Qoǵam • 21 Aqpan, 2020

О́zbek aǵaıyndar toı shyǵyndaryn shekteı bastady

1442 retkórsetildi

Ortalyq Azııanyń barlyq elderinde  shamadan tys aýqymdy otbasylyq merekeler máselesi uzaq ýaqyttan beri bar, biraq keıbireýler ony keıbir mıftik dástúrler úshin qoldanady. Mysaly, Qyrǵyzstanda túrli esep boıynsha, jylyna shamamen eki mıllıard dollar, ıaǵnı eldiń syrtqy qaryzynyń jartysyna jýyq aqsha toı-tomalaq ótkizýge jumsalady eken. Al qazaqstandyqtardyń toıǵa jumsaǵan shyǵandary syrtqy qaryzymyzdyń qansha paıyzyn quraıtynyn áli eshkim eseptep úlgergen joq. Toı shyǵyny qazaq-ózbekpen salystyrǵanda asa erekshelene qoımaıtyn ózbek baýyrlarymyz únemdelýdi, beldi bekem býýdy toıdan basatamaqqa kirisip ketti.   

О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzııoev alǵash ret 2018 jyldyń shildesinde Almazar oblysynyń aktıvterimen kezdeskende osyǵan nazar aýdardy. Memleket basshysy mundaı sán-saltanatqa árkimniń qoly jete bermeıdi, biraq olar basqalarǵa eliktep, qıynshylyqqa tap bolýǵa tyrysatynyn atap ótken bolatyn. Úılený toılary, eske alý jáne otbasylyq merekeler kólemin shekteý týraly sheshim qabyldandy. Bul talaptar 2019 jyldyń kúzinde qujattaldy. Sonymen, eske alý rásimderine shaqyrylǵan adamdardyń eń kóp sany 200 adamnan, tańerteńgilik úılený toıyna (palaý) - 250 adamnan aspaýy kerek. Úılený toıyndaǵy avtokólikterdiń sanyna keletin bolsaq, joldarda qıyndyq týǵyzbaý úshin ony úshke deıin qysqartý týraly sheshim qabyldandy.

Sondaı-aq ýaqyt shegi engizildi: úılený toılary bir kúnnen aspaýy kerek, barlyq merekelik is-sharalar qatań túrde 06:00-den 23:00-ge deıin. Ulttyq salt-dástúr men etıkaǵa jat ekstravaganttardyń barlyq túrleri joıyldy. Mundaı kórinetin jeke ómir saltyn retteýge turǵyndar ekiushty jaýap beripti. Basym kópshiligi  bireýler muny olardyń quqyqtaryn buzý retinde qabyldaǵandaryn jasyrmaǵan.

О́zbek basylymdary sarapshylardyń, quzyrly organdardyń ókilderiniń pikirlerin birinen keıin biri jarııalap jatyr. О́tkenge kóz júgirtsek, bul taqyryp osydan 100 jyl buryn da dál qazirgideı qany jerge tambaı turǵan taqyryp bolypty.  Ataqty ózbek zertteýshisi Mahmýdhodja Behbýdı 1915 jylǵa arnalǵan Family Journal-da bylaı dep jazdy: «Eger biz aqshalarymyzdy mol toılar men jerleý rásimderiniń ornyna ǵylym men dinge jumsamasaq, biz eýropalyqtar sııaqty damyp, progreske jetip, dinimizge degen qurmetti kúsheıtemiz. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda, biz kedeılik pen bilimsizdik jaǵdaıynda qalamyz»,  dep eske aldy Olıı Majlıs Senatynyń jastar, mádenıet jáne sport komıtetiniń tóraǵasy Bahtııor Saıfýllaev.

Onyń aıtýynsha, búginde ózbek úılený toılary azııalyq nemese eýropalyq emes, baryp turǵan talǵamsyzdyqtyń  balapandaryn balalatyp jatyr.  Munyń bári bılik organdaryn tıisti sharalar qabyldaýǵa májbúr etti. Senator adamdardyń qaryzdaryn shet elde qajyrly eńbekpen tapqan qyrýar qarjyny azaıtý úshin keremet toılardyń basty zııany dep atady.

«Iаǵnı, aqsha tabýdy bilgen adam áli de rýhanı jaǵynan kedeı, ol sán-saltanatpen jáne basqa da rásimdermen bedeldiń jetispeýshiligin óteýge tyrysady», - dep qorytyndylady depýtat. Senattyń jastar, mádenıet jáne sport komıteti tóraǵasynyń orynbasary Dılorom Tashmýhammedova azamattar óte qymbat baǵaǵa satyp alǵan jáne toılarǵa ǵana laıyqtalǵan kıimderin  adamdarǵa kórsetýge tyrysady. Buryn kúndelikti ómirinde kııýge sebep tappaǵan jahuttan kómkerilgen   qymbat alqalary,  jarqyraǵan kóılekteriniń kómegimen bir keshti esten ketpesteı ótkizýge tyrysyp baǵady.

«О́kinishke oraı, áıelderdiń kópshiliginde bul«arman»bar, bul keremet rásim arqyly óz otbasynyń áleýmettik mártebesin kóterýdi qalaıdy. Kóbisi ózgeler kórgen sándi rásimdi jasamaǵan bolsa, ózderin tómen sezinedi», - dedi Tashmuhammedova.

Ol qazirgi ózbek jas otbasylarynyń birge turýǵa jáne shyǵyndardy josparlaýǵa daıyn emestigin alańdaýshylyqpen aıtady. «Kóptegen kelinshekter nemese jigitter úılený toıyndaǵy basty maqsat ata-anasynyń  bir toı jasap, aǵaıyn aldynda bir shashylyp qalý nemese buryn ózgelerge toıǵa ótkizgenderin qaıtaryp alýmen baılanystyrady. Olar úılenedi, tipti nekeniń negizgi qundylyqtary, otbasy ekonomıkasynyń qalaı damıtyny týraly túsinikteri joq»,  dep tolyqtyrdy Tashmuhammedova.

Respýblıkalyq rýhanııat jáne bilim berý ortalyǵynyń jetekshisi Mınhojıddın Hodjımatov mundaı sánniń qaıdan paıda bolǵanyn jáne nege zańdyq ádistermen memlekettik deńgeıde kúresý kerek ekenin bylaı dep túsindirip beripti.

«Bes saýsaq birdeı emes. Adamdardyń qoǵamdaǵy mártebesi de birdeı emes. Biraq otandastarymnyń qaryzdanyp toı jasap, ul-qyzdardarynyń kóńilderin áleýmettik mártebesi joǵary otbasydaǵy qurdastarymen teńestirýge tyrysady. Bul múmkin emes qoı», deıdi ol.     

Ol shyǵyny batpandaı, keremet merekelerdi tek jeke otbasynyń isi, oǵan eshkim aralasýǵa bolmaıdy  dep sanaıtyndarmen kelispeıdi, mundaı áreketter búkil qoǵamdaǵy moraldyq qaǵıdalar men áleýmettik tepe-teńdikti buzyp, adamdardyń qaryzǵa belshesinen batýǵa jol beretinin aıtady.  Onyń pikirinshe, tipti din de   basy artyq shyǵynǵa jol beretin sán-saltanat pen menmendikti qoldamaıdy. Al din qoldamaǵan bátýa bermegen kez kelgen qubylys kúnámen birdeı.

«Menmendik jáne adamdardy madaqtaý úshin jasalǵan ústel, artyq tamaq sııaqty ysyrap. Shamadan tys maqtanysh pen ysyrapshyldyq adamdy úlken qatelikterge ıtermeleıdi», - dep eske aldy rýhanı-aǵartý ortalyǵynyń jetekshisi.

Ol sondaı-aq adamdardyń sanasyna batpandap kirip shyǵatyn jaǵymsyz qubylystardyń mysqaldap shyǵatynyn da eske alyp, tek zańmen ǵana shekteı alatynyn aıtyp ótipti.  «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske ózgertýler engize alsaq, daraqylyqty jana qalaıtyndarǵa aıyppul salynady, toıǵa jumsalǵan qarjynyń qandaı tabys kózinen alynǵany týraly jaýap berý  kerek. Bul – mindetti.  Adamdar osyndaı áreketterden keıin ǵana shekten shyǵyp ketken ásire básekelestigine tıym sala alatyn shyǵar», dep sózin túıindepti. Mınhojıddın Hodjımatov.

Ortalyq Azııa emes, Orta Azııada ozyq ult bolýǵa beldi bekem bolǵan ózbek aǵalarymyz osylaısha basy artyq shyǵyndardan ózin  shekteýge úndeı  bastady. Al biz she?

 Buǵan daıynbyz ba? 

Sońǵy jańalyqtar

Qyzylorda oblysy: Taǵy 3 adam vırýs juqtyrdy

Koronavırýs • Búgin, 13:31

COVID-19 vırýsy mysyqtan tabyldy

Álem • Búgin, 12:03

Syrdarııaǵa jylanbalyq qaıdan kelgen?

Aımaqtar • Búgin, 11:32

Koronavırýs hám kóshe sýretteri

Álem • Búgin, 10:51

Jetisaılyq jomart jandar

Aımaqtar • Keshe

Ishan baǵy qaıta qalpyna keledi

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar