Qoǵam • 18 Aqpan, 2020

Qaýipti sý qoımalary

27 retkórsetildi

Burnaǵy jyldary kóktem kelip, kún jylynǵan kezderde Jambyl oblysynyń aýmaǵyndaǵy Talas jáne Asa ózenderiniń arnasynan asyp, tasyǵany el esinde. Bir jaǵy bul másele kórshi Qyrǵyz Respýblıkasynyń «Kırov» sý qoımasynan jiberiletin sýdyń mólsherinen asyp ketkeninen de bolǵan.

Jalpy, oblys aýmaǵynda sý basýdyń oryn alýy Shý, Talas jáne Asa ózenderiniń arnalarynda sý deńgeıiniń kóterilýi jáne taý bókterindegi eldi mekenderde erigen qar men jańbyr sýlarynan bolýy múmkin. Jambyl oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentiniń málimeti boıynsha aýa temperatýrasynyń kúrt joǵarylaýy kezinde oblystyń barlyq aýdandarynda betkeılerden qarǵyn sý júrýi yqtımal.

О́ńirdiń eldi mekenderi men sharýashylyq nysandary úshin qaýipti «Teris-Ashybulaq», «Tas­ót­kel», «Qaq­patas», «Aqkól», «Yntaly», «Qara­qońyz» sý qoı­ma­lary men Qyrǵyzstan aý­ma­­ǵynda ornalasqan «Kırov» já­ne taǵy da basqa barlyǵy 14 sý qoıma­sy bar. Atalǵan sý qoı­ma­­lary bógetteriniń buzylýy bol­ǵan jaǵdaıda 234 myńnan astam turǵyny bar 72 eldi me­ken­­di sý basý qaýpi týyndaıdy eken. Sonymen qatar kóktemde eri­gen qar­dyń saldarynan sý basýy yqtımal taǵy 38 eldi meken anyq­talǵan. Sonyń ishin­de Jam­­byl, Baızaq, Jýaly, Talas, Sa­­ry­sý, T.Rysqulov, Merki, Qor­daı, Shý, Moıynqum aýdandary­na qarasty birqatar aýyl bar. Atal­ǵan aýdandar­dyń aýyldaryn­da myńdaǵan turǵyn­nyń turatynyn eskersek, bul jaıdyń asa qaýipti ekenin baǵamdaýǵa bolady.

Negizinen kún kúrt jy­­lyn­ǵanda Jambyl oblysyn­da sý arnalarynyń tasý qaýip­ti­ligi artady. Máselen, sońǵy bes jyl­dyń bederinde sý tasqy­ny men jer asty sýynyń kóteri­lýi saldarynan 6 oqıǵa bol­ǵan. Sonyń saldarynan Qor­daı, Jambyl, T.Rysqulov aýdan­darynda 104 turǵyn úıdiń aý­lasy, 25 turǵyn úıdiń ǵımara­ty sý astynda qalǵan jáne Jam­byl aýdanynan ótetin respýb­lı­­ka­lyq mańyzy bar avtokólik jo­ly­nyń 515 shaqyrymynda sý jol jaǵasyna shyǵyp, joldy sý­­dyń shaıyp ketý qaýpi týyn­daǵan. Sonymen qatar Jýa­ly aýda­nynyń aýmaǵyndaǵy «Qo­ńyr­tóbe» kóli jáne Talas aýdany aý­­maǵyndaǵy «Aqkól» kóli dam­­b­a­larynyń zaqymdaný qaýpi art­­qan. Sondaı-aq jergi­likti má­ni bar avtokólik joly­nyń «Shól­dala – Dorojnık» baǵy­tyn­daǵy 20 metrin jáne «Aqkól-Úsh­aral» baǵytyndaǵy 15 metr qashyqtyqty sý basqan.

Bıyl da óńirdiń kóptegen aýdanynda jáne oblystyń birqatar taýly aımaǵynda qar qalyń tústi. Endi sońǵy jyldardaǵy oryn alǵan sý tas­qyny qaýpin boldyrmaý úshin óńirde qandaı sha­rýa­lar­dyń atqarylyp jat­qanyn baǵamdap kóreıik. «Jalpy, sý tasqyny qaýip-qaterin azaıtý maqsatynda «Sý tasqyny qaterleriniń aldyn alý jáne joıý jónindegi 2017-2020 jyl­darǵa arnalǵan sharalar kesheni» jol kartasynda ob­lystyń eldi me­kenderin sý tas­qynynan já­n­e erigen sýlardan qorǵaý úshin 33 ýchaskede jaǵalaýdy qorǵaý jumystaryn júrgizý jos­parlanǵan. 2017-2018 jyldary 17 nysan bo­ıyn­sha jumys tolyǵymen aıaq­taldy. Iаǵnı, 16,2 shaqyrym ja­ǵalaýdy nyǵaıtý jáne ar­­na­lardy tereńdetý ju­mys­tary júrgizilip, 2,7 sha­qy­rym qorǵanysh dam­ba­lary jó­ndeýden ótti. At­qarylǵan bul jumys­tar­dyń nátıjesinde óńirdegi 4 eldi me­kendi sý ba­sý qaýpi tó­men­degen. Olar Jam­byl aýda­ny­nyń Jasórken, Qy­­zyl­qaınar aýyldary jáne Baızaq aýdanynyń Sarykemer aýy­ly, «Zdorove» saıajaı al­qaby. Qalǵan 16 nysannyń 7-eýi sý tasqyny qaýpi bolmaýyna baılanysty alynyp tas­talǵan», deıdi Jambyl ob­lystyq tótenshe jaǵdaılar departamenti azamattyq qor­ǵaý salasyndaǵy zilzalalar qaýip-qaterin azaıtý jáne ba­qylaý basqarmasynyń bas ma­many, azamattyq qor­ǵaý podpolkovnıgi Denıs Ohrı­menko. Sonymen qatar ótken jyly qalǵan 9 nysannyń ekeýin­de jaǵalaýdy bekitý ju­mystary aıaqtalsa, ekeýinde ju­mystar júrgizilýde eken.

Qalǵan 5 nysan boıyn­sha aǵymdaǵy jyly is-sha­ra­lar­dy iske asyrý josparlanýda. Respýblıkalyq bıýdjetten bólingen 4 mıllıard 150 mıl­lıon teńgege Talas aýda­nyndaǵy «Aqkól» dambasy kú­sheıtilip, Tarazda Talas óze­niniń jaǵasy nyǵaıtylsa, jergilikti bıýdjetten bó­lingen 31 mıllıon 603 myń teńgege Merki aýdanynyń Aq­er­­men aýylyna aınalma kanal salý, T.Rysqulov aýda­nynyń Kamenka aýylynda jolǵa sý ótkizgishti keńeıtý jáne Talas aýdanynyń Úsh­aral aýylynda qorǵanysh dambasyn salý jumystary júr­giziledi. Alaıda, bul ju­­­­mys­tardyń bárinen má­se­leniń bir kúnde sheshilip ket­peıtini anyq. Máselen, Jam­byl óńirinde jol kartasy boıynsha josparlanǵan is-sharalardy júzege asyrý máseleleri oryn alýda. Ol – Taraz qalasynda, Jambyl jáne Baızaq aýdandarynyń eldi mekenderinde sý basý qaýpiniń aldyn alý úshin Ta­las ózeninde 25 shaqyrym qashyqtyqta jaǵalaýdy be­kitý jumystaryn júrgizýge respýblıkalyq bıýdjetten 3 mıllıard 477 mıllıon teńgeniń bólinbeýi. «Bul ju­mysty iske asyrý úshin jo­balyq-smetalyq qujattar ázirlendi jáne memlekettik saraptama júrgizildi. 2017 jyly oblys ákimdigi Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine respýblıkalyq bıýdjetten 3,4 mıllıard qarjy bó­lý týraly ótinim jasady. Atal­ǵan ótinimge Ishki ister mı­nıstrligi qoldaý bil­dirdi, alaıda bul Qarjy mınıs­trligi tarapynan qoldaý tappady. Osyǵan oraı, Jambyl oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamenti bul jobany iske asyrý úshin 2021-2025 jyl­dardaǵy aýmaqty damy­tý josparyna atalǵan is-sha­ralardy engizdi», deıdi Denıs Ohrımenko.

Tilsiz jaýǵa túbegeıli tos­qaýyl qoıý múmkin emes. Ta­bı­ǵattyń tosyn minezi kez kel­gen ýaqytta bolýy múm­­kin. Degenmen, óńirde sý tas­­qynyna qarsy is-sharalar jospary aıasynda sýarý kanaldary, aryq jelisi, temir jáne avtomobıl joldarynda sý ótkizý qurylǵylary ta­zar­tylǵan. Sonymen qa­tar taý bókterindegi eldi me­ken­derinen 32,7 shaqyrym qa­shyqtyqta drenaj arnalary salynǵan. Al Shý-Talas basseındik ınspeksııasy jáne «Qazsýshar» res­pýblıkalyq me­kemesiniń fılıaly «Tas­ót­kel» jáne «Teris-Ashy­bu­laq» sý qoımalarynan sý aǵyzý monıtorıngin júr­gizýde. Sondaı-aq Shý-Ta­las basseındik ınspeksııa­sy­men birlesip Qyrǵyz Res­­pýb­­lıkasynyń Sý sha­rýa­­shy­­lyǵy jáne melıora­sııa departamentimen óz­ara is-qımyl júrgizilýde. Mu­nyń bári de kele jatqan kók­­temniń qamy. Áıtpese, «Kı­­­rov» sý qoımasynan ke­letin sý óńirdegi qaýipti sý qoı­malarynyń arnasynan asyp ketýine ákep soqtyrýy múmkin.

 

Jambyl oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Jetisaılyq jomart jandar

Aımaqtar • Keshe

Ishan baǵy qaıta qalpyna keledi

Rýhanııat • Keshe

? (Suraq belgisi) Poema

Ádebıet • Keshe

Senzýrasyz Abaı

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar