Aımaqtar • 14 Aqpan, 2020

Endi BUU alańdap otyr

112 retkórsetildi

Jer betindegi adam balasynyń 50  paıyzy áıel bolsa, sonyń 28,4  paıyzy ǵana ǵylymmen aınalysady eken.  Bul 2018 jylǵy kórsetkish. 2019 jyldyń derekteri áli jańartylmapty. Biraq BUU bul kórsetkishke kóńili tolmaı otyr. Olar ǵylymdaǵy áıelderdiń úlesin, tym bolmasa 40 paıyzǵa kótergisi keledi. Olar bul rette, Ortalyq Azııa elderi áıelderiniń múmkindiginen úmittenip otyr.    

Álemdik  qaýymdastyq názik jynystylardyń ǵylym, bilimmen aınalysýyn olardyń  buǵanasy qatpaı turǵan kezden bastap qadaǵalaý kerek, olardy yntalandyrý kerek degen sheshimge kelipti.

Sondyqtan olar 11 aqpandy ǵylym men bilimniń sońynda júrgen qyzdar men áıelderdiń halyqyralyq kúni bolsyn degen bátýaǵa kelgen. Bul kún 2016 jyldan bastap atalyp keledi.   Sondyqtan,  BUU bul kún  áıelder men qyzdardyń ǵylymı jáne tehnologııalyq qaýymdastyqtarda mańyzdy ról atqaratyndyǵyn jáne olardyń ǵylymǵa, genderlik teńdikke jáne múmkindikterdi keńeıtýge tolyq jáne teń qol jetkizý úshin olardyń qatysýy keńeıtilýi kerek ekenin eske salady dep úmittenedi.

Bıylǵy is-shara  «Genderlik alshaqtyqty joıý» uranymen «eshkimdi artta qaldyrmaý» tujyrymdamasyna sáıkes orta mektep oqýshylaryna, onyń ishinde múmkindigi shekteýli qyzdarǵa baǵyttalǵan jas qyzdar men áıelderdiń ǵylymǵa tolyq jáne teń qol jetimdiligi men qatysýyna yqpal etýge baǵyttaldy.  Almatydaǵy BUU úıinde jınalǵan Ortalyq Azııa elderinen kelgen jas qyzdar men kelinshekter ózderiniń ǵylym-bilim jolyndaǵy jeńisteri men jeńilisteriniń formýlasy boıynsha oı bólisti. Jıyn Birikken Ulttar Uıymynyń Bas hatshysy Antonıý Gýterrıshtiń   beıne-joldaýymen ashyldy:    Odan keıingi tizgin IýNESKO-nyń Almaty bıýrosynyń ókili Krıstına Tovmasıan hanymǵa berildi.

IýNESKO ókiliniń bas-aıaǵy 10 mınýtta sozylǵan baıandamasynda aıtylǵan jaıttardy qazaqy paıymǵa aýdarsaq «usha bilgen qanatqa dúnıe keń». Ǵylym men aqparatty tehnologııanyń damýy bir-birimen teke-tiresip qaldy. Ǵylym, aqparatty tehnologııanyń múmkindigi tutas memleketterdiń kelbetin 50 jylda emes, 1 jylda-aq jańartyp jatyr.

«Búgin osy zalda bolashaqtaryn ǵylymmen salystyrǵysy keletin jas qyzdar jınalyp otyr.  Ǵylym, bilim  sońynda  28 paıyz áıeldiń tolysyp, kemeline kelgen shaqta ǵylymnan ketip qalýy túsiniksiz Áıelder bul kezeńde otbasyn qurady. Balaly-shaǵaly bolady. Buǵan ne sebep? Men sony bilgim keledi» dep sózin túıindedi.    

Tájikstan ǵylym akademııasy Muzdyqtardy zertteý ortalyǵynyń jas mamany Dılorom Djalolova  ot-basynda túsinistik bolsa, erli-zaıyptylardyń arasynda senim bolsa  ǵylymmen aınalysýǵa kedergi joq ekenin aıtty. Bıyl 26 jasqa tolatyn  Dıloromnyń negizgi mamany Antraktıkadaǵy muzdaqtar, olardyń erýiniń tabıǵatqa áseri eken. Sońǵy birer jylda arnaıy ekspedısııamen sol jaqqa is-saparǵa baryp kelipti.  «Ot basyn qurǵan soń joldasym  aınalysyp júrgen salama túsinbeı qarady. «Onyń  Tájikstanǵa ne qatysy ba?  Basqa salaǵa aýys » degen talap qoıdy. Keıin ujymymmen aralasqan soń túsindi. Kúdik te seıildi. Jaqynda is-saparǵa shyqqan kezde de eshqandaı problema bolǵan joq» dep sózin túıindedi  Dılorom Djalolova, Krıstıne Tovmasıan «Ǵylym jáne ǵylymdaǵy áıelder: stereotıpten arylý» taqyryptarynda semınar júrgizdi.

Al Natalıa Kım «Bıoalýantúrlilik», Arına Mıasoed «Klımat» jáne Iаgshımýrat Annamýradov «Tabıǵı apattar» sııaqty 6 tematıkalyq «stansııalar» boıynsha mektep oqýshylarymen ınteraktıvti sessııalar men vıktorınalyq oıyndar ótkizdi. Oıyndarda ǵylymnyń olardyń kúndelikti ómirde alar orny keńinen qamtylǵan jáne elimizdegi ekologııalyq ahýaldy sheshý joldary berilgen. Osy oraıda aıta keteıik ǵylym salasynda áıelder áli kúnge deıin túrli qıyndyqtarǵa tap bolyp keledi. Álemdik uıymnyń ókilderi osylaı dep paıymdaıdy.  

Bul tarapta arnaıy zertteý de júrgizilipti. IýNESKO-nyń  zertteýi ǵylym, bilim de júrgen bakalavr nemese magıstr deńgeıindegi áıelderdiń úlesi 28,4  paıyz ekenin, osy deńgeıge deıin olardyń sany ǵylym-bilim sońynda júrgen erkekterden de asyp ketetinin aıtady. 

Biraq doktorontýraǵa jetken kezde áıelderdiń sany kúrt kemip ketedi.   Demek, olardyń pikiri   bul tusta BUU-dan  alshaqtap ketken joq. Sol sebepti, BUU, IýNESKO-men birge ǵylym jolynda júrgen jas áıelder  mektep jasyndaǵy  ǵylymǵa beıim jas qyzdarmen  jumys istemekke bekinip otyr.

 

Almaty

Sońǵy jańalyqtar

Basylym basshylary - Ýálıhan QALIJAN (1948)

Basylym basshylary • Búgin, 16:57

Alysty jaqyndatatyn qurylǵy

Qoǵam • Búgin, 16:23

Qaıyrymdylyq – qasterli qasıet

Qoǵam • Búgin, 15:54

Almatydaǵy ıesiz jeliler qala balansyna beriledi

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:49

Almatyda 39 medısınalyq uıym ashylady

Medısına • Búgin, 15:31

Basylym basshylary - Nurlan ORAZALIN (1947)

Basylym basshylary • Búgin, 15:24

Memleket basshysy Dáýren Abaevty qabyldady

Prezıdent • Búgin, 15:08

Jaqsylyq júrek jylytady

Qazaqstan • Búgin, 15:07

Basylym basshylary - Ábish KEKILBAIULY (1939-2015)

Basylym basshylary • Búgin, 15:06

Mektep bitirýshi túlekter jol qurylysy salasymen tanysty

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:03

Jetistikke jetken jandardy dáripteıdi

Aımaqtar • Búgin, 12:42

Inklıýzıvti qoǵam qurý úshin...

Qoǵam • Búgin, 12:21

Erikti jastar erkin formatta pikir almasty

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 12:05

Almatyda qurylys qarqyndy júrip jatyr

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 11:33

Tálimi zor, ǵıbraty mol jıyn

Aımaqtar • Búgin, 11:18

Danyshpan toıyna bir tamshy úles

Abaı • Búgin, 10:36

Habarsyz ketken kásipker izdestirilýde

Aımaqtar • Búgin, 10:24

Jumyrtqa nege qymbattaıdy?

Ekonomıka • Búgin, 09:27

О́ner mýzeıindegi ózgeshe kórmeler

Aımaqtar • Búgin, 09:12

Alısa – Arqa tósinde

Aımaqtar • Búgin, 08:03

Uqsas jańalyqtar