Ekonomıka • 12 Aqpan, 2020

Tekseris tıimdiligi - durys nátıje

12 retkórsetildi

Qazir bıýdjet qarajatyn, mem­leket pen kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń aktıv­terin basqarýdyń jáne paı­dalaný­dyń tıimdiligin arttyrýdy baqylaýmen Prezıdenttiń Jarlyǵymen qurylǵan tekserý komıssııasy aınalysady.

Esep komıtetiniń «tıimdi» baǵalaýy reıtınginde byltyr bizdiń Tilegen Qaskın basqaratyn oblystyq tekserý komıssııasy óz tarıhynda tuńǵysh ret elimiz boıynsha birinshi orynǵa shyqty. «Bul kezdeısoq tabys emes. Bıýdjet qarjysyn paıdalanýda anyqtalatyn júıeli buzýshylyqtardy boldyrmaý men aldyn alý úshin aýqymdy jumystar atqaryldy. Máselen, aýdan ákimderiniń, memlekettik organdar men kvazımemlekettik sektor sýbektileri basshylarynyń qatysýymen semınar-keńester ótkizilgen. Osyndaı jumystardyń nátıjesinde anyqtalǵan buzýshylyqtardyń somasy ótken jylǵy 6,9 mlrd teńgeden 2019 jyly 3,2 mlrd. teńgege deıin, ıaǵnı 2 ese azaıdy», deıdi T.Qaskın.

Oblysta tekserý komıssııasynyń menedjmenti men jumys ádisterin jetildirý arqyly turǵyndarǵa bir taban jaqyndaı túsý qolǵa alynǵan. Atap aıtqanda, tekserý komıssııasynyń saıty jańartylyp, azamattardy jeke máseleleri boıynsha «Nur Otan» partııasynyń aýdandyq fılıaldarynda qabyldaıtyn bolǵan. Salyqtyq ákimshilik aýdıtiniń tıimdiligine kóz jetkizý maqsatynda 2019 jyly tórt aýdanda (Aqjar, Aqqaıyń, Jambyl jáne Ǵabıt Músirepov atyndaǵy) aýdıt júrgizilgen. Olardyń barysynda 39,9 mln teńge somasynda qarjylyq buzýshylyq anyqtalyp, onyń 39,3 mln teńgesi, ıaǵnı 98 paıyzy jergilikti bıýdjetke qaıtarylǵan.

Memlekettik aýdıtorlardyń biliktiligin arttyrý, ózara baılanysty damytý maqsatynda Taraz memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıtetimen, M.Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan ýnıversıtetimen yntymaqtastyq memorandýmyna qol qoıylǵan. Sondaı-aq «NIT» jáne «Qazaqtelekom» AQ-nyń, «Gossektor. KZ.»JShS-niń basshylarynyń qatysýymen bıýdjet qarjysyn, memlekettiń aktıvterin paıdalanýǵa elektrondy aýdıt júrgizý máselesi boıynsha dóńgelek ústelder ótkizilgen.  

2019 jyly aýdıtorlardyń tekserisi nátıjesinde Aıyrtaý aýdandyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy bóliminiń bas esepshisi 1,0 mln teńge mólsherindegi qarjyny negizsiz aýdarǵany úshin aıyptalyp, 3 jyl 3 aıǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. Shal aqyn aýdanynyń ortalyǵy Sergeevka qalasynda eki 15 páterlik turǵyn úı qurylysynda jumystardyń tolyq oryndalýyn kútpeı aktige qol qoıylyp, 19,1 mln teńge qarjyny aýdaryp jibergen. Bul fakti de sotqa joldanypty. Budan basqa 2019 jyly aýdıt barlyǵy 73 nysannyń 116,5 mlrd teńge bıýdjet qarjysy men memlekettik aktıvin qamtyǵan. Olardyń barysynda 1,2 mlrd teńgeniń qarjy tártibin buzýshylyǵy anyqtalyp, 1,1 mlrd teńgesi nemese 95,4 paıyzy memleketke qaıtarylady.

Orynsyz jumsalǵan qarjyny bıýdjetke qaıtarý ońaı emes. Keıde bul úrdis uzaqqa sozylyp ketedi. Biraq soǵan qaramaı burynǵy jyldardaǵy qarjylyq buzýshylyqtardyń 127 mln teńgesin jergilikti bıýdjetke qaıtarýǵa qol jetkizilgen.

Taldaýlar barysynda túrli buzýshylyqtarǵa býhgalterlik esepti júrgizý jáne qarjylyq esep berý barysynda jol berilgeni belgili bolady. Máselen, 2019 jyly býhgalterlik esepti buzýshylyq 951,8 mln teńge nemese barlyq buzýshylyqtyń 29,8 paıyzy bolǵan, onyń ishinde aktıvterdi, qorlardy kórsetpeý nemese qate kórsetý, qorlardy negizsiz esepten shyǵarý, kredıtorlyq jáne debıtorlyq qaryzdardy jasyrý faktileri bar.

Sonymen birge qurylys júrgizý men jóndeý barysynda  buzýshylyqtarǵa jıi jol beriledi eken. Mysaly, oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy basqarmasynda, Shal aqyn aýdandyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy bóliminde somasy 19,3 mln teńgeniń oryndalmaǵan jumys kólemi anyqtalǵan. Bular - basshylar tarapynan tıisti baqylaýdyń bolmaýy saldarynan oryn alyp otyrǵan faktiler.

Memlekettik satyp alýlar talaptary tolyq oryndalmaıdy. Máselen, Aıyrtaý aýdandyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy bólimi, Shal aqyn aýdanyndaǵy Sergeevka qalasy ákiminiń apparaty qoldanystaǵy zańnamalardy orap ótip, bul máseleni týra kelisim jasaý arqyly sheshken. О́tken jyly barlyǵy 332,4 mln teńgeniń 67 rásimdik buzýshylyqtary  anyqtalǵan. Sonyń ishinde memlekettik satyp alýlar týraly zańnamalardy buzǵany úshin 7 tulǵa 523,9 myń teńge kóleminde aıyppul tóledi.

Aýmaqtardy damytý baǵdarlamasynyń júzege asyrylý barysy da aýdıttiń nazarynda. Bul oraıda da kóptegen kemshilikke jol berilgen. Naqty aıtqanda, kóptegen memlekettik uıym maqsatty ındıkatorlarǵa qol jetkizý úshin qoldan kelgenniń bárin jasamaıdy. Máselen, 2018 jyly Aıyrtaý aýdanynda 64 maqsatty ındıkatordyń 51-i nemese 79,7 paıyzy, Taıynsha aýdanynda 72 ındıkatordyń 62-si nemese 88,6 paıyzy, Shal aqyn aýdanynda 68 ındıkatordyń 59-y nemese 86,8 paıyzy ǵana oryndalǵan. Anyqtalǵan kemshilikter men buzýshylyqtar aýdandyq ekonomıka jáne qarjy bólimderi tarapynan baǵdarlamany júzege asyrýǵa nemquraıdylyq oryn alyp otyrǵanyn, alǵa qoıylǵan maqsattar men mindetterge qol jetkizý úshin qabyldanǵan sharalardyń jetkiliksizdigin kórsetedi.

Júrgizilgen aýdıtorlyq is-sharalardyń nátıjesinde 389 tulǵa jaýapkershilikke, onyń ishinde bireýi qylmystyq, 219-y ákimshilik (aıyppul somasy 9,2 mln teńge) jaýapkershilikke tartylǵan.

Kommýnaldyq menshikke jatatyn turǵyn úı qoryn paıdalanǵany úshin tólemderdiń tolyq jáne ýaqtyly túsýine aýdıt júrgizgen kezde jaldaý men jekeshelendirý kelisimsharty boıynsha baspana qunyn tolyq jáne ýaqtyly tólemeý faktileri oryn alyp otyrǵanyna kóz jetkizilgen. Aýdıt qorytyndysy boıynsha 126 jaldaýshy men satyp alýshyǵa jalpy somasy 4 mln. teńge aıyppul salynǵan.

Aýdıt anyqtaǵan buzýshylyqtar boıynsha qarjyny qaıtarýy ózekti máselelerdiń biri bolyp otyrǵan kórinedi. Jalpy oblys boıynsha 2019 jyly qalpyna keltirilmegen jáne qaıtarylmaǵan qarjy kólemi 54,4 mln teńge. Oblystyq Kásipkerlik jáne týrızm basqarmasy, Ǵabıt Músirepov atyndaǵy aýdan boıynsha Memlekettik kirister basqarmasy, Taıynsha aýdandyq ekonomıka jáne qarjy bólimi jáne t.b. bıýdjetke 19,1 mln teńgeni qaıtarýy tıis.

Sybaılas jemqorlyqpen kúres baǵyty boıynsha oblystyq tekserý komıssııasy oblys prokýratýrasymen, Memlekettik kirister departamentimen jáne Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres agenttigimen birlesip «Memlekettik aýdıt pen qarjylyq baqylaý júrgizý kezinde anyqtalǵan quqyq buzýshylyq jónindegi memlekettik aýdıt materıaldaryn berý erejesin» bekitken.

Mine, osyndaı jumystardyń tıimdiligi oblystyń tekserý komıssııasynyń jumysyn joǵary reıtıngke jetkizip otyr.

Soltústik Qazaqstan oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Ystyq tamaq taratty

Qazaqstan • Keshe

Betperde kıgen kóktem

Tanym • Keshe

Uqsas jańalyqtar