Ekonomıka • 20 Aqpan, 2020

10 jyl sýbsıdııalanǵan salanyń jyry

57 retkórsetildi

Mal sharýashylyǵyndaǵy taýarly-spesıfıkalyq sýbsıdııalardy qysqartý memlekettik baǵdarlamasynyń aıasynda bıyldan bastap taǵamdyq jumyrtqa óndirisin sýbsıdııalaý toqtatylady dep josparlanǵan. Osy sheshimge oraı sońǵy ýaqytta birqatar qus fabrıkasy basshylarynyń, sondaı-aq, Jumyrtqa óndirýshiler qaýymdastyǵynyń tarapynan túrli pikirler aıtyla bastaǵan-dy. Áleýmettik jelide de áleýmettik mańyzy bar tamaq qymbattap ketetin boldy dep erte bastan dabyl qaqqandar boı kótergeni de ras. Búgin Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi sýbsıdııalaýdyń nelikten toqtatylatyny týraly jan-jaqty túsindirip, salada qalyptasqan ahýal týraly jan-jaqty maǵlumat berdi.

Jalpy, jumyrtqa óndirisi elimizde sońǵy on jylda eki eseden astam ósip, ımport kólemi de aıtarlyqtaı ulǵaıǵanyn aıta ketý kerek. Jumyrtqa óndiretin eń iri 35 fabrıkanyń basym kópshiligi Qaraǵandy, Aqmola, Qostanaı, Soltústik Qazaqstan, Pavlodar jáne Almaty oblystarynda shoǵyrlanǵan. Salany sýbsıdııalaý jańadan bastalǵan 2010 jyly otandyq kásiporyndar 3,3 mlrd dana jumyrtqa óndirip, ishki naryqtyń qajettiligin tek 70 paıyzǵa qamtamasyz etip, memleket jylyna 150 mln jumyrtqany shetelden alatyn. Otandyq jumyrtqanyń 64 paıyzyn  agroqurylymdar, qalǵanyn jeke sharýalar óndiretin. Arada 3 jylǵa jetpeıtin ýaqyt ishinde ımport kólemi jylyna 21 mln-ǵa tómendep, esesine eksport 58 mln-ǵa jetken. Jumyrtqa óndirýshiler qaýymdastyǵynyń burnaǵy jyldardaǵy deregine kóz júgirtsek, 2018 jyly Qazaqstandaǵy qus fabrıkalarynyń túgelge jýyǵy ishki naryqty bylaı qoıyp, ónimderiniń 10-40 paıyzyn eksporttaýǵa kóshipti. Árıne, bul jetistikkke 2010 jyldan bastap úzdiksiz júrgizilip kelgen memlekettik sýbsıdııalaýdyń oń yqpaly tıgeni túsinikti.

Aýyl sharýashylyqy mınıstrliginiń baspasóz qyzmeti sýbsıdııa bólý jumystary týraly:

– Bul rette jumyrtqa baǵytyndaǵy qus fabrıkalary «ınvestısııalyq sýbsıdııa» (salynǵan ınvestısııanyń 25%-y), «nesıeniń jáne lızıngtiń paıyzdyq mólsherlemesin sýbsıdııalaý», «sońǵy nysandaǵy jumyrtqa baǵytyndaǵy asyl tuqymdy táýliktik tóldi satyp alý» jáne «taǵamdyq jumyrtqa óndirisiniń qunyn arzandatý» sııaqty memlekettik qoldaý túrlerimen qamtyldy. Memleket tarapynan beriletin sýbsıdııanyń kómegimen 10 jyl ishinde qus fabrıkalarynyń óndirisi 83%-ǵa artyp, jylyna 4,3 mlrd jumyrtqaǵa jetti. Úkimet jumyrtqa óndirýshilerdi qoldaý maqsatynda 2010 jyldan bastap 2019 jylǵa deıin «qus ósirýshilerge» sýbsıdııa túrinde 75 mlrd teńgege jýyq qarjy bóldi,– dep habarlady.

Memlekettik qoldaýdyń nátıjesinde osy 10 jylda qus sharýashylyǵy salasy qalpyna jańǵyrdy. Fabırkalardyń tehnıkalary qaıta jaraqtandyryldy. Olardyń kópshiligi memleket tarapynan berilgen jeńildetilgen nesıe jáne ınvestısııalyq salymdardy sýbsıdııalaý arqyly jańartylǵan. Iаǵnı, Úkimet tarapynan bólinetin sýbsıdııalardyń arqasynda salanyń jaǵdaıy turaqtandy deýge negiz bar. Búginde Qazaqstanda qus sharýashylyǵy ónimderiniń jyl saıynǵy ósimi osyny aıqyn kórsetip otyr.

Memlekettiń kómegimen jumyrtqa óndirisine bólinetin sýbsıdııanyń arqasynda ishki naryqtyń qajettiligi 120 %-ǵa qamtamasyz etildi. Iаǵnı, osy atalǵan faktilerdi nazarǵa ala otyryp, qazirgi ýaqytta jumyrtqa óndirýge baǵyttalǵan qus sharýashylyǵy salasy eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin tolyq qamtamasyz etip tur deýge bolady. Mınıstrliktiń ustanymy boıynsha, endi salanyń ári qaraı damytýdy memlekettiń ıyǵyna artyp qoıýdy shektep, naryqtyq jaǵdaıǵa kóshiretin, tabıǵı jolmen júrgizetin ýaqyt kelgendeı.

2018 jyly 670 mln dana jumyrtqa eksporttalsa, 2019 jyly bul kórsetkish 1,5 mlrd danany quraǵan. Iаǵnı, qus fabrıkalary ónimdiligi jyl saıyn artyp keledi. Memlekettiń qoldaýyn uzaq jyldar boıy kórgen sala aıaǵynan nyq turǵanyn osy kórsetkishterdiń ózi-aq aıqyn ańǵartsa kerek.

– Úkimettiń 2018 jylǵy 24 shildedegi №18975//423 qaýlysymen bekitilgen «QR AО́K damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa» arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynda agrarıılerdi qarjylandyrýdyń qoljetimdiligin arttyrý úshin «ónim birligine arnalǵan sýbsıdııalar» dep atalatyn «taýarly-erekshe sýbsıdııalardy» kezeń-kezeńmen qysqartý kózdelgen. Mal sharýashylyǵyndaǵy taýarly-spesıfıkalyq sýbsıdııalardy qysqartý memlekettik baǵdarlamada 2020 jyldan bastap josparlanǵan, – delingen mınıstrliktiń túsiniktemesinde.

Bul oraıda aıta keterlik másele, sýbsıdııa berýdi toqtatý, «jumyrtqa sharýashylyǵyna» memleket tarapynan endi múlde kóńil bólinbeıdi degendi bildirmeıdi. Qus fabrıkalaryna syıaqy mólsheri jeńildetilgen nesıe berý, sondaı-aq, óndiris qýatyn kóbeıtý úshin tartylǵan ınvestısııalyq shyǵyndardy sýbsıdııalaý sharalary jalǵasa beredi. Iаǵnı, salanyń ishki naryqty qamtyp, eksporttyq áleýetin arttyrýyna múddeli ekenin mınıstrlik aıqyn baıqatyp otyr. Soǵan qaramastan, jumyrtqa óndirýshilerdiń «naryqty kórshi elderdiń ónimi jaýlap alady» dep aldyn ala dabyldatýda.

Jalpy, taǵamdyq jumyrtqa óndirisin sýbsıdııalaýǵa qatysty ózgerister bolatyny byltyr jeltoqsan aıynda belgili bolǵanyn aıta keteıik. El Úkimeti jyl sońynda azyq-túlik taýarlarynyń ımportyn almastyrýdyń tıimdiligine júrgizilgen taldaýdy eskere otyryp, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń agrarshylarǵa arnalǵan sýbsıdııalardy qaıta qaraý josparyn maquldaǵan-dy. Qabyldanǵan sheshimge sáıkes mınstrlik ózin-ózi qamtamasyz etetin birqatar salalar boıynsha sýbsıdııalardy alyp tastaýdy josparlap otyr. Atalmysh salanyń qataryna «jumyrtqa sharýashylyǵy» da bar. Endi ýaqytta salany odan ári damytý ótkizý naryǵyn keńeıtýge jáne tereń óńdeýge kóshý arqyly óndiristi ártaraptandyrýǵa baǵyttalýy tıis. Aıtalyq, jumyrtqany qaıta óńdeýdi damytý jumyrtqa untaǵy, melanj, aqýyz jáne qurǵaq fermenttelgen saryýyz, qurǵaq jumyrtqa qospalary jáne taǵy basqalaryn. óndirýge múmkindik beredi. Bul otandyq kondıterlik jáne tamaq ónerkásibin sapaly jáne arzan ónimmen qamtamasyz etýge baǵyttalý kerek. Baspasóz qyzmeti habarlaǵandaı, mınstrlik osy baǵytta otandyq jumyrtqa óndirýshilerdi qoldaýǵa daıyn.

Sońǵy jańalyqtar

Shymkent: Sıfrly otbasynyń bir kúni

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:58

Azııanyń ahýaly qandaı bolmaq

Ekonomıka • Búgin, 15:23

Olar úı betin kórmeı kúresýde

Aımaqtar • Búgin, 14:42

Karantın kartınasy (Trıptıh)  

Aımaqtar • Búgin, 13:15

Kókshetaýda «Aseptdezın» shyǵarylady

Aımaqtar • Búgin, 12:48

Almatydaǵy naýqastardyń jaǵdaıy baıandaldy

Koronavırýs • Búgin, 12:41

Haram nıet indeti

Aımaqtar • Búgin, 12:21

Atyraý: Depýtat kórsetken demeý

Qazaqstan • Búgin, 12:14

Atyraý: 1300 turǵyn testten ótti

Aımaqtar • Búgin, 11:45

Atyraý: 50 adamǵa ystyq tamaq jetkizdi

Aımaqtar • Búgin, 11:32

Kásipkerler tilegi eskerildi

Qoǵam • Búgin, 11:11

Qarttar úıindegi qasiret

Aımaqtar • Búgin, 10:49

Daǵdarys daýylyna tosqaýyl - J. Nurabaev

Ekonomıka • Búgin, 10:45

Uqsas jańalyqtar