Aımaqtar • 20 Aqpan, 2020

Uly dalanyń uly tulǵalaryna arnalǵan ortalyq

40 retkórsetildi

Keshe Qyzyljar qalasyndaǵy S.Muqanov atyndaǵy oblystyq kitaphanada Ál-Farabıdiń 1100, Altyn Ordanyń 750 jáne uly Abaıdyń 175 jyldyq mereıtoılaryna arnalǵan ortalyq ashyldy.

Soltústik qazaqstandyqtar bul mereıtoılarǵa jerlesimiz, jazýshy Sábıt Muqanovtyń bıyl tolatyn 120 jyldyǵyn da qosyp qoıypty. Átteń osy qatarǵa Smaǵul Sádýaqasovtyń da bıyl bolatyn 120 jyldyq mereıtoıyn qosqanda - tórt qubylamyz teń qamtylǵandaı eken. 

Ortalyqtyń ashylý saltanatynda oblys ákiminiń orynbasary Rýslan Álishev, Qazaqstan Jazýshylar Odaǵynyń tóraǵasy Ulyqbek Esdáýlet, jergilikti ólketanýshy, ǵalym Zarqyn Taıshybaı, L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ-diń dosenti Qaıyrbek Kemeńger, OQMÝ-diń professory, tarıh ǵylymdarynyń doktory Seıdehan Álibek jáne taǵy basqalary sóıledi.

Aqyn Ulyqbek Esdáýlet óziniń sózinde Ál-Farabı eńbekteriniń adamzat úshin qanshalyqty mańyzdy ekendigin, Arıstoteldiń kóptegen eńbekterin arab álemine tanystarǵan sol ekenin, onyń qazaq dalasyndaǵy Otyrar qalasynda týyp-óskenin, sondyqtan da Ál-Mashanı  onyń qazaqstandyq ekenin dáleldegenin, birneshe aqyn-jazýshylar oǵan óz shyǵarmalaryn arnaǵanyn, sonyń ishinde jazýshy Ánýar Álimjanov «Ustazdyń oralýy» degen roman jazǵanyn jınalǵandarǵa aıtyp berdi. «Jaqynda uly ǵalymnyń taǵy da úsh eńbegi tabyldy. Ál-Farabıdiń ulylyǵy sonda, onyń óz zamanynda kótergen keıbir máseleleri búgingi kúni de ózekti bolyp otyr, Mysaly, onyń «qaıyrymdy qala» tujyrymy», dedi aqyn. Sonymen birge ol qazaq tarıhynyń álemge tanylýy tereńdep bara jatqanyn atap ótti. Altyn Orda máselesine toqtalǵanda U.Esdáýletov «Altyn Orda aqyndary» degen jınaqtyń shyǵatynyn jetkizdi. Uly Abaıdyń 175 jyldyq mereıtoıyna respýblıka kólemindegi daıyndyq barysynda qandaı sharýalar atqarylatyny da aıtyldy. Sonyń ishinde onyń eńbekterin halyqqa keńinen nasıhattaý maqsatymen osyndaı ortalyqtardyń jappaı ashylyp jatqanyn aıtty. «Abaı – aqyl-oıymyzdyń aspany. Onyń «Bes asyl is pen adamzattyń bes dushpany» týraly aıtqanyn kez kelgen eldiń Konstıtýsııasyna jazyp qoıýǵa bolady», dedi ol. Sonymen qatar U.Esdáýlet Sábıt Muqanovtyń 120 jyldyǵy týraly da óziniń oıyn jetkizdi. «О́tken ǵasyrdyń 70-shi jyldary 16 tom bolyp shyqqan tolyq shyǵarmalar jınaǵy qazir sırek kezdesetin dúnıege aınalǵan. Sony qaıta qarap, senzýra qysqartqan jerlerin qaıta qosyp, keminde 20 tom etip, qaıta bastyrýǵa bolady. Oǵan Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimdigi kómek qolyn sozsa – nur ústine nur bolar edi», dedi Jazýshylar Odaǵynyń tóraǵasy.  

Ǵalym Zarqyn Taıshybaı óziniń sózinde Abaıtanýǵa óz tarapynan qosqan úlesi týraly baıandady. Abaıdyń óziniń qoljazbasy múlde qalmaǵanyn, bizge jetken sózderiniń kóbi ádebı hatshysy Múrseıittiń qolymen jazylǵandar ǵana ekenin aıtqanda ony bile bermeıtin kóptegen oqyrmandar tań qalǵandaryn jasyrmady. «Abaıdyń shyǵarmalaryn, barlyq qoljazbalaryn jandarmdar úıin Sháımerden Qosshyǵulovtyń hatyna baılanysty ekinshi ret tintkende sandyǵymen birge alyp ketken. Bul 1903 jylǵy oqıǵa. Uzaq tekserip, Abaı óleńderi men sózderinen ókimetke qarsylyq jasaý týraly úndeýler tabylmaǵan soń qoljazbalardy qaıtarý týraly sheshim qabyldanady. Sóıtip, sandyq poshtamen Ertistiń boıymen Ombydan Semeıge jetkenshe aılar ótedi. Sol eki ortada uly Abaı da dúnıeden ótip ketken. Al orystyń poshtasy ózderiniń zańyna sáıkes oǵan berilýge tıisti sandyqty eshkimge qaıtarmaǵan. Sóıtip, onyń qaıda qalǵany belgisiz. Biz aldymen sony tabýǵa mindettimiz», - dedi ǵalym.  

Ortalyqtyń ashylý saltanatynda osyndaı qyzyqty derekter de aıtyldy. Jıyndy belgili qoǵam qaıratkeri, jazýshy, jýrnalıst Jarasbaı Súleımenov júrgizip otyrdy.

QYZYLJAR

Sońǵy jańalyqtar

Nur-Sultanǵa Qytaıdan dárigerler toby keldi

Koronavırýs • Búgin, 22:16

Almatyda avtobýstar sany artady

Aımaqtar • Búgin, 22:07

Onlaın oqyrmanymyz 100 myńnan asty

Qazaqstan • Búgin, 20:33

Járken Bódesh. Týǵan jer

Vıdeo • Búgin, 19:33

Atyraýda qylmystyq top quryqtaldy

Aımaqtar • Búgin, 19:09

Qarttar úıindegi qasiret

Aımaqtar • Búgin, 18:33

Qazaq aqyny qyrǵyzsha jyrlandy

Rýhanııat • Búgin, 18:12

Qyzylorda: Kásipker kómek kórsetti

Aımaqtar • Búgin, 16:27

Betperde kıgen kóktem - 7

Qoǵam • Búgin, 16:07

Uqsas jańalyqtar