Tanym • 19 Aqpan, 2020

Qalamger qoltańbasy

49 retkórsetildi

Qoltańba... Jo-joq, avtograf emes, qalamger Jaqaý Dáýrenbekovtiń sóz ónerindegi mashyq, mánerin, shyǵarmashylyqtaǵy ózindik bolmys, bitimin aıtamyz. Jaqaý aǵamnyń jýyrda «Qoltańba» atty kitaby shyqqan eken. Osynaý esseler jınaǵynda da avtor áńgimesine ózek etip alǵan sanatker hám zııatker tulǵalardyń dál osyndaı qoltańbalaryn aıshyqtap kórsetýdi murat tutypty. Jáne de sol murat-maqsatyna jetken. Mine, bul arada Jaqańnyń óziniń de qashannan bergi, Muqaǵalı aqyn aıtqandaı, izdenimpazdyǵy, shyǵarmashylyq qoltańbasy ańdalyp, atoı salyp turǵandaı kórindi bizge.

Jaqańdy kózben kórip, syrttaı bile bastaǵanymyzǵa da, mine, tórt múshelden asyńqyraı jyǵylyp, jarty ǵasyr júzi bolyńqyrapty. Olaı deıtinim, 1970 jyldyń tamyzynda biz kádimgi Kırov atyndaǵy QazMÝ-dyń jýr­nalıstıka fakýltetine jańa túsip, qońyr kúzde aýdıtorııalarǵa júregimizdi lúpildete alǵash qadam basqan kezimizde bul kisilerińiz Almatynyń baıtaǵynda ózderin sýdaǵy balyqtaı sezinip, tap osynda besinshi, ıaǵnı sońǵy kýrsta oqyp júr eken. Qyzyq bolǵanda, áli esimde, fakýltet tabaldyryǵyn jańa attaǵan bizdiń birinshi kýrstyń túbit murttary men túlep ushqaly turǵan besinshi kýrs tastúlekteriniń ádemi kezdesýi ótkizildi. Birinshi kýrstan men, besinshi kýrstan osy kúni esimi elge tanymal Shómishbaı Sarıev aǵamyz óleń oqyp edi-aý sol saltanatty jıynda. Bizge aqjoltaı tilek aıtqan aǵa tolqynnyń ishinde Baqqoja Muqaı, Smaǵul Elýbaı, Sultanáli Bal­ǵabaev syndy qazaq ádebıetiniń keıingi aımańdaı myqtylarynyń bolýy ol kýrstyń qanshalyqty myqtylyǵyn da ańǵartsa kerek-ti. Sol kezde Baqqoja aǵam­nyń oqýmen qosamjarlaı «Bilim jáne Eńbek» jýrnalynda isteıtinin bilemin. О́ıtkeni meniń bir shaǵyn fantastıkalyq áńgimem osy kisiniń qo­lynan ótip, aǵalyq sharapatymen jýr­nalda jarııalanǵan-dy. Al negizi keıipkerge keler bolsaq, Jaqań da osal emes, oqýymen qosa, sol kezdegi el-jurt­­tyń eń súıikti gazeti «Lenınshil jas­­tyń» bildeı bir qyzmetkeri, kún ara­­latyp, keıde kún qurǵatpaı qulash-qulash maqalalary shyǵady da jatady. Qazirgi tilmen aıtqanda, jetpisinshi jyldardyń bas kezindegi Jaqaý Dáý­renbekovtiń tanymaldyǵyna qazirgi aqyn-jazýshylardyń qaı-qaısysy da qyzyqqandaı edi desek, aqıqattan áste alshaq ketpeımiz. Bul az deseńiz, jaı jópsheńdiniń qoly jete bermes «Jazýshy» baspasynan jedeqabyl júremeletip «Bógenaýyl balalary», «Alǵashqy sabaq» atty tyrnaqaldy kitaptary shyǵyp ta úlgergen.

«Lenjastyń» ádebıet bólimine, on­daǵy Oralhan Bókeev pen Saǵat Áshim­baev aǵalarymyzǵa atbasyn jıi­rek buratyn sol bir armanshyl, albyrt shaqtarda, mine, osyndaı Jaqańa betpe-bet kelip sálem berip sóılesýge bat­paıtynymyz da ras-tyn. Boıyn tik, keýdesin shalqaqtaý ustaıtyndaı kórinetin. Áıteýir syrttaı qaraǵandyǵy susy men mysy basa beretin-di. Nesi bar, mundaı myqtyǵa osyndaı az-kem tákapparlyqtyń jarasymdyǵyna da ishteı aqyr-taqyr kelisip qoıǵanbyz. Kim bilsin, «júregimizdi ustap, bir-bir Prometeıge uqsap, Oralhan men Saǵatqa ushyp jetetin» bizder úshin bul máseleniń ol kezde máni bolmaǵan da shyǵar, bálkim...

Es jıyp, aqyl toqtatyp, jaqynyraq juǵysqanda bildik emes pe Jaqańnan asqan jaımashýaqtyń joqtyǵyn, ja­nynyń aǵyl-tegil atymtaı-jomart­ty­ǵyn, peıiliniń qazaqy keńdigin, kóńi­liniń alǵadaı alǵaýsyzdyǵyn, adam súı­gish, ómir súıgish meıirimdi júregin... Iá, Jaqań osyndaı bolmasa, sonaý 1971 jyldyń sáýirinde besinshi kýrs stýdentine áıgili jýrnalıst-qalamger basshy Seıdahmet Berdiqulov jańa kitabyn: «Qadirli inim Jaqaý! О́zińniń iskerligińe rıza jaman aǵańnyń iltıpaty dep bilgeısiń» degen beıildi qoltańba jazyp berer me edi, jas ón­dirdi osylaı joǵary baǵalar ma edi!?. Iskerlik degende, izdempazdyǵyn, jýrnalıstik besaspaptyǵyn, qalamynyń júrdektigin, kórkem sózdi ıgerýdegi bıik óresin aıtady ǵoı. Osyndaı izgi aǵanyń iltıpatyna sol jańa búr jarǵan jas kúninde-aq, qalamgerlik tyrnaqaldy qadamdarynda-aq laıyqty bolǵany ǵoı. Demek, áý basynda Jaqańa jaqyndaı almaı jasqanshaqtaǵanymyz bekershilik ekenin bilsekshi...

Mine, endi sodan bergi qanshama bel-belesterden ótken belgili qa­lam­ger-jýrnalıst, baspager-jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaı­ratkeri, Halyqaralyq «Alash» áde­bı syılyǵynyń laýreaty Jaqaý Dáý­renbekovtiń jańadan shyqqan «Qol­tańba» kitabyn bir demmen oqyp shyqqanda avtordyń jan dúnıesine, sezim syrlaryna ishten úńilgendeı áde­mi áserge bólendik. Osyndaǵy kórkem jaz­ylǵan, kóbine-kóp kózdiń jasyndaı móldirep túsken sanqyrly esselerden Bıýfonnyń «Stıl – adam» degen sóziniń shyndyǵyna taǵy bir kóz jetkizgendeımiz. Aıtsa aıtqandaı-aq, «Tulǵataný», «Aǵa­lar men iniler», «Ýaqyt jáne rýhanııat» sekildi taraýlarǵa bólingen ketpekteı tomdyqtyń óresi bıik. О́zgeniń tabysyna qýanýy, jalpy jaqsylyqqa súıinýi, qalamynan izgilik shýaǵynyń shalqyp tógilýi Jaqańnyń kúndelikti ómirdegi ózi­niń minezinen, bolmys-bitiminen aýmaı qalǵan dersiz. Keıbir ıirimderde, tipti, jarqyldap kúlgeni de kórinip tu­ratyndaı. J.Dáýrenbekovtiń jazý má­neriniń bir qyry, bir ǵajaby dep bi­leıik muny. Qalamgerdiń qalyptasqan qoltańbasy.

Kitapty tutastyryp turǵan bir altyn arqaý bar. Eń áýeli onyń keıip­kerleri – elimizdiń belgili tulǵalary, qoǵam qaıratkerleri hám zamandas-qalam­das­tar. Osy oraıdaǵy ádebı portretter áser­li jazylýymen, tek Dáýrenbekovtiń ǵana stıline, máner-mashyǵyna tán ózin­dik ózgeshe órnektermen baýrap alady. Kitaptyń kompozısııalyq túzilimi, jelisiniń bir kindikke baılanýy al­ýan taqyryptaǵy árqıly esselerdi bir shyǵarma etip qorytyp quıǵandaı, ádebı esseler ádebı portretterge ula­sady, odan ádebı mınıatıýralar kór­kem kestelenedi. Bular oı keshýdiń áde­bı jazbalaryna jalǵasyp, sonyń izinshe sonaý bir jyldarda qalǵan saǵy­nyshty kúnderdiń qaz-qalpyndaǵy qımas sýretteri bolyp syr shertedi. Álbette, osy­nyń bári ult múddesin sóz etken ádebı tolǵamdarmen túıindelgende oqyr­­mannyń da aıyzy qanyp, kitaptyń óne boıynda avtormen birge tebirenip-tolǵanyp otyrary da anyq.

Betashar esse Qasym-Jomart Toqaev­tyń «Nur men kóleńke» («Svet ı ten») atty kitaby jaıly oı-paıymdarǵa qu­ry­lypty. Osynaý saraptamalyq maqa­lanyń budan on jyl buryn jazyl­ǵanyna nazar aýdarýdy suraımyz. «Tuń­ǵyshtar men tulǵalar» dese degendeı, ol kitapta álemniń ataqtylary men aqyl­­mandary, jahandyq saıasattyń sar­­darlary haqynda sarabdal syrlar aǵytylypty. Álbette, áýelgi arna Elbasy Nursultan Nazarbaevtan tartylady. Odan soń álemdik saıasattyń saıahatyna bastaıdy. Alystan aldarqatpaǵan, jaqynnan tanyp bilgen. Kózbe-kóz kórinister, sózbe-sóz sýretter. Qyzmet oraıynda kezdesken, keńesken, terezesi teń otyryp sóılesken. Kóbine-kóp syrt­qy saıasattyń tizginin ustaǵan, eldiń bo­lashaq prezıdentiniń sol kezderde túıgen oılary. Zerdeli kókirektiń aı­nasyna túsken aqjoltaılar kim de­seńiz, AQSh-tyń memlekettik hatshysy Kondolıza Raıs, BUU-nyń jetinshi bas hatshysy, tegi afrıkalyq aqsúıek Kofı Annan, kóp jyldar Qytaı bıliginiń tizginin ustaǵan Szıan Szemın, Reseıdiń burynǵy tulǵaly prezıdenti Borıs Elsın, Sıngapýrdyń ult atasy atanǵan uly reformator Lı Kýan Iý, t.b. bolyp tizilip kete barady. Tartymdy kitap­tyń taǵylymyn J.Dáýrenbekovtiń jet­kize taratyp aıtqany sondaı, osynaý tanymdyq eńbekti oqyp shyǵýǵa oqyrman qushtarlyǵyn oıatqandaı. Ondaǵy kenen oılardy, kemel tulǵalardy kóz aldyna keltiredi. Taldaı otyryp kitaptyń ishki álemine ózińdi jetelep kirgizip jiber­gendeı áserlenýdiń ózi bir ǵanıbet emes pe. Áne, Jaqań osyndaı sheberlikti meńgergendigin baıqaımyz.

«Sheshe» dep atalǵan kelesi dúnıede qazaq eline tanymal qaıratker Qýa­nysh Sultanov ómirinen bir úzik syr shertilipti. Durysynda, negizgi obektisi – keıipkeriniń «Zaman jáne zamandas­tar» degen kitaby. Biraq bizdiń arpa ishinen dáıim bıdaı izdeıtin avtory­myz jalpydan jalqyny aıyra bile­tin, jalqydan jalpyny taratyp áke­tetin suńǵylalyqtan bul joly da ja­ńylmapty. Sultanovtyń qalamgerlik qa­rymyn tolǵaı otyryp onyń adamdyq bolmysyna boılapty. Jas kezinde jar degende jalǵyz sheshesiniń janynda júrip qıyndyq mektebinde shynyǵyp shyńdalǵanyn, shıraǵanyn, keıde shı­ryqqanyn, sóıtip sharyqtaǵanyn óz áń­gimesiniń ádibimen ádemi baıandaıdy.

Bir adamnyń tolyqqandy turpatyn, obrazyn ashyp kórsetý úshin onyń barlyq qasıet-qyrlaryn túgel tú­gendep, táptishteı tizbeleýdiń qajeti joq. Azamattyń bir jaqsy isin aıtsa jetkilikti eken. Naq osynyń aıǵaǵyn da «Qoltańbadaǵy» «Márt» atty mán­di de maǵynaly sýretteme-esseden kóre­miz. Kezinde Alashtyń aıkól azamaty Imanǵalı Tasmaǵambetov qazaqtyń ótpe­li kezde ógeısitilip, jabyrqap júrgen aqyn-jazýshylarynyń júz kitabynyń jaryq kórýine janashyr bolyp, el ańyz qylyp aıtsa aıtqandaı qydyrly jaqsylyq jasaǵany málim. О́zi baspager Jaqań bul ıgi istiń bas­tan-aıaq basy-qasynda bolǵan, búge-shigesine deıin biledi. Júregine ıman-izgilik uıalaǵan Imanǵalı-Imekeńniń qasıet-bolmysyn, márt minezin jan-jaqty órnektep te, kórnektep te ashýǵa osy bir kesek qı­myly ábden jetip turypty. Búginde «Tas­maǵambetovtiń júz kitaby!» desek, kóz aldymyzda qyran tuǵyrly azamat beınesi odan saıyn bıikteı túskendeı. Bekzat bolmysqa tán bul bederli qoltańbany bizdiń qalamger sátimen ańdaǵan hám syndarly aıshyqtaǵan.

Ádebı portretter kóshin klassık jazýshy Qalıhan Ysqaqov bastapty. Bir ǵajaby, osynshama úlken sýretker jaıly jaza otyrsa da, J.Dáýrenbekov pafos pen patetıkadan, qurǵaq maqtaý men qur tamsanýdan aýlaq. Qarapaıym aıtady. Naqty jetkizedi. Qalekeńniń óziniń «Qońyr kúz edisindeı» qońyr ǵana kóńil kúıleri. Shtrıhtarmen bere­di. Uzaq-sonar baıandap jatpaıdy. Qo­ńyr tirshilik. Bolǵan jaılar. О́mir úzik­teri. Juldyzshalarmen bólip, qysqa da nusqa etıýdter túrinde usynady. Áde­bıet jaıly áredikte ár jaǵdaıda aıty­lyp qalǵan kesek oılar. Qalekeń tolǵamdary. Sóz kıesiniń shyńyn tanı túsýge umtyldyratyn shynshyl da shýaq­ty sýretter.

Jaqańnyń stıli jaıma-shýaq. О́ne boıynan áste eshbir qatań raı baıqal­maıdy. Sonysymen tartymdy oqylady. Jáne bir keremeti, kim jaıynda qalam terbese de, sol adamǵa degen qurmet-súıispenshiligi asa shynaıy kórinedi, sonshalyqty jumsaq júrekpen jaqsy kórip jazady. Mine, bul qalamgerdiń aıqyndalǵan qoltańbasy, mánzeldi máneri desek te bolar. Naq osy qasıet qazaq­tyń kádimgi Qadyr aqyny týraly monshaqtap tizilgen mınıatıýraly etıýdterinde de ásem kórinis tapqan.

Áýeli «Sózjebe» degen taqyrybyn qalaı dál tapqan deseńizshi! Aıtty-aıt­pady, Qadaǵań naǵyz taýyp aıtar sózdiń surmergeni edi ǵoı. О́mirde de, óleńde de, óziniń prozasynda da. Sózjebe! Aǵa­nyń osy sózjebeligine, ushqyr oı­lar­dyń týý sátterine Jaqań kóp retterde kólik ishinde birge júrgende kýáger bolǵan. «Mashına ústindegi áńgime» taqyrypshasy osyny ańǵartsa kerek. Sodan da bolar, kúnbe-kúngi qazaqy áń­gimeler barysynda Qadaǵańnyń minez sıpattaryn da, oıshyldyq kenishin de, keıde, tipti, shyǵarmashylyq «qupııa­laryn» da ájeptáýir ashyp tas­taǵan. Álbette, baıqampazdyǵynyń, izdenim­pazdyǵynyń, izerleı bilýiniń arqasynda. Qazaqtyń Qadyr aqyny jaıly kóp-kóp ǵıbrattarǵa qanyǵamyz.

Budan ári «Shabyt», «Sákeń sózge syımaıdy», «Bizdiń Nuraǵań», «Paryz ben parasat», «Jyrbulaq», «Saǵat», «Orys­baıdyń oı toǵysy», «Diń», «Maıa men Maǵıra», «Samǵaý» atty es­selik oraıdaǵy dúnıeleri de osy taqy­lettes. Bular qazaq rýhanııatynyń, ult baspasózi men ulyq ádebıetiniń kór­nekti tulǵalary týraly tatymdy da tosyn oı-tujyrymdardy tarqatady. Aǵa býynnan alǵany – aıtýly qalamger Orazbek Sársenbaı, jazýshy-jýrnalıst Seıdahmet Berdiqulov, bıik rýhty bas­pager-jýrnalıst Nurmahan Orazbekov. Bizdiń avtor úsh aǵasymen de jaqyn aralasqan, ıaǵnı «obektini» tonnyń ishki baýyndaı, ishten biledi. Bilgen soń biliktilikpen jazady. O.Sársenbaıdyń qazirgi jastar bile bermeıtin áıgili «1961 jyl» poemasyn kelistire taldaıdy, S.Berdiqulovtyń «Lenınshil jasty» bas redaktor emes, jaı redaktor bolyp basqarǵan kezderdegi aqyl-parasat, syrbazdyǵy men paıymdy-paryq­tylyǵyn adal sózimen jaıyp salady, N.Orazbektiń bas redaktor hám bas bas­­pager bolǵan ýaqyttardaǵy kúres­kerligin yrzalyqpen súısine tolǵap sýretteıdi.

Sodan keıingi bir tolymdy da tegeý­rindi top – Jaqańnyń óziniń stýdent­tik jastyq shaqty birge ótkizip, sóz óne­rine birge qulash urǵan qurdas-qu­ral­pastary, tól ádebıetimiz ben týma baspasózimizge olja salǵan orta tolqyn, qazirde aǵalyqty meńgerip, aqsaqaldyqqa bet túzegen býyn. Átteń-aı deımiz, Jarasqan Ábdirashevtiń aqyndyq aq bulaǵynyń kózi mezgilsiz biteldi, Saǵat Áshimbaevtiń salıqaly synynyń salaýatty aǵysy erte toqtady. Jaqaý essesi Jarasqan aqynnyń sol alqynǵan aq bulaqtaryn, aǵyl-tegil jyr bulaq­taryn eske oraltyp, saǵyndyrady, bi­limdar da zıfa mádenıetti Saǵatpen shúıirkelese syrlasqandaı kúı keshti­redi. Sonymen qatar shúkir Allaǵa, qalamdaryn áli de kósile siltep júrgen Qýanyshbaı Qurmanǵalı, Orysbaı Ábdildaev, Nurlan Orazalın, Maǵıra Qojahmetova, Janat Elshibek, Qaısar Álim, taǵy basqa dos-joldas, zamandas­tar shyǵarmashylyqtarynyń shyraıly bir qyryn alyp, árqaısynyń ózine ǵana tán erekshelik-sıpattaryn tamyrshydaı tap basatynyna tańdanbasqa áddiń joq.

Al endi ádebıetimizge «О́mirzaıa» syndy óreli roman bergen aıaýly daryn Baqqoja Muqaıǵa degen Jaqań kóńi­liniń kestesi de, peıiliniń destesi de alabóten. Sebebi, syrlas, muńdas jan dosy. «Shabyt shyraǵy» essesinde de, odan bólek jazbalarynda da Baqqoja dostyń sharyqtaǵan shaqtaryn eren shattyqpen, quddy bir óz qýanyshyndaı shalqyta súıinshilep jyrlaıdy. Az ǵana paraqtarda soı minezdi, oıly kózdi jigit aǵasynyń biregeı bolmys-kelbetin kóz aldymyzǵa keltirip beredi. О́miriniń sońǵy sátine deıin qyńbaǵan, arttaǵyǵa amanat qaldyrýdan tynbaǵan qaısar júrekti aıalap, ardaqtap muńdaıdy.

J.Dáýrenbekovtiń bir ilkimdi erek­­she­ligi sol, kitapqa engen esse-maqa­lalarynyń janryn odan ári jerine jetkize aıqyndap, shegeleı anyqtap qoıady. Taqyrypshalardy túıindegen «oı-paıym», «bir úzik syr», «oı-baıan», «oı-órim», «áńgime», «esse-ele­­gııa», «ádebı baıan», «esse», «úkili úzik­­ter», «oı-sarap», «retro-lebiz», «syr-tolǵam», «retro-hıkaıa», «úshbý-lebiz», «birer-sóz», «ekspromt-esse», «oı-lebiz», «ádebı mınıatıýralar», «prag­matıkalyq paıym» syndy ádip­ti anyqtaýyshtar jazǵan dúnıesiniń mán-mazmunyn túsiný oraıyndaǵy ba­­ǵytty hám qalypty tolyqtaýysh, oqyr­manǵa kómekshi ekenin de ańǵaryp, atap kórsetkenimiz abzal. Buǵan qosa, biz­diń avtor qanattas qalamgerlerdiń sóz ónerindegi, shyǵarmashylyq minez bol­mysy turǵysyndaǵy daralyq-erek­shelikterin de tap basyp aıtary baryn baıqaımyz. Mysaly san sıpatty daryn Janat Elshibek haqynda: sonaý alpysynshy jyldardaǵy Balqashtyń bala tolqyny, búgingi jýrnalıstıkanyń dara tolqyny... Janat qabiletin qarymdy paı­dalanady, asyryp aıtpaıdy, shashy­lyp tógilmeıdi»; «Qazaqtyń qy­zyl kitabyn» jazǵan Sultanáli Bal­ǵa­baev týraly: «Avtordyń kútkeni de osy eken, ashy áńgimeni «Qazaqsha bil­meıtin qazaq qaı ultqa jatady?» dep bastap, qyjyldy saýalyn qaq mań­daı­dan qoıady»; taqyrybynyń temir­qazyǵynan aınymaıtyn jýrnalıst qalamger Janbolat Aýpbaev jaıly: «Janbolat sol tańdaýdan áli tanbaı keledi, onyń baspasóz betinde úzdiksiz jarııalanǵan dúnıeleriniń bári qaı mekennen jazylsa da altyn arqaýynan alshaqtamaıdy... Bul – búgingi bizdiń qolymyzdaǵy úsh kitap – «Ashylmaǵan araldar», «Birtýarlar», «Ulylardyń urpaqtary» bolyp aldymyzda jatyr» dep súıekti tujyrymdarmen aı­shyqtaıdy. Al qazaq baspasózindegi bel­gili tulǵalar: Zákir Asabaevty – «Zııaly», Shámshıden Patteevti – «О́re», Qalı Sársenbaevty – «Estettiń álemi», Samat Ibraımdy – «Qum minezi» degen beıneli maǵynalarmen mánerleýi dáldigimen de, mándiligimen de jarasymdy der edik.

«Qoltańbany» oqyǵan kózi qaraq­tylar jalpy shyǵarmashylyq, sóz óneriniń qyr-syry, jazýshylyqtyń azaby men jýrnalıstik kásiptiń qıyndyq-qyzyqtaryn tústep tanyp bile túseri haq. Bul turǵydan alǵanda kitaptyń tanymdyq qundylyǵy aına-qatesiz aqıqat. Sonymen birge azamattyq usta­nymy tanylatyn, tipten, atoılap alǵa shy­ǵatyn tustar da barshylyq.
J.Dáý­­renbekovti ult qamy, ult ıdeıasy, ult minezi, ult tili, ulttyq ıdealogııa, ulttyq sana, ulttyq múdde, ulttyq us­tanym, ulttyq tárbıe máseleleri tol­ǵandyrady. Osy jaılardy taratyp, tarqatyp, maıly jilikteı shaǵyp aıtady.

Odan ári elimizdi jaılaǵan, qazaq qoǵamynyń qasiretine aınalǵan sybaı­lastyq sındromy, sybaılas jemqorly týraly da yzaly hám nazaly oı tolǵamaı, kesim-pishim aıtpaı tura almaıdy. Mine, mundaı turǵydaǵy jazbalar avtor­dyń azamattyq kelbetin kóz aldymyzda zaý bıikke kóterip áketkendeı. Ol derek­ti prozanyń dáıekti dúnıeleri haqynda oı tolǵasa da, kórkemsóz ben kósemsózdiń kórigin basyp, mazdaǵyn úrlese de, qalamger men kitap jáne oqyrman arasyndaǵy altyn arqaý qaı­tse úzilmeıdi degen kókeıkesti prob­lemany jan-jaqty qaýzasa da – osy­nyń bárinde qazaq halqynyń ult­tyq muratyn alǵa shyǵarady. Mine, Jaqaý qalamgerliginiń jyldar boıy qalyptasqan ózindik qoltańbasy osyndaı. Osyǵan biz qýanamyz.

Al ázirge osy tilektestik lebizimdi avtormen ilkidegi bir áńgimeden keıin jazylǵan, odan soń oıda joqta osy kitapqa engen «Minez» atty óleńimmen túıindeıin. Álbette, bul óleń ádebıet súı­er qaýymǵa osyndaı jaqsy kitap usynǵan izdenimpaz Jaqaý aǵataıyma arnalady.

 

Bolmasa da ońyp turǵan minezim,

Minezdini unatamyn men ózim.

Keıbireýler kómekeıin ashqansha

Kóre qoıam mineziniń óńezin.

 

Álmısaqtan «minez - adam saýyty»,

Minez – keıde kesir,

Keıde maqpal, maýyty.

Minezdiler minsiz emes desek te,

Montany kóz minezsizder qaýipti.

 

Jaıyp salǵan saqaranyń ǵajabyn,

Saıyp salǵan Saryarqanyń saz ánin,

Kótermeıtin kóringenniń mazaǵyn –                           

Qaıda meniń jylqy minez qazaǵym?

 

Qaıda ǵajap kúılerińniń minezi,

Qusqanatty bılerińniń minezi?

Kesip aıtqan er jigittiń márttigi,

Kesik aıtqan bılerimniń minezi?

 

Bolmaǵan soń bóri minez irilik,

Nege kerek kúıbeń qaqqan tirilik?

Qalmaı, sirá, bara ma bul qazaqta

Shalqaıǵanǵa – shalqaıatyn kidilik.

 

Teksiz emes.

Túp tamyrdan tekti edim.

Keksiz emes.

Mahambetteı kekti edim.

Betsiz emes.

Jer qorǵaǵan Jumabek,

Batyr minez Baýkeńderdeı betti edim.

 

О́tkelderi kóp bolsa da – ótkeniń,

Basyp turyp baba meken kók belin,

Kókbórilik minezińnen ajyrap,

Qoıdan qońyr qońsy bolǵan netke­niń?!

 

Ýa, nalyman!

Kúderimdi úzbeımin.

Tek-qasıet marjandaryn tizdeımin.

Kendebaısha Ker Qulamdy jebelep,

Qazaǵymnyń qaq minezin izdeımin.

 

Qorǵanbek AMANJOL,

Halyqaralyq «Alash» ádebı syılyǵynyń laýreaty

 

Sońǵy jańalyqtar

Qyzylorda oblysynda qylmys azaıdy

Aımaqtar • Búgin, 11:49

Qostanaı qalasy jartylaı jaryqsyz qaldy

Aımaqtar • Búgin, 11:06

Karantındegi Qaraǵandynyń «qyzyqtary»

Aımaqtar • Búgin, 11:05

Álemdegi ahýal qandaı?

Koronavırýs • Búgin, 10:57

Onlaın formatta otbasylyq baıqaý ótti

Aımaqtar • Búgin, 10:37

Qytaı: Ýhanda karantın aıaqtaldy

Álem • Búgin, 10:08

Daýyl «dertimizdi» anyqtap berdi

Aımaqtar • Búgin, 10:02

Qyzylorda: Taǵy 3 adam tirkeldi

Aımaqtar • Búgin, 09:57

MMA: UFC-di synǵa aldy

Sport • Búgin, 09:20

Elimizde vırýs juqtyrǵandar sany 700-den asty

Koronavırýs • Búgin, 08:48

Eń bastysy – úılesimdi jumys isteý

Saıasat • Búgin, 08:00

Judyryqtaı jumylaıyq

Rýhanııat • Búgin, 07:45

Qurylys salasy turalamaýǵa tıis

Úkimet • Búgin, 07:44

Kásipkerler tilegi eskerildi

Bıznes • Búgin, 07:40

Uqsas jańalyqtar