa ope­ratorynyń qyzmetine kedergi týdyryp otyr.

Buǵan qosa zań jobasynda lotereıany zańsyz ótkizgeni úshin ákimshilik jaýapkershilik belgilendi. Lotereıalyq qyzmet atyn jamylyp, alaıaqtyq qyzmetti júzege asyrýdan, sondaı-aq jarnamada jalǵan lotereıalyq qyzmet týraly aqparat taratýdan Qazaqstan azamattary qorǵaýsyz qalyp otyr. Osyǵan oraı lotereıa operatorynan basqa jarnamada «lotereıa» sózin qoldanýǵa tyıym salý qarastyryldy.

Zań jobasymen Mádenıet jáne sport mınıstrligine quzyret berý arqyly lotereıalyq qyzmetti tıimdi ári jedel memlekettik retteý tetigi engizilip otyr. Iаǵnı, lotereıa ótkizýdiń erejelerin jáne lotereıa ótkizýdiń tásilderine qoıylatyn talaptardy bekitý eskerilgen. Bul sharalar bir jaǵynan lotereıa qyzmeti salasyn damytýdy ári aqparattyq tehnologııalar qoldanýdy shektemeýge múmkindik beredi. Ekinshi jaǵynan, ýákiletti organ retinde mınıstrlikke lotereıa qyzmeti salasyndaǵy quqyqqa qarsy qyzmetti tıimdi shekteýge jol ashady, – dedi A.Raıymqulova.

 «Juldyzdarǵa» tusaý salynsa ıgi...

Jasyryn emes, lotereıa qyzmetindegi taksonomııanyń joqtyǵynan qazir elimizde utys oıyndaryn uıymdastyrý kez kelgenniń ermegine aınalǵandaı. Jeke saýda uıym­da­rynan bastap, iri qyzmet kórsetýshi kompanııa­lar mar­ke­tın­­g­tik naýqandy jarnamalyq utys oıy­ny­syz ótkizbeı tynym tappaıdy. Búgingi sıfrly dá­ýir­de adamzattyń deni onlaın rejimde ǵumyr keship jat­qan­dyqtan, áleýmettik jeli tabys tabýdyń balama jolyna aınaldy. Áleýmettik jeli demekshi, munda túrli utystardy uıymdastyryp, qanjyǵasy ájeptáýir maılanyp júrgenderdiń qataryn tanymal blogerler men ánshiler bastap tur desek, qatelese qoımaspyz. Onyń sebebi túsinikti. Úlken aýdıtorııasy bar, eldiń nazaryndaǵy tulǵaǵa halyq ımandaı senedi. Sol senimge selkeý túsirmeý jaǵyna ol azamattar bas qatyra bermeıtin syńaıly. Nege deseńiz, el aýzyndaǵy «juldyzdardyń» áleýmettik jelidegi akkaýntyn ashyp qalsańyz jetkilikti, utystyń san alýan túrin kóresiz. Al ol qalaı ótkiziledi, jeńimpazdar ádil anyqtala ma? Bul úlken suraq. Onsyz da aılyǵy shaılyǵyna jetpeı, kúıbeń tirliktiń qamymen júrgen halyqty «juldyzdardyń» san soqtyrýy jyǵylǵanǵa judyryq bolary daýsyz. Máselen, 29 jasta Eljan Smaǵulov (azamattyń suraýy boıynsha esimi ózgertildi) elordada energetık bolyp eńbek etedi. Otbasyn asyraý úshin onyń birneshe jerde jumys isteýine týra kelip júr. Jas energetık basqalar sekildi jeke baspanaǵa ıe bolýdy armandaıdy. Birde ol elge tanymal azamattyń paraqshasynan jeńildikpen páter satyp alý jaıly aqparatty baıqaıdy. Ondaǵy barlyq talaptardy qaltqysyz oryndap, utys nátıjesin kútedi. О́ziniń jeńetinine kámil sengen Eljannyń úmiti, aqyry aqtalmady. О́ıtkeni joǵarydaǵy akkaýnt ıesi utysqa basqa oqyrman laıyq dep taýypty.

– Belgilengen barlyq talaptaryn oryndadym. О́zimniń birinshi bolǵanyma kúmánim joq. Ol kisige el aldyndaǵy belgili adam bolǵannan keıin sendim, aldamaıtyn shyǵar dep. Biraq bul úmitim beker bolyp shyqty. Túptep kelgende, ózi qalaǵan adamdy jeńimpaz dep tabady. Bulaı isteıtin bolsa, onda ne qajeti bar mundaı utystardy oınatyp? Budan keıin halyq qalaı senedi osyndaı ártisterge? – dedi E.Smaǵulov.

Bul bir ǵana mysal. Al joǵarydaǵy azamat syndy elimizde áleýmettik jelidegi oıynǵa maldanǵandardyń sany qanshama?! Osyndaı olqylyqtardy aldyn alý úshin Parlament Májilisiniń depýtaty Bekbolat Tileýhan kommersııalyq maqsatta oınatylatyn lotereıalardyń jumysyn júıeleý týraly usynys bildirdi.

– Lotereıa qumarlyq elementi bar búkil álemde keń taraǵan oıyn ekeni bárimizge belgili. Jasyratyny joq, keıbir elderde lotereıadan túsetin tabys áleýmettik salalarǵa, densaýlyq saqtaý, bilim berý, mádenıet salalaryna jumsalyp jatady. Bizde tek sport salasyna bólinedi eken. Lotereıanyń qysqa jáne uzaq ýaqytqa oınalatyn túri bolady. Sondaı-aq arnaıy apparatpen oınalatyny bar. Biraq barlyǵynyń oınatylý tártibi birdeı. Osyǵan baılanysty myna máseleni aıtqym keledi. Birinshiden, loto-termınal apparattarynda jas ereksheligine shekteý joq. Saýda úılerinde, dúkenderde, shaǵyn marketter men bazarlarda loto-apparattar bar. Oǵan kishkentaı baladan bastap, qarııalarǵa deıin kezekte turady. Mektep jasyndaǵy balalardyń oınap jatqanyna eshkim nazar aýda­ryp jatqan joq. Bul balalar úshin óte qaýipti jaǵdaı. Erteń qumar oıyndarǵa qumartqandardyń qatarynyń kóbeıýi osydan bastalady. Sondyqtan qoǵam qaýip tóndiretin áreketterge qatań shekteý qoıý kerek. Jas erekshelikteri engiziletin tetikter qajet dep esepteımiz. Lotereıany taratý quqyǵy «Sátti juldyzǵa» berilip otyr. Aqparatqa súıensek, 2018 jyly túsken 376 mln teńge tabystyń, 40 mln teńgesin Ulttyq olımpıada komıtetine aýdarǵan. 2019 jyly bul kórsetkish 125 mln teńgege jetti. Jınalǵan qarajattyń 50 paıyzy júlde qoryna ketse, 10 paıyzy UOK-ke ketedi eken. Al qalǵan 40 paıyz qaıda ketedi degen oı ózinen-ózi keledi. 10 paıyz sportqa jumsalsa, qalǵan qarajatta basqa da áleýmettik maqsattarǵa bóliný kerek edi-aý degen oıǵa kelesiń. Úshinshiden, qazir áleýmettik jeliniń damyǵan zamany. Osy arqyly kitabyn, kóligin, páterin, tipti ústindegi kıimin lotereıaǵa oınatyp jatqan azamattarymyzdyń saýda-sattyǵy tym kóbeıip ketti. Bul zań boıynsha kommersııalyq maqsatta dep aıtylatyn shyǵar. Biraq lotereıa bolǵannan keıin joǵaryda aıtqanymyzdaı, oınatylý tártibi barlyq jerde birdeı. Jalpy, lotereıa bolsyn, karta bolsyn, eshkim utylamyn dep oınamaıdy. Bári qyzyǵyp, úmittenip qatysady. Bári birdeı utysqa ıe bola almaıtyny anyq. Onsyz da qazir eldiń júıkesi juqa. Bir-eki jyl oınap aqshasy zaıa ketkennen soń aqshany qaıtarýdy talap etip aldyńyzǵa kelse tańǵalmańyz. Sebebi oıynǵa qatysyp otyrǵandardyń basym bóligi qarapaıym halyq. Sondyqtan kommersııalyq maqsatta oınatylatyn lotereıalardyń qyzmetin naqty zańǵa engizý kerek, – deıdi B.Tileýhan.

Sońǵy jańalyqtar

Beıqamdyqqa jol berilmeýi kerek

Rýhanııat • Keshe

Koronavırýssyz Qostanaı

Aımaqtar • Keshe

Kúrish eksportyna kedergi joq

Aımaqtar • Keshe

Álem únemdele bastady

Álem • Keshe

Uqsas jańalyqtar